Przeciwpożarowy Wyłącznik Prądu (PWP): Rola, Przepisy i Konserwacja

Przeciwpożarowy wyłącznik prądu (PWP) to kluczowy element systemu ochrony przeciwpożarowej w budynkach, zaprojektowany w celu zapewnienia maksymalnego bezpieczeństwa w sytuacji zagrożenia. Jego głównym zadaniem jest odcięcie dopływu energii elektrycznej do wszystkich odbiorników, z wyjątkiem obwodów zasilających instalacje i urządzenia, których funkcjonowanie jest niezbędne podczas pożaru. Umożliwia to natychmiastowe odłączenie zasilania elektrycznego w razie pożaru, co znacznie zwiększa bezpieczeństwo zarówno osób, jak i mienia, a także pozwala na bezpieczne prowadzenie akcji gaśniczej i ogranicza rozprzestrzenianie się ognia.

Niesprawny wyłącznik przeciwpożarowy może doprowadzić do tragicznych skutków podczas realnego zagrożenia. Prawidłowo funkcjonujący PWP zwiększa bezpieczeństwo zarówno ewakuujących się osób, jak i strażaków, przyczyniając się do skuteczniejszej walki z ogniem. Jest to inwestycja w bezpieczeństwo osób przebywających w danym obiekcie, niezależnie od tego, czy jest to budynek mieszkalny, firmowy, przemysłowy czy publiczny.

Podstawy prawne stosowania PWP

Konieczność stosowania przeciwpożarowych wyłączników prądu w instalacjach elektrycznych w budynkach wynika z szeregu obowiązujących przepisów.

• Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz.U. z 2022 r. poz. 1225 z późn. zm.): Paragraf 183 tego rozporządzenia wskazuje, że w obiektach o kubaturze przekraczającej 1000 m³ lub w budynkach, w których znajdują się strefy zagrożone wybuchem, konieczne jest zainstalowanie przeciwpożarowego wyłącznika prądu.
• Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 2 grudnia 2015 r. w sprawie uzgadniania projektu budowlanego pod względem ochrony przeciwpożarowej: Mówi o konieczności sprawdzenia zgodności projektu obiektu budowlanego z wymaganiami przeciwpożarowymi. Projekt instalacji przeciwpożarowego wyłącznika prądu musi zatwierdzić rzeczoznawca ds. ppoż.
• Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (DzU nr 109 z dnia 22.06.2010 r., poz. 719 z późn. zm.): Wskazuje przeciwpożarowe wyłączniki prądu jako urządzenia przeciwpożarowe, służące do zapobiegania powstawaniu, wykrywania oraz zwalczania pożarów lub ograniczania ich skutków.

Lokalizacja i oznakowanie PWP

Prawidłowa lokalizacja wyłącznika jest bardzo ważna, ponieważ wpływa na jego dostępność w sytuacjach awaryjnych. Według przepisów przeciwpożarowy wyłącznik prądu powinien być umieszczony w pobliżu głównego wejścia do budynku lub złącza i musi być odpowiednio oznakowany.

Certyfikacja przeciwpożarowego wyłącznika prądu

Zgodnie z polskim prawem, PWP podlega obowiązkowi certyfikacji, co oznacza, że zestaw PWP musi być certyfikowanym wyrobem budowlanym.

Przepisy regulujące certyfikację

Obowiązek certyfikacji PWP wynika z następujących aktów prawnych:

• Rozporządzenie Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 17 listopada 2016 roku w sprawie sposobu deklarowania właściwości użytkowych wyrobów budowlanych oraz sposobu znakowania ich znakiem budowlanym (DzU z 2016 r., poz. 1966 z późn. zm.): Wprowadziło obowiązek certyfikacji PWP. Okres przejściowy na dostosowanie rynku do nowych wymagań był rokrocznie wydłużany, aż do 1 stycznia 2021 r.
• Rozporządzenie Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia 4 grudnia 2020 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie sposobu deklarowania właściwości użytkowych wyrobów budowlanych oraz sposobu znakowania ich znakiem budowlanym (DzU z 2020 r., poz. 2297): Nie wydłużyło wspomnianego okresu przejściowego poprzez nieujęcie PWP na liście urządzeń, dla których obowiązuje okres przejściowy. Obowiązek stosowania PWP z certyfikatem istnieje od 1 stycznia 2021 r.

Wymagane dokumenty certyfikujące

Dla PWP wymagane są następujące dokumenty certyfikujące:

• Krajowa Ocena Techniczna (KOT): Wydawana przez Jednostkę Certyfikującą, potwierdza spełnienie wszystkich wymagań prawnych przez urządzenie.
• Krajowy Certyfikat Stałości Właściwości Użytkowych: Wydawany również przez Jednostkę Certyfikującą.
• Krajowa Deklaracja Właściwości Użytkowych: Wystawiana przez producenta.

Czego PWP nie wymaga?

• Świadectwa Dopuszczenia do stosowania w ochronie przeciwpożarowej wydanego przez CNBOP: PWP nie widnieje na wykazie wyrobów Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 27 kwietnia 2010 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie wykazu wyrobów służących zapewnieniu bezpieczeństwa publicznego lub ochronie zdrowia i życia oraz mienia, a także zasad wydawania dopuszczenia tych wyrobów do użytkowania (DzU z 2010 r. nr 85, poz. 553, z późn. zm.), dlatego nie wymaga tego świadectwa.
• Znaku CE: Dla PWP nie ma zharmonizowanej normy UE, więc znakowanie CE nie jest możliwe.

Komponenty przeciwpożarowego wyłącznika prądu

Nowoczesny zestaw PWP składa się z kilku elementów, dla których wymagany jest certyfikat:

• Urządzenie uruchamiające (UU PWP): Specjalny przycisk sterujący, lokalizowany zwykle w pobliżu wejścia do budynku.
• Urządzenie sygnalizujące (US PWP): Sygnalizator potwierdzający status wyłączenia prądu.
• Urządzenie wykonawcze (UW PWP): Rozłącznik lub wyłącznik odcinający prąd, umieszczony w oddzielnej obudowie, wewnątrz której dokonywane jest rozłączenie prądu.

Ważne jest, aby PWP był zaprojektowany w taki sposób, żeby w przypadku awarii automatycznego wyłączenia, możliwa była bezpieczna obsługa ręczna. Na rynku polskim certyfikowane zestawy PWP dostarczają m.in. takie firmy jak Cerbex Sp. z o.o., Spółdzielnia Inwalidów ELEKTROMET, Spółdzielnia Niewidomych PROMET, D+H Polska Sp. z o.o., Eaton Electric Sp. z o.o., Spółdzielnia Inwalidów SPAMEL, Haber Energia Sp. z o.o.

Zasady instalacji i integracji PWP

Obiekty objęte obowiązkiem stosowania

Certyfikowany przeciwpożarowy wyłącznik prądu należy stosować we wznoszonych oraz modernizowanych obiektach, zwłaszcza jeśli PWP nie został jeszcze dostarczony na budowę, co zostało potwierdzone w „Dzienniku budowy”. Data uzyskania pozwolenia na budowę nie ma żadnego znaczenia ani wpływu na dokumenty wymagane do wprowadzenia wyrobu na rynek.

Samodzielność rozdzielni PWP

Przeciwpożarowy wyłącznik prądu musi być zainstalowany w oddzielnej obudowie, na której producent umieszcza znak „B” wraz z oznakowaniem numeru certyfikatu CNBOP. Wyjątek może stanowić możliwość zabudowy w jednym standardzie elektrycznym sekcji PWP z zasilaczem tego samego producenta oraz centralą sterującą, co może przyczynić się do poprawy ergonomii rozdzielni przeciwpożarowej prądu.

PWP w scenariuszu pożarowym

Przeciwpożarowy wyłącznik prądu z certyfikatem jest przystosowany do współpracy z Systemem Sygnalizacji Pożarowej (SSP), Integratorem, Centralą Sterującą urządzeniami przeciwpożarowymi czy Systemem Zarządzania Budynkiem (BMS). Może działać z opóźnieniem, np. w celu umożliwienia bezawaryjnego zamknięcia serwerów. Podstawowe funkcje, które należy założyć w scenariuszu pożarowym to kontrola stanu załączony/wyłączony oraz kontrola uszkodzenia.

Zastosowanie w instalacjach fotowoltaicznych (PV)

PWP należy stosować w przypadku montażu fotowoltaiki, jeśli instalację PV zastosowano w budynku o kubaturze powyżej 1000 m³. W innych przypadkach stosowanie jest według uznania projektanta.

Multiplikacja urządzeń PWP

Możliwe jest multiplikowanie poszczególnych urządzeń PWP, np. do celów ochrony wielu obiektów w jednym systemie. Jest to kwestia projektowa.

Przeglądy i konserwacja PWP

Przeciwpożarowy wyłącznik prądu, jako urządzenie ochrony przeciwpożarowej, wymaga regularnych przeglądów technicznych i czynności konserwacyjnych, aby mógł działać skutecznie w kluczowym momencie.

Częstotliwość przeglądów

Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów, przeglądy przeciwpożarowych wyłączników prądu należy wykonywać nie rzadziej niż raz w roku.

Kto może konserwować PWP?

Nie każdy elektryk z uprawnieniami może konserwować PWP. Reguluje to §3 wspomnianego rozporządzenia, w myśl którego czynności takie (podobnie jak dla innych urządzeń przeciwpożarowych) należy wykonywać zgodnie z zasadami określonymi w:

• Polskich Normach,
• Dokumentacji Techniczno-Ruchowej - opracowanej przez producenta,
• Instrukcji obsługi - opracowanej przez producenta,
• w okresach ustalonych przez producenta (nie rzadziej niż 1 raz w roku).

Wynika z tego, że producent w instrukcji obsługi wskazuje podmioty upoważnione do wykonywania okresowych przeglądów i napraw.

Zakres przeglądu

Obowiązujące przepisy nie określają konkretnego zakresu ani formy sprawdzania działania przeciwpożarowego wyłącznika prądu. Zakres przeglądu powinien obejmować najważniejsze czynniki, które pozwolą upewnić się, czy urządzenie funkcjonuje dobrze i nie zawiedzie w najbardziej nieprzewidzianych sytuacjach. Kontrola obejmuje między innymi:

• sprawdzenie wizualne, umiejscowienie zgodnie z przepisami, oznakowanie,
• sprawdzenie funkcjonowania PWP, czy uruchamia się samoczynnie (poprzez wybicie przycisku) lub wymaga wciśnięcia,
• kondycję techniczną elementów wchodzących w skład przycisku przeciwpożarowego: elektryka, obudowa, szybka, sprawdzenie połączeń i przewodów,
• poprawność zadziałania wyłącznika,
• zgodność umiejscowienia oraz jego oznakowania,
• stan techniczny aparatu i obwodów elektrycznych systemu,
• podtrzymanie zasilania urządzeń i systemów, których praca jest niezbędna w czasie pożaru.

W przypadku poprawnego działania PWP, po jego użyciu, obiekt powinien zostać pozbawiony zasilania, co może powodować zaskoczenie wśród mieszkańców czy użytkowników. Zaleca się zatem informowanie lokatorów o możliwych przerwach w dostawie energii elektrycznej podczas przeglądów.

Najczęstsze awarie i ich naprawa

Warto pamiętać, że nawet najlepszy przeciwpożarowy wyłącznik prądu może czasem ulec awarii. Do najczęstszych zalicza się śniedzenie styków, gdy urządzenia są umieszczone w miejscach o podwyższonym poziomie wilgoci. W efekcie może to spowodować nieprawidłowe działanie wybranych układów. Rozwiązaniem długofalowym jest wymiana wyłącznika na model w obudowie o odpowiedniej odporności na wodę, np. IP65. Kolejnym, często spotykanym, powodem niedziałania przycisku jest jego nieprawidłowe podłączenie. W trakcie przeglądu usterki tego typu są niezwłocznie naprawiane, a uszkodzone elementy serwisowane.

Protokół z przeglądu

Po zakończonych pracach sporządza się odpowiedni protokół, mając na względzie obowiązujące przepisy oraz wymagania Straży Pożarnej podczas kontroli. Protokół z przeglądu zawiera informacje o lokalizacji przycisków sterujących, lokalizacji rozdzielni elektrycznej, stanie technicznym urządzenia oraz odpowiednim oznakowaniu. Bardzo często przeciwpożarowy wyłącznik jest błędnie oznakowany, co może powodować wiele kłopotów w przypadku konieczności jego użycia.

tags: #przeciwpozarowy #wylacznik #pradu #przeglad #stycznik