Węże strażackie stanowią jeden z podstawowych elementów armatury pożarniczej, a ich głównym zadaniem jest podawanie środka gaśniczego w celu ugaszenia pożaru. Strażacy dysponują dwoma głównymi rodzajami węży: tłocznymi i ssawnymi. Każdy z nich ma specyficzne przeznaczenie i konstrukcję, które umożliwiają skuteczne działanie w różnych warunkach.
Rodzaje węży strażackich
Węże ssawne
Zadaniem węży ssawnych jest zasysanie wody z otwartych zbiorników, takich jak rzeki czy jeziora, przy użyciu motopomp. Aby zapobiec spłaszczaniu się tych węży podczas pobierania środka gaśniczego, są one wzmocnione oplotem z drutu. Węże ssawne mogą mieć średnice 75 mm, 110 mm lub 150 mm. Nie są one przystosowane do pracy z ciśnieniem wyższym niż atmosferyczne i nie należy ich wystawiać na długotrwałe działanie słońca i smarów.
Węże tłoczne
Węże tłoczne, zgodnie ze swoją nazwą, służą do tłoczenia wody od motopompy do prądownicy, skąd wydobywa się strumień gaśniczy. Mniejsze węże tłoczne wykorzystuje się do gaszenia niewielkich pożarów, co pozwala na szybkie i skuteczne zaatakowanie ognia. Węże te, w przeciwieństwie do węży ssawnych, nie posiadają drucianego oplotu, co czyni je łatwiejszymi do zwijania. Wewnątrz mają koszulkę z tworzywa sztucznego, która zmniejsza opór podczas tłoczenia wody.
Budowa i zasada działania węży strażackich
Węże strażackie, niezależnie od ich rodzaju, są wykonane z wysokiej jakości materiałów. Podstawowa zasada technologiczna działania węża strażackiego opiera się na przepływie i ciśnieniu wody. Po podłączeniu węża do źródła wody i otwarciu zaworu, woda przepływa pod ciśnieniem ze źródła do dyszy, gdzie jest rozpylana.
Współczesne węże strażackie są produkowane z różnych materiałów, a na rynku wyróżnia się trzy najpopularniejsze: tworzywa sztuczne (najczęściej poliuretan termoplastyczny i PCV) oraz jedwab poliestrowy. Wybór materiału ma kluczowe znaczenie, ponieważ wpływa na opór, jaki woda napotyka podczas przepływu. Produkty te muszą spełniać normę PN-EN 1450.
Węże strażackie są również zróżnicowane pod względem średnicy. Poza wspomnianymi średnicami węży ssawnych, dostępne są również inne rozmiary, dostosowane do specyfiki działań. Wszystkie węże muszą być wyposażone w łączniki, które umożliwiają ich podłączenie z jednej strony do motopompy (lub autopompy), a z drugiej do prądownicy (węże tłoczne) lub smoka ssawnego (węże ssawne).
Linie wężowe
W kontekście budowy linii wężowych w akcji gaśniczej wyróżnia się następujące rodzaje linii:
- Linia ssawna
- Linia zasilająca
- Linia główna
- Linia gaśnicza
Linia główna jest budowana od samochodu lub motopompy w stronę rozdzielacza za pomocą węża tłocznego 75. Rozdzielacze to elementy armatury wodnej, które współpracują z wężami tłocznymi i służą do rozdzielania wody z linii głównej 75 na jedną, dwie lub trzy linie gaśnicze. Prądownice stanowią zakończenie linii wężowej gaśniczej i służą do formowania strumienia wody o odpowiednim kształcie i wydajności.
Konserwacja i przechowywanie węży strażackich
Wszystkie węże strażackie wymagają odpowiedniej konserwacji i przechowywania w stanie suchym. Węże ssawne nie powinny być narażone na długotrwałe działanie słońca i smarów. Węże tłoczne zaleca się wietrzyć i poddawać próbom wytrzymałościowym przynajmniej raz na kwartał.
Węże do hydrantów wewnętrznych muszą być poddawane próbie ciśnieniowej na maksymalne ciśnienie robocze raz na 5 lat, zgodnie z polską normą dotyczącą konserwacji hydrantów wewnętrznych.
W niskich temperaturach, po odwodnieniu, węże można zwijać w kręgi lub ósemki i przechowywać w samochodzie. Po powrocie do strażnicy należy je wyjąć i wysuszyć, a do wozu bojowego wkładać suche węże.
Sposób rozwijania i zwijania węży
Budowa linii wężowych odbywa się według ustalonych zasad i podziału czynności między członków zastępu. W zastępach składających się z minimum dwóch rot, budowę linii głównych i zasilających zabezpiecza druga rota. Linie gaśnicze buduje każda rota dla siebie, przy czym przodownik zajmuje stanowisko gaśnicze, a pomocnik rozwija wąż od rozdzielacza (pompy, hydrantu lub suchego pionu) do swojego przodownika.
Rozwijanie węży ssawnych rozpoczyna się od nasady ssawnej. Pomocnik układa wąż w osi motopompy, a przodownik ustawia smok i pływak w odpowiedniej odległości. Po rozłożeniu odcinków węża ssawnego, pomocnik podchodzi do najbardziej oddalonego z nich, okracza go i zatrzymuje się w jego końcowej części, zwracając się frontalnie do przodownika. Wykonuje skłon, unosi wąż na wysokość około 0,5 metra i przytrzymuje go nogami na wysokości łydek.
Połączenie ostatniego odcinka węża z nasadą ssawną motopompy dokonuje przodownik. Po zabezpieczeniu smoka i pływaka linką ratowniczą, przodownik chwyta smok oburącz i podnosi go na wysokość łącznika węża ssawnego. Pomocnik przytrzymuje koronę łącznika i kieruje go w stronę smoka. Następnie następuje połączenie poprzez wprowadzenie kłów łączników w odpowiednie wycięcia i skręcenie w prawo. Dokręcenie łączników następuje za pomocą kluczy.
Odwadnianie węży rozpoczyna się od odłączenia odcinków, a następnie, idąc wzdłuż węża, opróżnia go z wody. Zawsze należy pamiętać o kierunku od pojazdu do pogorzeliska, chyba że ukształtowanie terenu wymaga innego podejścia.
Linie wężowe prowadzone po klatkach schodowych, ścianach budynków czy drabinach stanowią trudne zadanie. Linia wężowa prowadzona pod torowiskiem kolejowym powinna być ułożona pomiędzy podkładami pod szynami, aby nie powodować zakłóceń w ruchu kolejowym. Linia wężowa nie może blokować przejść, wyjść ani innych dróg, aby umożliwić swobodne korzystanie z nich i sprawną organizację pracy innych stanowisk bojowych.
Zastosowanie węży strażackich w akcjach gaśniczych
Wybór odpowiedniego węża strażackiego jest kluczowy dla efektywności gaszenia pożaru oraz bezpieczeństwa ratowników i osób zagrożonych. W zależności od sytuacji, strażacy muszą dokonywać wyboru miejsca pracy prądownika, kierując się przede wszystkim dobrą widocznością ogniska pożaru. Trudność może stanowić fakt, że ognisko pożaru jest często zasłonięte przez elementy konstrukcji, dym lub parę wodną.
Częstym błędem jest kierowanie strumieni gaśniczych w pomieszczenia zadymione lub płonące zamiast w strefę żarzenia. Aby temu zapobiec, należy zajmować stanowiska gaśnicze równe lub wyższe, z możliwością manewrowania strumieniem wody.
Przemieszczanie się w głąb terenu pożaru w miarę rozwijania działań gaśniczych oraz możliwość manewrowania strumieniem pozwala na stopniowe wygaszanie ognisk pożaru i poprawę widoczności miejsca palenia. Aby spełnić te warunki, prądownik musi dysponować aparatem oddechowym oraz zapasem linii gaśniczej, szczególnie przy pożarach wewnętrznych.
Zabezpieczenie ciągłości podawania środków gaśniczych jest kluczowe dla nieprzerwanej pracy prądownika. Wymaga to bardzo dobrej łączności, co oznacza, że stanowiska bojowe muszą być co najmniej dwuosobowe. Umożliwia to kontakt z innymi uczestnikami akcji, zwiększa bezpieczeństwo i pozwala na podejmowanie dyspozycji dotyczących dostarczania środków gaśniczych oraz innych potrzeb.
Stanowisko gaśnicze musi mieć możliwość współpracy z innymi stanowiskami bojowymi. Podczas zajmowania stanowisk na wyższych kondygnacjach istnieje ryzyko upadku, utraty równości, utrudnień w dotarciu do ogniska pożaru, szybkiego ubytku sił lub trudności w utrzymaniu łączności.
W miejscach zagrożonych wybuchem należy stosować sprzęt w obudowie przeciwwybuchowej. W przypadku usłyszenia metalicznych trzasków dochodzących ze składowiska butli, należy wycofać się w bezpieczne miejsce. Jeśli wybuch zaskoczy na stanowisku bojowym, należy paść twarzą do ziemi lub ukryć się za przeszkodą. Należy stosować odpowiednie zabezpieczenia, starając się poruszać w pobliżu ścian.
W przypadku zagrożenia życia, należy niezwłocznie przystąpić do ratowania. W zależności od sytuacji, wybór miejsca pracy prądownika zależy od technicznych możliwości rozmieszczenia stanowisk gaśniczych. Miejsca te powinny być określone przez dowódcę zastępu, jednak często wobec dynamicznie zmieniającej się sytuacji pożarowej, prądownik sam musi dokonać wyboru miejsca pracy, pamiętając, że to on realizuje koncepcję dowódcy i decyduje o skuteczności gaszenia pożaru.
Ważne jest unikanie poboru wody z miejsc o wzburzonym nurcie, np. z potoków górskich. W przypadku zmian w sytuacji pożarowej, należy natychmiast meldować dowódcy o grożącym niebezpieczeństwie. Nie należy kierować prądów wody na miejsca, w których ułożono warstwę piany.
Należy brać pod uwagę właściwości niszczące piany, stosując ją ostrożnie wobec materiałów o znacznej wartości materialnej, kulturowej czy technicznej. W przypadku zagrożenia życia, należy niezwłocznie przystąpić do ich ratowania.