Kwestia przekazywania samochodów ratowniczo-gaśniczych z jednostek Państwowej Straży Pożarnej (PSP) do Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP) jest tematem często poruszanym w środowisku strażackim, budzącym liczne dyskusje i pytania. Proces ten, choć uregulowany prawnie, bywa złożony i podlega różnym interpretacjom oraz zmieniającym się okolicznościom.
Podstawy Prawne i Procedury Przekazania
Głównym aktem prawnym regulującym obowiązek przekazywania sprzętu jest Ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej. Zgodnie z artykułem 31 ust. 1 tej ustawy, Państwowa Straż Pożarna jest zobowiązana do przekazywania nieodpłatnie technicznie sprawnego, zbędnego sprzętu i urządzeń ochotniczym strażom pożarnym.
Rola Komendanta Głównego PSP i Zarządzenia
Na czele PSP stoi Komendant Główny PSP, będący centralnym organem administracji rządowej w sprawach organizacji Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego (KSRG), zgodnie z artykułem 9 ust. 1 ustawy o Państwowej Straży Pożarnej. Mimo to, Komendant Główny nie jest władzą ustawodawczą w kraju i nie może działać niezgodnie z ustawą, która stoi wyżej rangą prawną niż rozporządzenia czy zarządzenia.
Zasady dotyczące gospodarki transportowej w PSP są określone w zarządzeniu nr 1 Komendanta Głównego Państwowej Straży Pożarnej z dnia 24 stycznia 2020 r. w sprawie gospodarki transportowej w jednostkach organizacyjnych Państwowej Straży Pożarnej (Dz. Urz. KG PSP z 2020 r. poz. 3, z późn. zm.). Zarządzenie to precyzuje, że sprzęt transportowy może być przekazany do innych jednostek podległych lub nadzorowanych przez MSWiA, innych jednostek PSP, jednostek OSP, podmiotów działających na rzecz ochrony przeciwpożarowej itp.
Zgodę na zawarcie umowy użyczenia wydaje właściwy Komendant Wojewódzki PSP w odniesieniu do sprzętu komend powiatowych i miejskich. Natomiast Komendant Główny PSP wydaje zgodę w odniesieniu do sprzętu Komendy Głównej PSP, komend wojewódzkich i szkół PSP. Umowa użyczenia jest zawierana na konkretny okres, który może zostać zmieniony aneksem. Biorący w użyczenie dany pojazd zobowiązuje się do wykorzystywania go zgodnie z jego przeznaczeniem i ponosi koszty eksploatacji, w tym przeglądy i naprawy.
Procedura Składania Wniosków przez OSP
Jednostka OSP zainteresowana pozyskaniem zbędnego sprzętu powinna zwrócić się, za pośrednictwem właściwego terytorialnie komendanta powiatowego (miejskiego) Państwowej Straży Pożarnej, do Komendanta Wojewódzkiego Państwowej Straży Pożarnej ze stosownym wnioskiem w tej sprawie.
W dotychczasowej praktyce ostateczna decyzja o uznaniu pojazdu pożarniczego za zbędny w jednostkach Państwowej Straży Pożarnej na terenie województwa i przekazanie go do Ochotniczej Straży Pożarnej lub innej komendy PSP należała do Komendantów Wojewódzkich PSP. Pojazdy uznane za zbędne z przyczyn technicznych lub pojazdy, które osiągnęły normy eksploatacji i nie zostały zagospodarowane w jednostkach PSP, można wycofać z eksploatacji i nieodpłatnie przekazać jednostkom OSP w trybie określonym w art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r.
Warto wiedzieć, że zgodnie z załącznikiem nr 13 do Zarządzenia nr 8 KG PSP, okres eksploatacji samochodów ratowniczo-gaśniczych lekkich wynosi 12 lat, średnich - 12 lat, a ciężkich - 15 lat.
Finansowanie Zakupów i Rola Samorządów
W wielu przypadkach, aby samochód trafił z PSP do OSP, gmina lub miasto musi uiścić ustaloną kwotę na rzecz PSP, co często stanowi wkład w zakup nowego pojazdu dla Państwowej Straży Pożarnej. Niemal każda Komenda Powiatowa PSP w Polsce zbiera pieniądze na zakup każdego nowego auta m.in. z samorządów. Przyjęło się, że gmina, na której teren ma trafić pojazd z PSP do OSP, daje najwięcej pieniędzy na nowe auto do PSP. Rodzi to jednak czasem problemy, gdy wycofywane auto trafia np. na Ukrainę lub jest przenoszone w inny koniec województwa, zamiast do lokalnej OSP.
Kwestia "Zakazu" Przekazywania Pojazdów
W środowisku strażackim często pojawia się pytanie o aktualność domniemanego "zakazu" przekazywania pojazdów z PSP do OSP. Sprawa przekazywania aut jest wstrzymana i faktycznie nie wiadomo, w jakim kierunku to wszystko pójdzie. W chwili obecnej trwają prace zespołu Komendanta Głównego PSP nad zmianami zarządzenia Nr 8 Komendanta Głównego PSP.
Niekiedy decyzje wstrzymywano z powodu zmian kadrowych w kierownictwie PSP, w tym zmian na stanowisku Komendanta Głównego, co prowadziło do weryfikacji wszystkich na stanowiskach i braku merytorycznych decyzji. Były też sytuacje, gdy Komendant Główny PSP lub jego zastępca wydawali zarządzenie niezgodne z ustawą, co w konsekwencji prowadziło do ich wycofywania.
Przykłady Przekazywania Pojazdów
Uroczystości w Lipie
W dniu 5 marca bieżącego roku na placu przed Kościołem Parafialnym w Lipie odbyły się uroczystości dotyczące przekazania i przejęcia ciężkiego samochodu ratowniczo-gaśniczego marki MAN dla jednostki Ochotniczej Straży Pożarnej w Lipie. Dzięki staraniom Wójta Gminy Ruda Maleniecka - Pana Leszka Kucy, jednostka OSP w Lipie pozyskała wóz bojowy, przekazany przez Komendę Powiatową Państwowej Straży Pożarnej w Końskich. Do przekazania samochodu pożarniczego przyczynili się również Radni Rady Gminy Ruda Maleniecka, którzy pozytywnie zaopiniowali wniosek o przekazanie z budżetu gminy kwoty 150.000,00 zł dla Komendy Państwowej Straży Pożarnej w Końskich.
Uroczystego wręczenia aktu nadania dokonał Komendant Powiatowy PSP - P. Ryszard Stańczak. Ksiądz Tomasz Waśkiewicz - Proboszcz Parafii Lipa dokonał poświęcenia wozu, po czym nastąpiło symboliczne przecięcie wstęgi i prezentacja samochodu. Temu ważnemu wydarzeniu towarzyszyli m.in.: Pan Andrzej Bętkowski - Marszałek Województwa Świętokrzyskiego, Pan Krzysztof Lipiec - Poseł Sejmu RP, Pan Grzegorz Piec - Prezes Zarządu Oddziału Powiatowego ZOSP RP, Starosta Konecki, Pan Leszek Kuca - Wiceprezes Zarządu Oddziału Powiatowego ZOSP RP, Wójt Gminy Ruda Maleniecka, Pan Jerzy Rąbalski - Wiceprezes Zarządu Powiatowego ZOSP RP, Pan Grzegorz Zganiacz - Wiceprezes Zarządu Powiatowego ZOSP RP, Pan Jarosław Kowalczyk - Sekretarz Zarządu Oddziału Powiatowego ZOSP RP, Pan Jarosław Smołuch - Komendant Komisariatu Policji w Radoszycach, Pan Radosław Kwiecień - Komendant Gminny OSP, Ksiądz Tomasz Waśkiewicz - Proboszcz Parafii Lipa oraz druh brygadier Tadeusz Nowakowski - Honorowy Sekretarz Zarządu Oddziału Powiatowego ZOSP RP, a zarazem prowadzący uroczystość zgodnie ze strażackim ceremoniałem. W uroczystości licznie udział wzięły także zaprzyjaźnione jednostki Ochotniczej Straży Pożarnej z terenu gminy Ruda Maleniecka, jak również z gmin sąsiadujących.
Przekazanie w Trzeszczanach
Wydarzenie rozpoczęło się uroczystą zbiórką pododdziałów Ochotniczej Straży Pożarnej w Trzeszczanach oraz złożeniem meldunku Zastępcy Lubelskiego Komendanta Wojewódzkiego st. bryg. Mirosławowi Buremu przez dowódcę uroczystości prowadzoną przez asp. sztab. Podczas oficjalnej części uroczystego przekazania pojazdu prezesowi OSP Trzeszczany kluczyki oraz akt przekazania wręczył st. bryg. Mirosław Bury Zastępca Lubelskiego Komendanta Wojewódzkiego PSP w asyście z mł. bryg. Piotrem Gronowiczem Komendantem Powiatowym PSP w Hrubieszowie oraz Wójta Gminy Trzeszczany wraz z radnymi gminy. Następnie odbyło poświęcenie samochodu strażackiego przez kapelana strażaków powiatu hrubieszowskiego. W uroczystości wzięli udział jednostki OSP z terenu gminy oraz zaproszeni goście.
Uroczystości w Joncu (Gmina Lutocin)
Podczas oficjalnej części uroczystości przekazania samochodu pożarniczego, zaproszeni goście gratulowali jednostce OSP w Jońcu zakupu nowego samochodu oraz podkreślali profesjonalizm i gotowość strażaków do niesienia pomocy potrzebującym. Wójt Gminy Lutocin Jacek Kołodziejski podziękował wszystkim, którzy przyczynili się do jego pozyskania: Sekretarzowi Stanu w MSWiA - Maciejowi Wąsikowi, Mazowieckiemu Komendantowi PSP - nadbrygadierowi Jarosławowi Piotrowskiemu, radcy w Komendzie Głównej PSP - Jackowi Sokołowskiemu, Komendantowi Powiatowemu PSP w Żurominie - st. brygadierowi Zbigniewowi Kąpińskiemu oraz członkowi Zarządu Gminnego ZOSP Piotrowi Kwiatkowskiemu.
Najnowsze Przykłady Przekazań
W ostatnim czasie miały miejsce przekazania dwóch samochodów ratowniczo-gaśniczych: Volvo użytkowane w Komendzie Miejskiej PSP w Bydgoszczy trafiło do OSP Jedwabne na Podlasiu, a Renault z Komendy Miejskiej PSP w Koninie otrzymali ochotnicy z OSP Brzeszcze w województwie małopolskim.
Pozyskiwanie Mienia z Innych Instytucji
Oprócz PSP, jednostki OSP mogą pozyskiwać mienie ruchome również z innych źródeł:
- Ministerstwo Obrony Narodowej (MON): Ministerstwo Obrony Narodowej ogłasza nabór wniosków o nieodpłatne przekazanie na własność mienia ruchomego Skarbu Państwa. Jednostka OSP, po sprawdzeniu na stronie MON wykazu mienia, może złożyć wniosek o nieodpłatne przekazanie. Wnioski są rozpatrywane przez Komisję do spraw przekazywania mienia ruchomego Skarbu Państwa, powoływaną na podstawie rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 10 maja 2018 r.
- Inne organy administracji publicznej: Na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 października 2019 r. w sprawie szczegółowego sposobu gospodarowania składnikami rzeczowymi majątku ruchomego Skarbu Państwa, jednostki OSP mogą wnioskować do danego organu administracji publicznej oraz kierowników jednostek o przekazanie zbędnych składników rzeczowych majątku ruchomego. Darowizny dokonuje się na pisemny wniosek zainteresowanego podmiotu, a informacja o każdym zbędnym lub zużytym składniku jest zamieszczana w Biuletynie Informacji Publicznej.