Remiza i parowozownia to dwa typy obiektów, które, choć pełnią odmienne funkcje, często wiążą się z historią lokalnej społeczności i rozwojem infrastruktury. Remizy strażackie są kluczowe dla bezpieczeństwa, natomiast parowozownie stanowią świadectwo postępu technologicznego i rozwoju transportu kolejowego. Niniejszy artykuł przybliża zarówno prawne aspekty dotyczące remiz, jak i bogatą historię jednego z największych zabytków techniki - Parowozowni Gniezno.
Remiza Strażacka
Aspekty Prawne: Definicja „Miejsca Publicznego”
Kwestia uznania terenu, na którym zlokalizowana jest remiza strażacka, za „miejsce publiczne” w rozumieniu art. 30 ust. 1 pkt 3 Prawa budowlanego, budzi pewne kontrowersje prawne. Zgodnie z tym przepisem, zgłoszenia wymaga budowa ogrodzeń od strony dróg, ulic, placów, torów kolejowych i innych miejsc publicznych. W orzecznictwie podejmowano próby sprecyzowania pojęcia „miejsce publiczne”, jednak bez wypracowania jednolitej linii interpretacyjnej.
W wyroku z dnia 18 października 2005 r. (II OSK 196/05, LEX nr 201333) NSA stwierdził, że pojęcie „innych miejsc publicznych” musi uwzględniać powszechną dostępność i brak ograniczeń w tym zakresie. Podkreślono również, że tereny należące do jednostek samorządu terytorialnego przeznaczone pod infrastrukturę miejską z natury swej są miejscami publicznymi. W kolejnym wyroku z dnia 14 marca 2008 r. (II OSK 245/07, LEX nr 468728) NSA określił „miejsce publiczne” jako takie, z którego korzysta nieokreślona liczba niezidentyfikowanych osób.
WSA w Gdańsku w wyroku z dnia 17 września 2008 r. (II SA/Gd 284/07, LEX nr 526512) zaznaczył, że istota uregulowania art. 30 ust. 1 pkt 3 Prawa budowlanego nie odnosi się do formy własności - osoby prywatnej bądź podmiotu publicznoprawnego - i nie wymaga normatywnego zdefiniowania danego miejsca jako publicznego przepisami ustawy. Natomiast WSA w Warszawie w wyroku z dnia 23 listopada 2007 r. (VII SA/Wa 1416/07, LEX nr 490199) wskazywał, że oceniając, czy dany teren jest miejscem publicznym, należałoby wziąć pod uwagę cele, na jakie przeznaczona została zrealizowana inwestycja, oraz ustalić, kto jest w chwili obecnej dysponentem terenu.
W świetle powyższego, okoliczność, że dany teren jest własnością gminy i że zlokalizowana jest na nim remiza strażacka, nie wystarczy dla uznania tego terenu za „miejsce publiczne” w rozumieniu Prawa budowlanego. Sam fakt, iż obiekt remizy strażackiej jest obiektem użyteczności publicznej, nie może być przesądzający dla uznania terenu za miejsce publiczne. Taki sposób rozumowania prowadziłby bowiem do uznania każdego sąsiedztwa z obiektem administracji publicznej lub nawet handlowo-usługowym (prywatnym), mającym ogólnodostępny charakter, za „miejsce publiczne”. Wydaje się, że biorąc pod uwagę wskazane w przepisie miejsca publiczne (drogi, ulice, place, tory kolejowe), chodzi tu przede wszystkim o ogólnodostępne tereny otwarte, a ich funkcja ma znaczenie, a nie funkcja budynków zlokalizowanych na danym terenie. (Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane, Dz. U. z 2006 r. Nr 156, poz. 1879).
Przykład Historycznej Remizy Wiejskiej
W 1879 roku w zachodniej części pewnej wsi wzniesiono murowaną z cegły i przekrytą dwuspadowym dachem remizę. Skromnych rozmiarów obiekt usytuowany został tuż przy drodze wjazdowej, obok drugiego wiejskiego stawu. Taka lokalizacja zapewniała szybki i bieżący dostęp do wody oraz możliwość natychmiastowej reakcji na zagrożenia.
Budynek ten służył potrzebom wiejskiej straży pożarnej, o czym świadczą zapisy w dokumentach archiwalnych pochodzące z 1910 roku, określające przynależność remizy do gminy wiejskiej. Pierwotnie przechowywano w nim sprzęt gaśniczy, m.in.: wóz, motopompę i drabiny. Pod koniec XX wieku obiekt wykorzystywany był do celów prywatnych - jako garaż.
Parowozownia
Parowozownia Gniezna: Unikatowy Zabytek Techniki
Parowozownia Gniezna to obiekt unikatowy na skalę światową. Jest to miejsce niezwykłe, z duszą, które każdy miłośnik zabytków techniki powinien zwiedzić, tym bardziej że jest to największa parowozownia w Europie. Historia gnieźnieńskiej parowozowni (lokomotywowni) sięga 1872 roku, choć najstarsza część obecnego kompleksu powstała w 1888 roku. Właśnie wtedy, w tym miejscu, pierwsza linia kolejowa przebiegła przez Gniezno z Poznania przez Inowrocław do Bydgoszczy i Torunia.
Historia Parowozowni Gniezno
Początki i Rozwój
Kolej w Gnieźnie pojawiła się w 1872 roku wraz z budową linii z Poznania przez Gniezno, Inowrocław do Torunia i Bydgoszczy. Wówczas powstał dworzec, wieża wodna, budynki administracyjne oraz pierwsza czterostanowiskowa parowozownia. W 1875 roku wybudowano linię do Oleśnicy przez Wrześnię, Jarocin, Krotoszyn, a wraz z torowiskiem powstała druga lokomotywownia, której zabudowania dały początek obecnemu obiektowi.
Zabudowania parowozowni stopniowo rozbudowywano, a na początku XX wieku przebudowano cały układ torowy stacji. Powstały wówczas m.in. druga hala wachlarzowa, noclegownia i wieża wodna. Warto wspomnieć, że w pobliżu lokomotywowni pod koniec XIX stulecia powstała także stacja kolei wąskotorowej. W trakcie I wojny światowej w bezpośrednim sąsiedztwie parowozowni wybudowano most drogowy nad torowiskiem.
II Wojna Światowa i Okres Dynamicznego Rozwoju
W trakcie działań wojennych w 1939 roku parowozownia została zbombardowana przez Luftwaffe. Część zabudowań uległa poważnym uszkodzeniom, które zostały niezwłocznie naprawione po wkroczeniu Niemców. Po kampanii wrześniowej parowozownia przeżywała okres najbardziej dynamicznego rozwoju, co było związane z planem „Otto” przygotowującym niemiecką infrastrukturę i przemysł do napaści na Związek Sowiecki.
W ramach rozbudowy gnieźnieńskiego węzła kolejowego powstała stacja towarowo-rozrządowa na tzw. „trzech mostach”, ciąg zaopatrywania lokomotyw parowych oraz spora część parowozowni. Wśród wybudowanych budynków wymienić można: część nowszej hali wachlarzowej, halę suwnic, skrzydło warsztatowe, stołówkę, elektrownię, remizę strażacką, kotłownię CO oraz wagonownię.
Okres Powojenny i Współczesność
W okresie powojennym parowozownia nie rozwijała się tak dynamicznie, jak w poprzednich okresach. Wśród nowo powstałych budynków wymienić można lampiarnię, budynki zaplecza wagonowni, dodatkowe pomieszczenia przy remizie strażackiej, a także budynek szatni i sali pouczeń. W latach 70., w związku z elektryfikacją linii do Poznania, Inowrocławia i Wrześni, parowozownia została przystosowana do obsługi elektrowozów, a dwa tory dojazdowe do młodszej hali wachlarzowej zostały wyposażone w trakcję elektryczną.
Od lat 90. parowozownia przeżywa regres. Stopniowo ograniczano jej funkcję eksploatacyjną i pozostawiono jedynie część warsztatową. Do 2009 roku naprawiano w Gnieźnie parowozy (głównie z Wolsztyna), a do 2012 wagony towarowe (głównie typu Eaos). Od tego czasu parowozownia jest nieczynna dla celów eksploatacyjnych, a wszystkie pozostawione w niej parowozy wywieziono. Mimo to, obiekt jest okresowo udostępniany turystom, a od 2010 roku w jego murach organizowane są Dni Pary, umożliwiające poznanie bogatej historii parowozowni.
tags: #remiza #albo #parowozownia