Lord Kruszwil, czyli Marek Kruszel, to jeden z najpopularniejszych i najbardziej kontrowersyjnych polskich youtuberów. Jego twórczość od lat stanowi przedmiot dyskusji, budząc skrajne emocje. Przez lata działalności na platformie YouTube Kruszwil zgromadził miliony subskrybentów, jednocześnie regularnie mierząc się z oskarżeniami o demoralizowanie młodzieży, promowanie nieodpowiednich zachowań oraz problemy prawne.
Kim jest Lord Kruszwil?
U szczytu popularności kanał Lorda Kruszwila był jednym z najbardziej znanych w polskim internecie, gromadząc ponad 2 miliony subskrybentów, choć później liczba ta spadła do około 1,2 mln, a następnie ponownie wzrosła, osiągając nawet 2,7 mln subskrypcji i ponad 447 mln wyświetleń filmów. Początkowo youtuber kreował się na postać bogacza, który z pogardą patrzył na ludzi z mniejszymi dochodami, publikując treści o charakterze satyrycznym, mające wywołać w widzach uczucie zazdrości. Przykładem było pokazywanie "jak bawią się bogaci", np. kąpiąc się w mleku owczym ze złotą maseczką na twarzy.
Wkrótce jednak twórca zmienił charakter tworzonych materiałów na znacznie bardziej kontrowersyjne, docierając do granicy akceptowalnej treści. W tych filmach prezentował m.in. 10-latka, który dotykał i oceniał miejsca intymne podstawionych modelek, wypowiadając się przy tym w niewybredny sposób. W innych materiałach demoralizowano małoletniego, znieważając go wulgaryzmami i znęcając się nad nim psychicznie, a w jeszcze innym nakłaniano kobiety do czynów seksualnych. Ze względu na kontrowersyjną treść, jego filmy były wielokrotnie usuwane z YouTube, a sam kanał mierzył się z ostrzeżeniami platformy. W pewnym momencie youtuber i jego wspólnicy zdecydowali się na zamknięcie kanału, aby założyć nowy o identycznej nazwie, omijając w ten sposób obostrzenia.
Skandal z promocją województwa podlaskiego
Film "Pojechaliśmy na PODLASIE"
W maju 2019 roku Lord Kruszwil opublikował 21-minutowy film zatytułowany „Pojechaliśmy na PODLASIE”. Wideo, pełne wulgaryzmów i kontrowersyjnych dialogów, miało rzekomo promować region podlaski. Produkcja, która szybko zniknęła z platformy z uwagi na swoją treść, została sfinansowana przez Urząd Marszałkowski Województwa Podlaskiego. Kwota ta była różnie podawana, wynosząc 50 tys. zł lub 55 tys. zł brutto.
W filmie padały m.in. takie kwestie jak wymiana zdań między Kruszwilem a Kamerzystą: „Co Ty, gej jesteś?”, oraz pytanie o „krzyż przekreślony”, opisane jako „taki design”.
SKANDAL W SĄDACH! Antysędziowie przepychani kolanem
Odpowiedzialność i konsekwencje dla urzędników
Za nadzór nad realizacją materiału odpowiadał Departament Współpracy z Zagranicą i Promocji Urzędu Marszałkowskiego Województwa Podlaskiego. Konkretnie był to ówczesny (wieloletni) wicedyrektor Michał Podbielski, który pełnił również funkcję prezesa zarządu Podlaskiej Regionalnej Organizacji Turystycznej (PROT). Marszałek Artur Kosicki przyznał, że departament, który zlecił materiał, nadzorował jego zastępca, wicemarszałek Stanisław Derehajło. Dodał, że o teledysku dowiedział się w momencie zawarcia umowy i ustalania warunków jej realizacji.
W związku z zaistniałą sytuacją, 6 czerwca 2019 roku z Michałem Podbielskim rozwiązano stosunek pracy, przestając być zastępcą dyrektora departamentu i prezesem PROT. Ponadto, dokonano zmian organizacyjnych, w wyniku których departament ten przeszedł pod osobisty nadzór marszałka Kosickiego. Marszałek Kosicki wyjaśnił, że jego decyzja o przejęciu osobistej kontroli nad departamentem wynikała z konieczności znalezienia osób bezpośrednio odpowiedzialnych.
Stanowisko Urzędu Marszałkowskiego i obrona Kruszwila
Urząd Marszałkowski Województwa Podlaskiego podkreślił, że nie zleca bezpośrednio youtuberom jakichkolwiek materiałów, lecz za pośrednictwem firmy reklamowej, w tym przypadku Polsat Media, zleca usługi reklamowe w postaci lokowania województwa podlaskiego na kanałach youtuberów. Rzeczniczka prasowa UMP przyznała, że efekty tej współpracy akceptował bezpośrednio pan Podbielski. Urząd uznał, że nawiązana w maju ubiegłego roku pilotażowa współpraca "nie przyniosła oczekiwanych efektów promocyjnych", dlatego projekt ten nie będzie kontynuowany.
Z kolei Lord Kruszwil tłumaczył się z kontrowersyjnego filmu i obwiniał urzędników. Stwierdził: „Nie jestem autorem tego scenariusza, ale kiedy publice on się nie spodobał, to ja jestem obarczany całą winą. Mówi się, że ukradłem 50 tys. złotych oraz że to ja wymyśliłem taki scenariusz. Ja jedynie go zaakceptowałem. Wszyscy urzędnicy, którzy byli w to zamieszani, wypierali się tego. Całą winę postanowiono zrzucić na mnie. Prosiłbym, aby więcej nie kierować w moją stronę takich oszczerstw”. Kruszwil twierdził również, że jego wynagrodzenie było "dużo, dużo niższe" niż podawane kwoty, oceniając normalną współpracę na 20-25 tys. złotych. Zaprzeczył też, jakoby film nie został zaakceptowany przed publikacją, twierdząc, że wysłał go do akceptacji, a po otrzymaniu "zielonego światła" został on opublikowany.
Urząd Marszałkowski bronił się, wyjaśniając, że wszelkie działania podejmowane podczas realizacji współpracy z Lordem Kruszwilem, od opracowania koncepcji, przez akceptację scenariusza, po podpisanie i rozliczenie umowy, były prowadzone na polecenie, za wiedzą i zgodą Zarządu Województwa Podlaskiego. Celem było dotarcie do określonych odbiorców, a youtubera zaangażowano, bazując na wskaźnikach przedstawionych przez Polsat Media, aby udowodnić, że memy o Podlasiu nie mają pokrycia w rzeczywistości.
Działalność Lorda Kruszwila a prawo
Zgłoszenia Ośrodka Monitorowania Zachowań Rasistowskich i Ksenofobicznych (OMZRiK)
Ośrodek Monitorowania Zachowań Rasistowskich i Ksenofobicznych (OMZRiK) wielokrotnie interesował się twórczością Kruszwila i jego wspólnika Łukasza Wawrzyniaka, znanego jako Kamerzysta. OMZRiK zwracał uwagę na fakt, że na filmach dochodziło m.in. do nakłaniania do poddawania się innym czynnościom seksualnym przez nieletniego poprzez dotykanie intymnych części ciała przypadkowych kobiet, rozpowszechniania takich treści przez internet oraz demoralizacji małoletniego.
W efekcie zawiadomień złożonych przez OMZRiK, policja dokonała przeszukań w domach mężczyzn odpowiadających za kanał "Kruszwil". Ośrodkowi udało się wcześniej doprowadzić do zatrzymania i aresztowania Kamerzysty w innej sprawie. OMZRiK zgłosił również do Google Polska wniosek o usunięcie kanału twórcy, a YouTube zaostrzył zasady platformy, rozpoczynając walkę z niechcianymi zachowaniami, zwłaszcza z mową nienawiści.
Związek z aferą "Pandora Gate"
W kontekście głośnej afery "Pandora Gate", youtuber Sylwester Wardęga w swoim filmie wspomniał o zeznaniach dwóch dziewczyn, które jako nieletnie zostały zaproszone na imprezę z udziałem m.in. Stuu i Kruszwila. Nieletnie uczestniczki wspominały, że otrzymywały Martini w dużych szklankach, podczas gdy ich idole pili z małych. To doprowadziło do ponownego odkrycia jednego z archiwalnych filmów Kruszwila, zatytułowanego „Oszukane gofry z czekoladą”.
W tym filmie Kruszel rzekomo opisywał, jak manipulować i unieruchomić ofiarę, aby nie mogła się bronić. OMZRiK przekazał materiał dowodowy w postaci tego filmiku prokuraturze, wraz z zawiadomieniem o popełnieniu przestępstwa, domagając się zamknięcia kanału.
Incydent z rzekomym pobiciem starszego mężczyzny (2020)
Do kolejnego incydentu z udziałem Marka Kruszela doszło 2 stycznia 2020 roku. W osiedlowym sklepie w Szczecinie dwudziestoletni wówczas Marek K. pseudonim "Kruszwil", próbując nagrać film, miał wszcząć awanturę, twierdząc, że może nagrywać, co chce. 66-letni pan Edward wraz z kobietami próbowali wyprosić go ze sklepu. Według relacji rodziny, Kruszel miał następnie wysiąść z auta i bez powodu uderzyć mężczyznę pięścią w twarz, po czym odjechał.
W kolejnych dniach pan Edward skarżył się na bóle głowy i kilkakrotnie odwiedzał lekarza, jednak wstydził się zawiadomić policję, że został uderzony przez znacznie młodszą osobę. 9 maja 2020 roku żona zmarłego mężczyzny zawiadomiła prokuraturę, ponieważ jej zdaniem uderzenie przed sklepem mogło przyczynić się do jego śmierci. Sprawą zajęła się prokuratura.
