Historia gminy Kamienica Polska sięga XV wieku, a choć po średniowiecznej kuźnicy nie ma już śladu, na jej terenie wciąż znajdują się liczne obiekty, w murach których tkwi bogata przeszłość. W kontekście tej historii, szczególną rolę odgrywają instytucje dbające o bezpieczeństwo lokalnej społeczności, takie jak Ochotnicza Straż Pożarna, której historia i dokumentacja archiwalna stanowią ważny element dziedzictwa gminy.
Historia Remiz Strażackich w Gminie Kamienica Polska
Stara Remiza na Szwamberku
Określenie "stara remiza" przylgnęło do budynku strażackiego położonego na Szwamberku w momencie, gdy w latach 60. XX wieku powstała nowa, bardziej nowoczesna jednostka. Szwamberk, będący częścią wsi leżącej w zakolu rzeki Kamieniczki, charakteryzuje się niejasnym pochodzeniem nazwy. Koloniści, którzy zastali tu zwały szlaki wywożonej do hut w Zawierciu i Częstochowie, nazwali je Schwammberg, co od niemieckiego wyrazu oznaczało "gąbkę", do której porowate kawałki szlaki miały być podobne. Inne domysły co do nazwy pochodzą z tzw. ludowej etymologii, zgodnie z którą "Schwammberg" oznaczało "pływającą górkę". Rzeczywiście, w czasie wiosennych roztopów rzeka Kamieniczka tworzyła tu rozlewisko wokół domów. Obecnie budynek starej remizy zaadaptowano dla potrzeb Straży Gminnej.
Nowa Remiza Strażacka i jej Rola Społeczna
W latach 60. XX wieku w Kamienicy Polskiej powstała nowa remiza strażacka, wyposażona w wieżę wyciągową i imponującą salę widowiskową. Wnętrza tego obiektu zdobione są malunkami Marii Giedrykowej, a nad sceną widnieje stylizowany hełm strażacki, toporki oraz okalający wszystko wieniec z liści dębu. Nowa remiza szybko stała się centrum życia społecznego i kulturalnego gminy. Odbywały się w niej wszystkie uroczystości, wystawiał tu swe sztuki teatr amatorski, występowały zawodowe zespoły teatralne, wyświetlano filmy, a także organizowano zabawy taneczne, co podkreślało jej znaczącą rolę w integracji lokalnej społeczności.
Ochotnicza Straż Pożarna w Zawadzie
W miejscowości Zawada, położonej w zachodniej części gminy Kamienica Polska, funkcjonuje własna jednostka Ochotniczej Straży Pożarnej, która działa od 1953 roku. Zawada, niewielkie sołectwo sąsiadujące z Wanatami, Zawisną i Rudnikiem Wielkim, posiada dogodną lokalizację w pobliżu drogi krajowej nr 1. Nazwa wsi pochodzi od dawnej karczmy „Zawada”, która dała początek miejscowości. Karczma znajdowała się tuż za przeprawą wodną na rzece Kamieniczce, w pobliżu kapliczki w Romanowie. Przeprawa ta od średniowiecza dzieliła księstwo siewierskie od królewszczyzny podległej starostwu olsztyńskiemu. W miejscowości znajduje się także obelisk ku czci mieszkańców Zawady, pomordowanych 2 września 1939 roku, zlokalizowany przy Remizie OSP w Zawadzie. Obelisk został odsłonięty w 1989 roku.
Kamienica Polska . Kronika PKF 1971r .Ochotnicza Straż Pożarna w Kamienicy Polskiej.
Zakres Działalności Ochotniczych Straży Pożarnych w Gminie
Ochotnicze Straże Pożarne pełnią kluczową rolę w systemie bezpieczeństwa i życia społecznego gminy Kamienica Polska, realizując szeroki zakres zadań. Do ich głównych obszarów działalności należą:
- Prowadzenie działalności mającej na celu zapobieganie pożarom oraz współdziałanie w tym zakresie z państwową strażą pożarną, organami samorządowymi oraz innymi podmiotami czy instytucjami.
- Udział w akcjach ratowniczych przeprowadzanych w czasie pożarów, zagrożeń lokalnych, zagrożeń ekologicznych związanych z ochroną środowiska oraz innych klęsk i zdarzeń.
- Informowanie ludności o istniejących zagrożeniach pożarowych i ekologicznych oraz sposobach ochrony przed nimi.
- Upowszechnianie, wśród członków i nie tylko, kultury fizycznej i sportu oraz propagowanie zdrowego stylu życia.
- Prowadzenie działalności kulturalnej i oświatowej.
- Działania na rzecz ochrony środowiska.
- Działalność na rzecz integracji, czy reintegracji zawodowej i społecznej osób zagrożonych wykluczeniem społecznym.
- Działalność charytatywna.
- Podtrzymywanie i upowszechnianie tradycji narodowych, promowanie wartości patriotycznych, pielęgnowanie polskości oraz rozwój świadomości i tożsamości narodowej, obywatelskiej i kulturowej.
- Działalność wspomagająca rozwój wspólnot i społeczności lokalnych.
- Zapewnienie porządku i bezpieczeństwa publicznego.
- Ratownictwo i ochrona ludności.
- Pomoc ofiarom katastrof, klęsk żywiołowych, konfliktów zbrojnych i wojen w kraju i za granicą, działalność na rzecz integracji międzynarodowej oraz rozwijania kontaktów i współpracy między społeczeństwami oraz ludźmi różnych ras i kultur.
Archiwum Gminy Kamienica Polska: Dokumentacja Działalności Samorządowej i Pożarniczej
Historia i Organizacja Archiwum Gminnego
Dokumentacja archiwalna gminy Kamienica Polska jest świadectwem jej długiej i złożonej historii administracyjnej. W okresie Księstwa Warszawskiego, Kamienica Polska podlegała dekretowi z 23 lutego 1809 roku o organizacji gmin miejskich i wiejskich. Po 1815 roku wieś znalazła się na terenie nowo utworzonego Królestwa Polskiego. Od 1818 roku Kamienica Polska funkcjonowała jako gmina z własnym urzędem wójtowskim, co było możliwe dzięki postanowieniu Namiestnika Królestwa Polskiego, mówiącemu, że "każda wieś może mieć oddzielnego wójta byleby się najmniej z dziesięciu dymów mieszkalnych składała".
Kolejne zmiany wprowadził Ukaz urządzający gminy wiejskie z 3/15 marca 1859 roku, który stanowił, że gminy powinny składać się co najmniej z 50 domów mieszkalnych, a wójta miały wspierać Rady Gminy. W 1864 roku, Ukaz o urządzaniu gmin wiejskich z dnia 19 lutego (2 marca) wprowadził znaczące zmiany, określając gminę jako zbiór wiosek, kolonii, folwarków i dworów. Władzę sprawował samorząd gminny, reprezentowany przez zebranie gminne, wójta i sołtysów. Do kompetencji wójta należało wówczas ogłaszanie rozporządzeń, czuwanie nad porządkiem, bezpieczeństwem, a także przedsiębranie nakazanych środków zaradczych przeciw pożarom, pomorowi bydła i innym klęskom żywiołowym, co świadczy o wczesnym zainteresowaniu kwestiami ochrony przeciwpożarowej na poziomie gminnym. W 1876 roku gmina Bargły została wcielona w granice gminy Kamienica Polska, a w 1900 roku w jej skład wchodziły liczne miejscowości, m.in. Adamów, Bargły, Kamienica Polska, Osiny, Poczesna, Wanaty, Zawada i Zawisna.
Po I wojnie światowej i odzyskaniu niepodległości, dekret z 27 listopada 1918 roku wprowadził Rady Gminne jako nowe organy samorządu. W 1923 roku, na mocy Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych, granice gminy Kamienica Polska zostały zmienione, wydzielono gminę Poczesna, a w skład Kamienicy Polskiej weszły: Kamienica Polska z folwarkiem Klepaczką oraz Zawada, Wanaty i Osiny. Te zmiany administracyjne mają kluczowe znaczenie dla zrozumienia struktury i zakresu przechowywanych dokumentów archiwalnych.
Zawartość Akt Gminy Kamienica Polska
Zasoby archiwalne gminy Kamienica Polska są bogatym źródłem informacji o życiu lokalnej społeczności oraz funkcjonowaniu administracji samorządowej, w tym o działaniach związanych z bezpieczeństwem i ochroną przeciwpożarową. Łącznie przetworzono 230 jednostek archiwalnych, co stanowi 5,7 metrów liniowych dokumentacji.
Archiwum zawiera dokumenty z różnych okresów i działów, obejmujące między innymi:
- Urząd Wójtowski (1820-1866, sygn. 1-10): Akta dotyczące zezwoleń dla Żydów na zamieszkanie i przemieszczanie się, założenia fabryki tkanin, szkoły elementarnej, a także księgi ludności stałej.
- Zarząd Gminy (1866-1914, sygn. 11-126): Protokóły zebrań gminnych i wiejskich, akta dotyczące targów i zakładów przemysłowych, a co istotne dla tematu artykułu, dokumentacja dotycząca wypadków, pożarów, ubezpieczeń budowli, przemytu, chorób i szczepień, korespondencja z sądami, statystyka gminna, księgi przychodów i rozchodów, rejestry aresztantów, księgi ludności stałej i niestałej, rejestr urodzeń, małżeństw i zgonów, rejestr paszportów oraz dzienniki korespondencyjne.
- Urząd Gminy (1914-1918, sygn. 127-135): Akta dotyczące szkół gminnych, księgi kasy gminnej, akta Komitetu Żywnościowego, dzienniki korespondencyjne.
- Zarząd Gminy (1918-1939):
- Dział Ogólno-Organizacyjny (1933, sygn. 136-138): Akta dotyczące wyborów i statystyki.
- Dział Finansowo-Budżetowy (1918-1939, sygn. 139-163): Listy płac pracowników gminnych, dzienniki główne, księgi dochodów i wydatków budżetowych, akta dotyczące podatków i danin publicznych.
- Dział Gospodarki Gminnej (1932-1939, sygn. 164-170): Akta dotyczące oświaty, rolnictwa, akcji sanitarno-porządkowej, opieki społecznej i lecznictwa, bezrobocia.
- Dział Administracyjny (1886-1939, sygn. 171-195): Obchody świąt, księgi ludności stałej i niestałej, rejestr mieszkańców, ewidencja ludności, księgi poborowych, sprawy wojskowe, rejestr aresztantów, dzienniki korespondencyjne.
- Zarząd Gminy (1942-1945, sygn. 196-197): Księgi kasy gminnej.
- Gminna Kasa Pożyczkowo-Oszczędnościowa w Kamienicy Polskiej (1890-1935, sygn. 198-229): Protokoły zebrań, księgi przychodów i rozchodów, księgi pożyczkobiorców, wkłady kasy, sprawozdania, wykazy dłużników, kontrole, dziennik główny.
- Towarzystwo Pożyczkowo-Oszczędnościowe w Poczesnej (1910-1914, sygn. 230): Protokoły zebrań.
Notatkę informacyjną i inwentarz, które pozwoliły na uporządkowanie tych cennych zasobów, sporządziła Joanna Sowa w 2007 roku.