Historia Straży Pożarnej w Białymstoku

portalcenter.cl

Wprowadzenie i Jubileusz 150-lecia

Dzień 17 maja jest szczególną datą dla zawodowej straży pożarnej w Białymstoku, która będzie świętowała wyjątkowy jubileusz - 150-lecie swojej działalności. To ponad półtora wieku historii, podczas którego strażacy nie tylko stawali do walki z ogniem, ale także ratowali życie i zdrowie mieszkańców miasta, narażając własne bezpieczeństwo. W tym czasie straż pożarna stała się nieodłącznym elementem społeczności, symbolem odwagi, profesjonalizmu i niezłomności w obliczu zagrożenia. Białystok, choć jest miastem stosunkowo młodym, ma bogatą historię, w której straż pożarna odegrała niezwykle ważną rolę.

Początki Ochrony Przeciwpożarowej (XVIII wiek)

Pierwsze Regulacje i Wielki Pożar

Już w 1745 r. Jan Klemens Branicki ogłosił rozporządzenie, które zawierało pierwszą instrukcję przeciwpożarową. Wśród jego przepisów znalazło się m.in. zobowiązanie, aby "Na rynku stać ma kadź na kojach zawsze wypełniona wodą". Zaledwie osiem lat później, w 1753 r., w Białymstoku wybuchł tragiczny pożar - strawił on większość drewnianej zabudowy miasta. Wydarzenie to spowodowało, iż zaczęto surowiej egzekwować wydane wcześniej przepisy przeciwpożarowe. Wówczas obowiązek gaszenia ognia spoczywał na wszystkich mieszkańcach, którzy musieli posiadać podręczny sprzęt gaśniczy, a w razie potrzeby pośpieszyć z pomocą sąsiadom.

Pierwsza Zawodowa Straż

Późniejsze interwencje organizowane były przez "dozorców miasta" lub "dzielnicowych", ale to drużyny rzemieślnicze, wyposażone w niezbędny sprzęt, okazały się najskuteczniejsze. W 1760 r. powołano pierwszą w mieście zawodową straż do gaszenia pożarów. Posiadała ona swoją siedzibę na ul. Zamkowej bądź Wersalskiej (tu zdania są podzielone), którą wybudował Branicki. Dla podkreślenia ważności budynku jego elewację frontową pokryto różnymi "znakami ognia".

Rozwój w Okresie Zaborów (XIX wiek)

Pod Panowaniem Pruskim i Rosyjskim

W 1795 r. armia pruska zajęła Białystok. Zaborca wzmacniał ochronę przeciwpożarową miasta przez wzmocnienie jej strażakami garnizonu wojskowego. Nakazano budowę kominów z cegły palonej i ich czyszczenie raz na 6 tygodni w okresie letnim i raz na miesiąc w innych porach roku. Zakazano również używania fajerwerków i palenia tytoniu w miejscach zagrożonych pożarem. Do ochrony spokoju i ostrzegania przed pożarami powołano w mieście straże nocne. W 1807 r. na mocy Traktatu w Tylży Białystok trafił pod panowanie Rosji. Od tego momentu, na pewien czas, brak jest wzmianek o istnieniu i działalności straży, mimo że Białystok stale się rozwijał.

Powstanie Białostockiej Straży Ogniowej (1875)

Prawdziwy początek białostockiej straży pożarnej nastąpił w 1875 r., kiedy to powstała Białostocka Straż Ogniowa. Jej działanie opierało się na wzorcach rosyjskich i wydanym po rosyjsku specjalnym regulaminie, a organizacja była nadzorowana przez zarząd miejski i lokalnego policmajstra. Strażakiem mógł zostać mężczyzna, który odbył służbę wojskową w formacjach konnych, charakteryzował się doskonałym stanem zdrowia i sprawnością fizyczną, a także był kawalerem. Tabor strażaków składał się z 6 par koni, wozu gaśniczego (pompa ręczna), 4 beczkowozów oraz wozu rekwizytowego, na którym znajdowały się drabiny, sprzęt burzący, tłumiący i inny sprzęt pomocniczy. Załoga początkowo składała się z 20 strażaków, którzy pełnili służbę 24 godziny na dobę. Historia Jednostki Ratowniczo-Gaśniczej nr 1 w Białymstoku sięga właśnie roku 1875, kiedy to powstająca Białostocka Straż Ogniowa otrzymała pomieszczenia przy ul. Warszawskiej 3. W głębi podwórza stały zabudowania, w których rozmieszczono wozy, konie, osprzęt i zakwaterowano strażaków.

Wieża Obserwacyjno-Alarmowa i Ochotnicy

Ważnym elementem, który zwiększył bezpieczeństwo pożarowe w Białymstoku, była budowa wieży obserwacyjno-alarmowej. Wzniesiona w 1891 r. murowana konstrukcja wieży o wysokości 21 m znajdowała się w ogrodzie policmajstra - istnieje ona do dziś. Na jej szczycie umieszczono obudowaną galeryjkę-czatownię. Po dostrzeżeniu ognia z wieży obserwacyjnej lub dostarczeniu meldunku o miejscu jego wybuchu, wartownik ogłaszał alarm na terenie całej jednostki i natychmiast otwierał bramę. W 1898 r. powstała Białostocka Ochotnicza Straż Ogniowa (BOSO), która odciążyła straż zawodową. Ponadto w zakładach przemysłowych zorganizowane zostały drużyny strażaków ochotników. Dzięki tym ulepszeniom miasto mogło liczyć na wsparcie kilkuset ochotników, a także na dodatkowe punkty obserwacyjne.

Straż Pożarna w XX Wieku - Wyzwania i Modernizacja

I Wojna Światowa i Okres Międzywojenny

Pierwsza wojna światowa przyniosła zniszczenie i chaos. W 1915 r. miasto zajęło wojsko pruskie, które wycofało się w lutym 1919 r. Decyzją władz wojskowych cała jednostka została ewakuowana z miasta, a wyposażenie straży zostało niemal całkowicie utracone. Straż powróciła do swoich pomieszczeń w 1920 r. jako Zawodowa Straż Pożarna. W 1923 r. stan osobowy strażaków zwiększył się do 29 osób. W 1928 r. zakończono służbę przez zaprzęgi konne, co nastąpiło wraz z zakupem przez magistrat trzech samochodów gaśniczych marki Mercedes, jednego samochodu gaśniczego z motopompą oraz wozów odkrytych. Strażacy prowadzili akcje uświadamiające wśród młodzieży o zagrożeniach związanych z nieprzestrzeganiem przepisów przeciwpożarowych.

II Wojna Światowa i Okres Powojenny

W 1939 r., 15 września, wojska niemieckie wkroczyły do Białegostoku, rewidując strażaków oraz przeszukując budynki i samochody. W wyniku paktu Ribbentrop-Mołotow, 22 września miasto zostało przekazane Armii Czerwonej. Miasto zabezpieczały wówczas trzy oddziały straży pożarnej: I przy ul. Warszawskiej, II przy ul. Mławskiej. W 1941 r., 27 czerwca, do Białegostoku wkroczyły wojska niemieckie. W 1942 r. wieloletni i zasłużony Komendant Zygmunt Świderski został aresztowany i osadzony w obozie koncentracyjnym Sztuthow koło Gdańska. Pod koniec lipca 1944 r. oddziały Armii Czerwonej ponownie wkroczyły do Białegostoku. Wycofujący się Niemcy i wkraczający Rosjanie zniszczyli zabudowę miasta w 80%. Strażacy po raz kolejny utracili sprzęt, który zabrali Niemcy. Wojska sowieckie traktowały Białystok na równi z miastami niemieckimi, wywożąc urządzenia przemysłowe i rabując mieszkańców. Ze zgliszcz remizy strażacy pozyskali motopompę, kilka drabin, kilkaset metrów węży pożarniczych i inny drobniejszy sprzęt. Dnia 4 sierpnia 1944 r. w pomieszczeniach przy ul. Warszawskiej powstała Miejska Straż Pożarna. W 1946 r. czas służby strażaka został zmieniony z systemu 12x24 godz. na 24x24.

Rozwój i Reorganizacja w PRL

W latach 1947-1950 strażacy pozyskali 5 samochodów, 2 autopompy, 4 motopompy oraz dwukołową drabinę o wysięgu 24 m. Po roku 1950 jednostki ochrony pożarowej podniesiono do rangi organów państwowych, a miejska straż pożarna została przekształcona w Miejską Zawodową Straż Pożarną (MZSP). Zaczęto odbudowywać budynki straży i stopniowo modernizować jej wyposażenie. Zmiana statusu wpłynęła również na sposób finansowania jednostki. Otrzymała ona nowe zadania prewencyjne, prowadziła szkolenia w zakładach pracy z zakresu ochrony przeciwpożarowej i kontrolowała stan sieci wodociągowej. Jako jednostka organu państwowego, MZSP otrzymała środki finansowe na zakup nowych samochodów gaśniczych, takich jak GM-8 Bedford i GM-8 Star, wozu ciężarowego Doge, a także motopomp, aparatów tlenowych GNOM oraz 2 km węży. Złe warunki socjalne życia strażaków wymusiły gruntowną przebudowę jednostki. W oddanym budynku, który do dziś spełnia częściowo swoje zadania, zorganizowano szkołę podstawową, umożliwiając strażakom ukończenie nauki przerwanej przez wojnę. W latach 1958-1963 MZSP miała w dyspozycji 13 samochodów gaśniczych, 8 motopomp, 4 agregaty śniegowe i 5 pojazdów pomocniczych, złomując najstarsze pojazdy pamiętające okres okupacji.

W latach 1963-1965 powstał plan utworzenia pięciu oddziałów zawodowej straży pożarnej na terenie miasta: I przy ul. Warszawskiej, II na Dojlidach, III na Nowym Mieście, IV w Starosielcach i w Fastach. Obecne rozmieszczenie jednostek uwzględnia założenia tego planu. II Oddział ZSP powstał 15 czerwca 1965 r. w zmodernizowanej strażnicy OSP w Białostockich Zakładach Przemysłu Sklejek. Na przełomie lat 60. i 70. nastąpiła modernizacja stanowiska kierowania. Na wyposażanie białostockiej straży trafiają ciężkie samochody, takie jak Tatra i Rosenbauer, oraz nowoczesny podnośnik 18 m. W 1970 r. w ramach planowanych inwestycji rozbudowano garaże i warsztaty, następnie dobudowano pomieszczenia agregatów prądotwórczych oraz służącą do dziś trzypiętrową wspinalnię treningową, zastępując zbudowaną w 1979 r. sześciopiętrową wspinalnię murowaną. Większość prac wykonali sami strażacy. W 1985 r. nadal trwały prace nad dostosowaniem budynków do potrzeb nowocześnie działającej jednostki. W 1988 r. Komenda Rejonowa nawiązała współpracę z Litwą i Białorusią. Ruszyła budowa II oddziału straży przy Fabryce Dywanów "Agnella". Otrzymana 37-metrowa drabina na podwoziu Magirusa sięga najwyższych pięter białostockich budynków.

Kluczowe Interwencje w Historii Białostockiej Straży

Pożar Magazynów Herbapolu (1985)

W nocy 17 stycznia 1985 r. przeprowadzona została bardzo trudna akcja. Doszło do pożaru magazynów zakładu produkcyjnego Herbapol przy ul. Składowej w Białymstoku. Strażacy, którzy przybyli na miejsce, musieli stawić czoła nie tylko ogromnym płomieniom, ale także ekstremalnym warunkom atmosferycznym - temperatura spadła wówczas do -32°C. Woda, która była niezbędna do stłumienia ognia, szybko zamarzała w wężach, a armatura pożarnicza ulegała uszkodzeniom. Dodatkowym zagrożeniem był niezwykle gęsty dym, który wydobywał się z płonących ziół. Wydzielały się z nich substancje drażniące, unosiły się w powietrzu i sprawiały, że walka z pożarem stawała się coraz trudniejsza. Ratownicy byli zmuszeni do pracy w skrajnie niekorzystnych warunkach, walcząc nie tylko z ogniem, ale także z nieprzyjaznym środowiskiem, które zagrażało ich zdrowiu i bezpieczeństwu.

Wykolejenie Cystern z Chlorem (1989)

Dnia 9 marca 1989 r. o godz. 2.25 w Białymstoku doszło do poważnego wypadku kolejowego, który mógł zakończyć się tragedią. Pociąg, który wyruszył z ZSRR i zmierzał do zakładów Bruna Werke w ówczesnym NRD, wykoleił się nieopodal centrum miasta, przy ul. Poleskiej. W skład pociągu wchodziły 32 wagony, w tym sześć cystern z chlorem - każda zawierała niemal 50 ton ciekłego chloru. Natychmiastowe uwolnienie się zawartości jednej z cystern mogło stanowić zagrożenie dla życia nawet w promieniu 5,6 km, obejmując niemal cały Białystok. Na szczęście podczas wykolejenia cysterny nie zostały uszkodzone, co pozwoliło uniknąć katastrofy. Warunki były trudne - brakowało odpowiedniego sprzętu, w tym ubrań gazoszczelnych, co jeszcze bardziej potęgowało ryzyko. Z pomocą przybył specjalistyczny pociąg ratownictwa technicznego z Warszawy, wyposażony w dźwig 125 ton, dla którego wybudowano specjalny podjazd. Po zgromadzeniu odpowiedniego sprzętu przystąpiono do stawiania przewróconych cystern. Wszyscy zabezpieczający operację z obawą obserwowali podnoszenie trzeciej cysterny, na której widoczne były odkształcenia płaszcza. Po kilkunastu godzinach, 10 marca o godz. 1.50, ostatnia z cystern została bezpiecznie postawiona. W miejscu wykolejenia mieszkańcy Białegostoku postawili krzyż, który stał się symbolem ocalenia.

Katastrofa Kolejowa na Ul. Hetmańskiej (2010)

Dnia 8 listopada 2010 r. o godz. 5.20 w Białymstoku doszło do jednej z najtragiczniejszych katastrof kolejowych w historii miasta. Zderzenie dwóch pociągów towarowych na torach PKP przy ul. Hetmańskiej doprowadziło do wykolejenia i zapalenia cystern transportujących paliwa. W wyniku ogromnego pożaru spłonęły dwie lokomotywy, 19 cystern, dwa wagony towarowe oraz budynek nastawni PKP. Przystąpiono do rozdzielania składu i usuwania zagrożenia przez odciąganie części cystern. Chwilę później doszło do jednego z dramatyczniejszych momentów akcji - wybuchu jednej z cystern. W chwili eksplozji ogromna kula ognia wzniosła się wysoko w powietrze - było to widoczne z dużej odległości. Strażacy musieli stawić czoła ekstremalnym warunkom - wysokiej temperaturze, silnemu zadymieniu oraz stałemu ryzyku eksplozji pozostałych cystern. W akcji ratowniczej brało udział ponad 100 pojazdów ratowniczych i 340 strażaków, którzy zostali zadysponowani z całego województwa podlaskiego oraz innych regionów Polski.

Inne Znaczące Akcje

• 1979: Bardzo duży pożar w budynku Chłodni przy ul. Plażowej, który groził wybuchem amoniaku.
• 2005: Trudna akcja ratowniczo-gaśnicza podczas wypadku autokaru w pobliżu miejscowości Jeżewo Stare na drodze krajowej nr 8.
• 2007: Wyjątkowo groźny pożar przy ul. Włościańskiej w Białymstoku. W trakcie prowadzenia natarcia doszło do wybuchu zestawu butli do spawania acetylenowo-tlenowego znajdującego się w środku budynku. Na skutek wybuchu trzech strażaków zostało rannych.
• 2008-03-11: Akcja ratownicza podczas katastrofy budowlanej w zabytkowym budynku "Merkury" w trakcie przebudowy na terenie galerii "Alfa" w Białymstoku. Strażacy w ciężkich warunkach (spadające cegły gzymsu) prowadzili odgruzowywanie zawaliska w poszukiwaniu osób poszkodowanych.
• 2009: Udział w trudnym do zlokalizowania pożarze dachu przebudowywanej kamienicy w Białymstoku przy ul. Malmeda. Konstrukcja dachu typu mansardowego o grubości ok. 65 cm uniemożliwiała dotarcie do pożaru.
• 2010: Udział w gaszeniu pożarów lasów na terenie Federacji Rosyjskiej w obwodzie Riazań (7 - 21 sierpnia).
• 2012.02.16: Trudny w opanowaniu pożar składowanych odpadów komunalnych w miejscowości Studzianki.
• 2013: Udział w pożarze wieży Kościoła Św. Wojciecha przy ul. Warszawskiej.
• 2014: Udział w trudnym do opanowania pożarze opuszczonej fabryki mebli "Pinea" w Supraślu.

Państwowa Straż Pożarna w Białymstoku - Nowe Struktury i Zadania

Powołanie PSP i Reorganizacja (1992)

Lata 90. XX w. to okres istotnych zmian w strukturze i wyposażeniu straży pożarnej. W 1992 r. na mocy ustawy z 24 sierpnia 1991 roku o Państwowej Straży Pożarnej, powołano Państwową Straż Pożarną (PSP), a strażacy zyskali uprawnienia mundurowe. Kolejnym krokiem było utworzenie krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego, który nałożył na strażaków nowe zadania: ochrony życia, zdrowia, mienia oraz środowiska naturalnego. Ruszali oni do akcji już nie tylko w przypadku pożarów, ale także wypadków drogowych, katastrof i innych zagrożeń. Ukoronowaniem tych zmian była likwidacja dotychczasowych jednostek organizacyjnych straży pożarnych i powołanie jednolitej Państwowej Straży Pożarnej. Z dniem 1 lipca 1992 r. w nowej strukturze Komendy Miejskiej PSP powstają zreorganizowane trzy Jednostki Ratowniczo-Gaśnicze: przy ul. Warszawskiej 3, przy Fabryce Dywanów "Agnella" i przy ul. Dojlidy Fabryczne 24. W 1993 r. powołano w struktury Komendy Miejskiej JRG nr 3. Połowa lat dziewięćdziesiątych zaowocowała kolejnymi zmianami inwestycjami remontowo-budowlanymi. W 1994 r. delegacja strażaków uczestniczyła w praktykach w Eindhoven w Holandii w ramach współpracy międzynarodowej.

Jednostka Ratowniczo-Gaśnicza Nr 2 Państwowej Straży Pożarnej w Białymstoku powstała z dniem 1 lipca 1992 r., na podstawie aktu powołania Komendanta Głównego Państwowej Straży Pożarnej nadbryg. Feliksa Deli. Początkowo jednostka mieściła się w budynku magazynowo-warsztatowym, udostępnionym przez Fabrykę Dywanów "Agnella". W 1996 r. strażacy przenieśli się z obiektów fabryki dywanów "Agnella" do nowej siedziby JRG nr 2. Dnia 13 marca 1999 r. nastąpił długo oczekiwany moment przenosin do nowej strażnicy, przy ul. Gen. Andersa w Białymstoku. W nowej siedzibie strażacy JRG nr 2 mogą korzystać z przestronnych pomieszczeń socjalnych i biurowych, a także sali dydaktycznej oraz sali sportowej, na której odbywają się uroczystości strażackie oraz zajęcia sportowe. Garaż posiada 8 stanowisk dla pojazdów pożarniczych. W budynku znajduje się również izba tradycji. Najstarsze eksponaty pochodzą z XIX wieku. Zgromadzono w niej szereg pamiątek związanych z białostocką strażą pożarną, przechowywany jest również sztandar KM PSP w Białymstoku - każdorazowo w skład pocztu sztandarowego wchodzi strażak z JRG 2. Na terenie JRG znajduje się magazyn środków pianotwórczych Komendy Miejskiej oraz Komendy Wojewódzkiej PSP w Białymstoku. Przed głównym obiektem jednostki znajduje się pomnik "Pamięci tych, co zostali po tamtej stronie ognia". Pomnik oddaje hołd i cześć wszystkim, którzy oddali życie, niosąc pomoc bliźniemu. Obecnie Jednostka Ratowniczo-Gaśnicza nr 2 funkcjonuje w obiektach przy ul. Gen. Andersa 46, gdzie codziennie pełni służbę 9 strażaków, oraz w budynku przy ul. Dojlidy Fabryczne 24, gdzie codziennie służbę pełni 5 strażaków. Łącznie w JRG nr 2 codziennie pełni służbę 14 funkcjonariuszy.

W 2001 r. strażacy uczestniczyli w akcji powodziowej w Opolu Lubelskim, Wrocławiu i Gdańsku. Na bazie obiektów po ZSP PKP utworzono nowe jednostki. W grudniu 2004 r. JRG nr 4 przeniosła się do nowej siedziby przy ul. Transportowej oraz nastąpiło otwarcie Powiatowego Centrum Ratownictwa.

Komenda Miejska PSP i Grupy Specjalistyczne

Komenda Miejska PSP w Białymstoku pełni kluczową rolę w zapewnianiu bezpieczeństwa w mieście oraz w powiecie białostockim, który jest największym pod względem powierzchni powiatem w Polsce. W skład komendy wchodzi pięć jednostek ratowniczo-gaśniczych oraz jeden posterunek. W Komendzie Miejskiej PSP w Białymstoku funkcjonują trzy grupy specjalistyczne: ratownictwa chemiczno-ekologicznego, ratownictwa wysokościowego oraz ratownictwa technicznego. W ciągłej gotowości codziennie czuwa 50 strażaków w pięciu Jednostkach Ratowniczo-Gaśniczych. W 2012 r., 25 maja, zakończył służbę wieloletni Komendant Miejski PSP w Białymstoku st. bryg. mgr inż. Jarosław Krysiewicz. Dnia 1 grudnia 2012 r. na Komendanta Miejskiego PSP w Białymstoku powołany został bryg. mgr inż. Robert Wysocki.

Edukacja i Inwestycje

Jednym z ważniejszych działań Komendy Miejskiej PSP jest edukacja najmłodszych - strażacy prowadzą dwie sale edukacyjne „Ognik”, w których uczą dzieci zasad bezpieczeństwa pożarowego. W Białymstoku trwa budowa nowej jednostki ratowniczo-gaśniczej przy ul. Plażowej, co świadczy o ciągłym dążeniu do zwiększenia bezpieczeństwa. Działalność edukacyjna, także w salach "Ognik", to tylko niektóre z elementów, które potwierdzają rozwój możliwości Komendy Miejskiej PSP.

Dziedzictwo i Współczesność

Wystawa Jubileuszowa

Z okazji 150-lecia powstania Zawodowej Straży Pożarnej w Białymstoku w centrum miasta otwarto plenerową wystawę, która przybliża mieszkańcom historię i codzienną służbę strażaków. Ekspozycja, znajdująca się na placu Jana Pawła II, jest wyrazem hołdu dla odwagi, poświęcenia i wieloletniej pracy strażaków, którzy nieustannie dbają o bezpieczeństwo mieszkańców miasta.

tags: #remizy #strazackie #w #bialymstoku #1980