Samochody specjalne stanowią szeroką grupę aut dostosowanych do prowadzenia wyspecjalizowanych działań ratowniczych. Aby usprawnić komunikację między ratownikami prowadzącymi działania oraz stanowiskiem kierowania, strażacy posługują się specyficznym językiem oznaczającym konkretne pojazdy bojowe. Numery operacyjne, podobnie jak numery rejestracyjne, mają za zadanie usprawnienie kierowania i prowadzenia działań ratowniczych na poziomie interwencyjnym i taktycznym, poprzez przekazanie uczestnikom tych działań istotnych informacji o przynależności pojazdu do jednostki ochrony przeciwpożarowej, jego rodzaju oraz o kryterium radiowym.
System Oznaczeń Operacyjnych Państwowej Straży Pożarnej
Od połowy 2002 roku samochody Państwowej Straży Pożarnej (PSP) zostały oznakowane numerami operacyjnymi. Numer operacyjny jest umieszczany na samochodach straży pożarnych, oznakowanych jako pojazdy uprzywilejowane w ruchu drogowym, oraz na statkach pożarniczych. Numer operacyjny zawiera istotne fragmenty kryptonimu radiowego pojazdu i odnosi się do jednego i tylko jednego samochodu lub statku. Numer operacyjny lub numer na sprzęcie powinien mieć barwę kontrastującą z elementem lub nadwoziem, na którym został umieszczony.
Format Numeru Operacyjnego (XXXzYY)
Samochody Państwowej Straży Pożarnej są oznakowane numerami operacyjnymi w formacie XXXzYY, gdzie:
- XXX - Prefix oznaczający jednostkę, z której pochodzi pojazd.
- z - Infix (np. litera), określający typ sprzętu lub wyposażenia.
- YY - Sufiks (dwucyfrowy numer), określający rodzaj i typ pojazdu. Sufiks dotyczy tylko PSP i nie ma związku z funkcjami pełnionymi przez pojazdy Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP).
Wybrane Infixy dla Sprzętu PSP (z)
Infixy są stosowane również do oznaczania specjalistycznego sprzętu:
- XXX - A **: agregaty (powietrzne, prądotwórcze)
- XXX - B **: butle ciśnieniowe do gazów
- XXX - C **: aparaty oddechowe (np. AODO)
- XXX - H **: sprzęt hydrauliczny, piły
- XXX - K **: kontenery
- XXX - Ł **: łodzie i pontony
- XXX - M **: motopompy
- XXX - N **: naczepy
- XXX - P **: przyczepy (z wyposażeniem ratowniczym, motopompy, działka, agregaty)
- XXX - R **: sprzęt medyczno-ratowniczy (nosze, sanie, zestawy ratownicze)
- XXX - W **: działka i armatura wodno-pianowa, węże pożarnicze, kurtyny przenośne
- XXX - Z **: zapory, skokochrony, namioty
Wybrane Sufiksy dla Pojazdów PSP (YY)
Poniżej przedstawiono przykładowe sufiksy, które określają rodzaj pojazdu:
| Sufiks (YY) | Typ pojazdu |
|---|---|
| 20 | lekki gaśniczy |
| 21 | pierwszy wyjazdowy |
| 22-24 | gaśniczy |
| 26-34 | ciężki gaśniczy |
| 35 | pierwszy proszkowy (Pr - samochód ze zbiornikiem z proszkiem gaśniczym) |
| 36-37 | proszkowy |
| 38-39 | cysterna wodna |
| 40-42 | ratownictwa drogowego |
| 43-45 | ratownictwa technicznego |
| 46-47 | samochód oświetleniowy |
| 48 | samochód dźwig |
| 49 | ciężki ratownictwa drogowego |
| 51-52 | autodrabina (D - drabina; cyfra określa długość w metrach) |
| 53-54 | autopodnośnik (H - podnośnik hydrauliczny; cyfra określa maks. wysokość) |
| 59 | ambulans |
| 60-65 | ratownictwo chemiczno-ekologiczne |
| 71-79 | pojazd specjalistycznej grupy |
| 80 | samochód wężowy |
| 81-89 | pojazd kwatermistrzowski |
| 90-92 | samochód operacyjny |
| 98-99 | samochód dowodzenia |
Do najczęściej spotykanych ogólnych oznaczeń pojazdów zaliczamy GBA, GCBA, SD, SRd, SRt. Dodatkowo samochody gaśnicze posiadają oznaczenie cyfrowe charakteryzujące pojemność zbiornika na wodę w metrach sześciennych oraz wydajność pompy w hektolitrach na minutę. Symbole oddzielone są znakiem „/”. Pierwsza liczba oznacza pojemność zbiornika w metrach sześciennych (tonach), druga wydajność pompy w hektolitrach na minutę (hl/min) przy ciśnieniu roboczym 8 bar. I tak, oznaczenie 2,5/20 oznacza zbiornik o pojemności 2,5 metra sześciennego i autopompę o wydajności 20 hektolitrów na minutę przy ciśnieniu roboczym 8 bar.
Przykłady oznaczeń pojazdów:
- GCBA 5/24: Samochód gaśniczy, ciężki, z autopompą o wydajności 2400 l/min oraz zbiornikiem wodnym o pojemności 5000 litrów.
- SLRt: Samochód specjalny, lekki, ratownictwa technicznego.
- GLBARt 1/1: Samochód gaśniczy, lekki, z autopompą o wydajności 1000 l/min oraz zbiornikiem wodnym pojemności 1000 litrów, posiadający sprzęt do działań z zakresu ratownictwa technicznego.
- SH-18: Samochód specjalny (podnośnik hydrauliczny o wysokości 18 m).
- Sn: Samochód gaśniczy z instalacją śniegową.
Samochód Ratownictwa Technicznego (SRT) z Żurawiem
Samochody Ratownictwa Technicznego (SRT) to pojazdy przeznaczone do realizacji działań technicznych o dużym stopniu skomplikowania, często wyposażone w specjalistyczne urządzenia takie jak żurawie hydrauliczne.

Charakterystyka Samochodu SRT SCANIA P370 4x4
Średni samochód ratownictwa technicznego (z żurawiem) SCANIA P370 4x4 to specjalistyczny pojazd wyposażony w:
- Kabina: konfiguracja 1+2.
- Silnik: DC13 116 o mocy 282 kW z zapłonem samoczynnym.
- Oświetlenie: Dalekiego zasięgu w postaci lamp na wysięgniku hydraulicznym, znacząco poprawiające bezpieczeństwo, szczególnie na drogach szybkiego ruchu.
- Rola: Samochód ten stanowi bazę sprzętową dla SGR CHEM-EKO (Specjalistycznej Grupy Ratownictwa Chemiczno-Ekologicznego).
Wyposażenie Samochodu SRT SCANIA P370 4x4
Na wyposażeniu pojazdu znajdują się między innymi:
- Urządzenia hydrauliczne.
- Wyciągarka hydrauliczna.
- Poduszki wysokociśnieniowe.
- Pilarki do cięcia stali i betonu.
- Podpory stabilizacyjne.
- Pilarki do drewna.
- Sprzęt wyburzeniowy i inne specjalistyczne narzędzia.
Nowy Średni Samochód Ratownictwa Technicznego Scania dla JRG PSP w Bieruniu
W lutym 2024 roku na wyposażenie Jednostki Ratowniczo-Gaśniczej PSP w Bieruniu wprowadzono nowy średni samochód ratownictwa technicznego z żurawiem (SRt), zabudowany przez firmę Bocar na podwoziu Scania G460. Pojazd został dostarczony w ramach postępowania przetargowego prowadzonego dla Komendy Miejskiej Państwowej Straży Pożarnej w Tychach, a jego wartość wyniosła 3 989 997,00 zł brutto.
Szczegółowa Specyfikacja i Wyposażenie
Jest to fabrycznie nowy średni samochód ratownictwa technicznego z napędem stałym 4×4, przeznaczony do realizacji działań technicznych o dużym stopniu skomplikowania. Posiada trzyosobową kabinę wyposażoną w klimatyzację, niezależne ogrzewanie i wentylację, a także nowoczesne środki łączności, w tym radiotelefon przewoźny w paśmie VHF oraz terminal kompatybilny z systemem TETRA.
Zabudowę specjalną wykonano z materiałów odpornych na korozję, takich jak aluminium, stal nierdzewna i kompozyty. Została zaprojektowana z naciskiem na ergonomię i szybki dostęp do sprzętu. Sześć skrytek sprzętowych wyposażono w oświetlenie LED, systemy wysuwne oraz czytelne oznaczenia, a obsługa wszystkich elementów możliwa jest również w rękawicach ochronnych. Wszystkie skrytki osłonięte są roletami żaluzjowymi z profili aluminiowych.
Na pokładzie samochodu znajduje się szeroki zestaw specjalistycznego wyposażenia do ratownictwa technicznego, obejmujący m.in. hydrauliczne narzędzia ratownicze, podnośniki hydrauliczne, zestawy do stabilizacji pojazdów, platformy rolkowe do przetaczania ciężkich ładunków, osprzęt do pracy z wyciągarką oraz rozbudowany zestaw narzędzi pomocniczych i ślusarskich, w tym w wykonaniu nieiskrzącym.
Podstawowe Dane Techniczne Samochodu SRT Scania G460
Poniżej przedstawiono podstawowe dane techniczne tego pojazdu:
| Parametr | Wartość |
|---|---|
| Podwozie (typ) | Scania P450B4X4HZ |
| Układ napędowy | 4x4 (koła bliźniacze) |
| Masa (DMC) | 20 500 kg |
| Kabina (liczba miejsc, układ) | Trzyosobowa (1+1+1) |
| Silnik (moc max.) | 331 kW (450 KM) |
| Rama pomocnicza | Spawana, galwanizowana |
| Zabudowa (materiał) | Stal nierdzewna, aluminium |
| Liczba skrytek (strona zabudowy) | 6 (3+3) |
| Maszt oświetleniowy | Pneumatyczny, 6,3 m, LED (80 000 lm) |
| Agregat prądotwórczy (moc kVA) | 6,5 kVA |
| Generator prądotwórczy (moc kVA) | 20 kVA |
| Żuraw hydrauliczny (udźwig) | 2 970 kg (długość ramienia: 4,1 m) |
| Wyciągarka hydrauliczna na ramieniu żurawia (siła uciągu) | 1 500 kg (długość liny: 40 m) |
| Wyciągarka hydrauliczna (siła uciągu) | 7 258 kg (długość liny: 40 m) |