Wóz strażacki z drabiną to jeden z najbardziej rozpoznawalnych i niezbędnych pojazdów w wyposażeniu każdej straży pożarnej. Samochody te, zwane również wozami drabinowymi lub samochodami ciężarowymi z hakiem i drabiną, są specjalistycznymi pojazdami strażackimi wyposażonymi w wysuwaną drabinę. Ich głównym zadaniem jest zapewnienie strażakom dostępu do dużych wysokości, co jest kluczowe do gaszenia pożarów w budynkach wielopiętrowych, prowadzenia akcji ratunkowych z dużych wysokości oraz działań technicznych. Drabiny mechaniczne, często z elementami hydraulicznymi, redefiniują stabilność i bezpieczeństwo podczas operacji na wysokości.
Nowoczesne rozwiązania w drabinach mechanicznych Rosenbauer
Drabiny mechaniczne Rosenbauer są używane na całym świecie w akcjach ratowniczych i gaśniczych, a także w pomocy technicznej. Charakteryzują się maksymalną wysokością roboczą od 20 m do 64 m oraz różnymi możliwościami konfiguracji, co gwarantuje, że wybrane drabiny idealnie spełnią swoje zadanie.
Stabilność i systemy podparcia
W sytuacjach wymagających dotarcia na duże wysokości, bezpieczne podparcie jest kluczowe. Drabina mechaniczna Rosenbauer redefiniuje stabilność dzięki zaawansowanym systemom. Poziomo-pionowe podpory drabin obrotowych Rosenbauera umożliwiają całkowicie niezależne i bezstopniowe podparcie. System podpór pozwala na indywidualne sterowanie każdą podporą. Każda podpora może być wysunięta pionowo bez przesunięcia poziomego, co umożliwia bezpieczne podparcie pomimo przeszkód, na zboczach i na przykład bezpośrednio przy fasadach budynków.
Jeśli podnośnik musi być używany na pochyłym terenie, automatyczne poziomowanie za pomocą systemu podpór zapewnia, że obrotnica pozostaje pozioma. W połączeniu z asymetrycznymi podporami, możliwe jest poziomowanie do 14°. W przypadku pracy poniżej poziomu gruntu, drabinę obrotową można ustawić pod kątem za pomocą podpór.
W przypadku konieczności rozstawienia drabiny przy ograniczonej przestrzeni wokół pojazdu, Rosenbauer opracował zestaw drabin XS z ramieniem przegubowym. Przegub jest umieszczony wewnątrz ramienia drabiny, redukując wymaganą przestrzeń do rozłożenia ramienia przegubowego do minimum. Umożliwia to obrócenie drabiny poziomo o 180° nawet w ekstremalnie ciasnych przestrzeniach lub postawienie kosza ratowniczego bardzo blisko pojazdu. Minimalna odległość do środka obrotnicy w drabinie klasy 30 metrów wynosi zaledwie 6,40 m. Kosz można postawić na podłożu przed kabiną kierowcy nawet w odległości zaledwie 2,20 m od podwozia.
Zaawansowane systemy sterowania
Drabina mechaniczna Rosenbauer ma trzy stanowiska sterowania i wyświetlacz z funkcjami sterowania w kabinie kierowcy. Sercem systemu jest przejrzysty i intuicyjnie zaprojektowany system sterowania RBC Logic. W zależności od konfiguracji, informacje są wyświetlane na 10-calowym wyświetlaczu. 20 podświetlanych przycisków funkcyjnych wokół wyświetlacza zapewnia szybką obsługę, nawet w rękawicach ochronnych.
- Główne stanowisko sterowania na obrotnicy: Zapewnia optymalną widoczność. Dwie dźwignie sterujące mogą być używane do jednoczesnego sterowania wszystkimi ruchami głównych przęseł drabiny i przęsła przegubowego. Oparcie fotela opcjonalnie dostosowuje się automatycznie do kąta zestawu drabiny, podczas gdy siedzenie pozostaje poziome, umożliwiając ratownikowi szybkie opuszczenie stanowiska sterowania w nagłych wypadkach. Dostępne jest również ogrzewanie siedzenia i oparcia.
- Stanowisko sterowania w koszu ratowniczym: Drabina mechaniczna i zestaw drabiny są sterowane za pomocą dwóch joysticków. Panel jest zamontowany z boku, ale można go obrócić do przodu w celu uzyskania optymalnej obsługi. Operator w koszu zawsze ma dobrą widoczność, gdyż stanowisko sterowania znajduje się po lewej stronie.
Konstrukcja i materiały
Zestawy drabinowe wszystkich drabin obrotowych Rosenbauer są wykonane z wysokowytrzymałej drobnoziarnistej stali, spawanej przez roboty spawalnicze, przy użyciu konstrukcji skrzynkowej, a następnie malowanej proszkowo. Ta kombinacja zapewnia najwyższą jakość produkcji, gwarantując wyjątkową sztywność skrętną i absolutną odporność na korozję przez dziesięciolecia. Dzięki cechom sterowania, zmiany w ruchu zestawu drabinowego nigdy nie są nagłe (z wyjątkiem zatrzymań awaryjnych), co sprawia, że wibracje prawie nigdy nie są wytwarzane.
Funkcja „wyrównania szczebli” automatycznie ustawia szczeble poszczególnych sekcji drabiny jeden nad drugim, dzięki czemu wchodzenie i schodzenie jest łatwiejsze i bezpieczniejsze.
Kosz ratowniczy i jego funkcjonalność
Nośność koszy ratowniczych Rosenbauer waha się od 300 kg dla drabin o największych wysokościach roboczych do 500 kg dla drabin obrotowych dla niższych (Compact) i średnich zakresów wysokości (Performance). Tylne wejście umożliwia łatwy dostęp z kosza ratowniczego na sekcje drabiny. Dodatkowe punkty wejścia i wyjścia z przodu i po bokach umożliwiają bezpieczne wsiadanie i opuszczanie kosza ratowniczego w każdej możliwej sytuacji operacyjnej. Panel sterowania w koszu można złożyć na bok, dzięki czemu nigdy nie przeszkadza. Przednią ścianę kosza ratowniczego Rosenbauer można całkowicie otworzyć, aby umożliwić dołożenie dodatkowych komponentów, takich jak wspornik noszy przymocowany do dna kosza, rampa dla wózków inwalidzkich lub pojemnik na gruz.
System wodny
Wyposażenie standardowe obejmuje zintegrowany pion wodny zamontowany na ostatnim przęśle, do zasilania wodnego podczas akcji gaśniczych, do którego dołącza się wąż zasilający. Zasilanie wodne może dostarczać wodę do zdalnie sterowanego działka gaśniczego o wydajności do 2000 l/min.
Innowacyjne systemy bezpieczeństwa
Ratownicy mogą przebywać bezpiecznie na podeście roboczym drabiny Rosenbauer i wokół niego. Podest jest wykonany w całości z wytrzymałego, nadającego się do recyklingu i, w razie potrzeby, łatwego do naprawy aluminium. Jego górna powierzchnia jest nie tylko pokryta warstwą antypoślizgową, ale także w pełni oświetlona paskami LED bez efektu oślepiania. Paski LED zapewniają również ciągłe oświetlenie bezpośredniego otoczenia.
- SAFETURN: Nowoczesna innowacja bezpieczeństwa. Wysokowydajne liniowe projektory LED zintegrowane z podestem rzutują wyraźne oznaczenie strefy obrotu drabiny obrotowej na podłoże, czyniąc obszar ruchu natychmiast widocznym.
- SAFESKY: Nowoczesne oświetlenie bezpieczeństwa. Dwa mocne moduły LED w każdej jednostce zapewniają szerokie oświetlenie i umożliwiają niezawodne wykrywanie linii energetycznych - już po aktywacji przystawki odbioru mocy.
- SAFEJACK: Inteligentne wsparcie podczas stabilizacji pojazdu. Cztery punktowe projektory LED oznaczają na podłożu w pełni wysunięte pozycje płyt podporowych, zapewniając wyraźną i precyzyjną orientację.
- SAFESTEP: Intuicyjna komunikacja bezpieczeństwa. Ponieważ drabina obrotowa może pracować w różnych trybach, poziom ryzyka podczas wchodzenia na podest zmienia się. SAFESTEP wyraźnie wskazuje poziom zagrożenia za pomocą kolorowego oświetlenia stopni dostępowych.
Terminologia i klasyfikacja
W kontekście pojazdów strażackich, terminologia bywa źródłem nieporozumień. Zapis "drabiny mechanicznej SHD25" jest błędny, ponieważ SHD25 to oznaczenie samochodu, a nie zainstalowanej na nim drabiny mechanicznej. Co więcej, SHD 25 nie jest samochodem specjalnym z drabiną mechaniczną, a samochodem specjalnym z podnośnikiem hydraulicznym. Poprawniej byłoby mówić SHD 23 dla podnośnika. Zgodnie z normą PN-EN 1846-1:2011, podnośnik hydrauliczny to składana konstrukcja z koszem ratowniczym, składająca się z jednego sztywnego lub teleskopowo wysuwanego elementu lub kilku takich elementów, lub z mechanizmu nożycowego, ewentualnie z kombinacji tych elementów, z drabiną lub bez drabiny. W powszechnym użyciu często jednak takie pojazdy określane są mianem samochodów z drabiną mechaniczną.
Bezpieczeństwo użytkowania
Obsługa wozu strażackiego z drabiną pneumatyczną (lub hydrauliczną) wymaga specjalistycznego przeszkolenia i przestrzegania protokołów bezpieczeństwa. Prawidłowe umiejscowienie ma kluczowe znaczenie dla maksymalizacji zasięgu i wydajności operacyjnej. Warunki pogodowe, takie jak wiatr, deszcz i lód, mogą wpływać na stabilność drabiny i bezpieczeństwo strażaków.
Przepisy prawa, w tym Rozporządzenie MG z 2008 r. w sprawie zasadniczych wymagań dla maszyn, mówią, że producent ma obowiązek zidentyfikować zagrożenia i w maksymalnym stopniu im zapobiegać, a wszystkie informacje powinny znaleźć się w instrukcji obsługi. Ocena ryzyka w kontekście samochodów powinna być zawarta w instrukcjach.
Zgodnie z Rozporządzeniem w sprawie szczegółowych warunków bezpieczeństwa i higieny służby strażaków Państwowej Straży Pożarnej (§ 64 ust. 1), ruch drabiną i podnośnikiem wyposażonym w drabinę jest dozwolony wyłącznie w przypadku, gdy nie znajduje się na niej strażak. Zastrzeżenie to nie dotyczy sytuacji, gdy strażak znajduje się w koszu drabiny lub na podeście roboczym (§ 64 ust. 2).
Instrukcja obsługi powinna zawierać co najmniej:
- ogólne warunki użytkowania,
- poruszanie się pojazdu w warunkach drogowych (miejskich) i poza terenem utwardzonym, z uwzględnieniem wychylenia pojazdu z wysoko osadzonym środkiem ciężkości na zakrętach i pod mostami, bramami z uwagi na ewentualne kolizje.
Do dokumentacji (instrukcji obsługi) powinien być dołączony obszerny rozdział dotyczący bezpieczeństwa użytkowania całego pojazdu, który powinien być elementem szkolenia strażaków zarówno w teorii, jak i w praktyce.
Historia i rozwój w Polsce
W latach 70. i 80. XX wieku w Polsce wznoszono coraz więcej budynków kilkunastokondygnacyjnych o wysokości powyżej 30 m. W razie powstania w nich różnego rodzaju zagrożeń, do ewakuacji ludzi lub prowadzenia akcji gaśniczej niezbędny był sprzęt specjalistyczny do działań na wysokości. Polscy producenci sprzętu pożarniczego nie produkowali samochodowych drabin hydraulicznych ani mechanicznych. Wszystkie drabiny hydrauliczne znajdujące się w wyposażeniu straży pożarnych pochodziły z importu, głównie od niemieckich producentów, takich jak Magirus i Metz.
Pionierskie integracje: Jelcz-Magirus
Zapotrzebowanie na tego rodzaju sprzęt w strażach pożarnych było bardzo duże. Z uwagi na ciężką sytuację gospodarczą kraju w latach 80. i chroniczny brak środków dewizowych na zakup nowego sprzętu, w celu obniżenia kosztów postanowiono integrować importowane drabiny z krajowymi podwoziami. Do zabudowy drabin o wysuwie przęseł do 30 m lub 37 m można było wykorzystać podwozia produkowane w ówczesnych Jelczańskich Zakładach Samochodowych.
Podwozia jelczańskie zostały wysłane do Magirusa i Metza. W 1985 roku Magirus wykonał pierwszy egzemplarz samochodu specjalnego z drabiną hydrauliczną o wysuwie przęseł do 37 m, zabudowaną na dwuosiowym podwoziu krajowym Jelcz P 415 D. Samochód ten został zaliczony do pojazdów ciężkich zgodnie z normą PN-79/M-51300.
Szkielet zabudowy powstał z kształtowników stalowych, osłonięty blachą stalową. Podest wykonano z ryflowanej blachy aluminiowej. Na podwoziu zabudowano ramę pomocniczą, na której osadzono zespół drabiny z mechanizmami napędowymi. Na ramie podnoszącej zamocowano zestaw pięciu wysuwanych stalowych przęseł o maksymalnym zasięgu 37 m. Drabina była wyposażona w bezzapadkowy system blokowania przęseł. Wysuwanie i wsuwanie przęseł odbywało się za pomocą lin, zaś podnoszenie ramy z zamocowanymi przęsłami - dzięki dwóm siłownikom hydraulicznym.
W wyposażeniu pojazdu znajdował się kosz ratowniczy o dopuszczalnym obciążeniu 180 kg, mieszczący dwie osoby. Operator mógł sterować drabiną zarówno ze stanowiska operatora z dołu, jak i z góry, będąc w koszu. Stabilność zapewniały cztery opuszczane i wysuwane hydraulicznie skośnie podpory, wysuwane równocześnie i na jednakową szerokość poza obrys pojazdu. Współpracowały one z blokadą mechaniczną, która usztywniała resory i tylną oś. Nie można było wysunąć przęseł drabiny, jeżeli te urządzenia nie zostały uruchomione. Dodatkową stabilizację zapewniały podkłady pod podpory.
Samochód specjalny z drabiną hydrauliczną przekazano do Zawodowej Straży Pożarnej we Wrocławiu w 1985 roku, a następnie służył w JRG w Oleśnicy. Komenda Powiatowa PSP w Oleśnicy w 2015 roku przekazała go do Ochotniczej Straży Pożarnej w Bierutowie, gdzie jest nadal sprawny technicznie.
HISTORIA O TYM JAK KIEDYŚ SZANOWANO POLSKĄ MOTORYZACJE.
Zastosowanie i możliwości historycznych drabin
Samochód specjalny z drabiną hydrauliczną służy do prowadzenia akcji ratowniczej samodzielnie lub we współpracy z innymi pojazdami straży pożarnych. Drabina może być wykorzystywana do prowadzenia ewakuacji ludzi z zagrożonych pomieszczeń z wysokości do 37 m za pomocą kosza ratowniczego lub bezpośrednio po drabinie. Po podparciu przęseł może również służyć jako pomost, wtedy jednocześnie na przęsłach może znajdować się do ośmiu osób. Z kosza ratowniczego lub ostatniego przęsła można podawać wodny prąd gaśniczy po zbudowaniu linii gaśniczej.
W czasie swojej wieloletniej służby, drabina była wielokrotnie wykorzystywana do różnego rodzaju działań ratowniczo-gaśniczych, w tym usuwania połamanych gałęzi z drzew, zabezpieczania uszkodzonych dachów, podawania wodnych prądów gaśniczych w czasie gaszenia pożarów, a nawet uwalniania zwierząt.
Współczesne dostawy i szkolenia
Współczesne samochody z drabiną mechaniczną w Polsce są dostarczane przez wyspecjalizowanych producentów. Przykładem jest samochód z drabiną mechaniczną o wysokości ratowniczej 40 m, na podwoziu Volvo FE 280, napęd 4x2 i mocy silnika 280 KM, dostarczony przez firmę Rosenbauer Polska sp. z o.o. Jest to nowoczesna drabina z ostatnim przęsłem łamanym i koszem ratowniczym o maksymalnym udźwigu 500 kilogramów, posiadająca pełne sterowanie komputerowe (CS).
Postępowanie przetargowe na takie pojazdy często prowadzone jest przez Komendy Wojewódzkie Państwowej Straży Pożarnej. Po dostawie pojazdu, strażacy intensywnie ćwiczą z wykorzystaniem nowego sprzętu, a następnie następuje wprowadzenie drabiny do podziału bojowego w Jednostkach Ratowniczo-Gaśniczych PSP, co zapewnia ciągłość i wysoką jakość działań ratowniczych.