Współczesne działania strażackie wykraczają daleko poza tradycyjną walkę z ogniem, obejmując reagowanie na szerokie spektrum zagrożeń, w tym chemiczne, biologiczne, radiologiczne i nuklearne (CBRN), a także działania terrorystyczne. W tym kontekście kluczowe staje się zapewnienie bezpieczeństwa ratownikom, co prowadzi do rozwoju i wdrażania opancerzonych pojazdów strażackich.
Podstawowe cechy i rola samochodów strażackich
Samochód strażacki, zwany również wozem bojowym, to specjalnie oznakowany i wyposażony pojazd używany przez straż pożarną lub inne jednostki ochrony przeciwpożarowej. Jego podstawową rolą jest umożliwienie szybkiego dotarcia na miejsce zdarzenia, transport niezbędnego sprzętu oraz przeprowadzanie akcji ratowniczo-gaśniczych i innych działań statutowych.
Pojazdy te nie tylko dowożą strażaków do miejsca akcji, ale również stanowią mobilne centrum dowodzenia i platformę do przewożenia kluczowego wyposażenia. Bez wątpienia można stwierdzić, że rola samochodów w środowisku strażackim jest bardzo ważna, a ich obecność na drogach jest niemal codziennym widokiem.
Istnieje wiele klasyfikacji pojazdów pożarniczych, obejmujących różne typy i kategorie, dostosowane do specyficznych zadań. Podwozia samochodów pożarniczych budowane są najczęściej na bazie seryjnie produkowanych pojazdów, o odpowiednio dobranych parametrach technicznych.
Rodzaje i konfiguracje podwozi
W konstrukcjach pojazdów strażackich stosuje się podwozia o różnych konfiguracjach osi wielonapędowych, często 4x4 lub 6x6, zapewniające wysoką mobilność terenową. Przykładem jest nowa kabina załogowa Scania, dostępna w dwóch wariantach długości, zaprojektowana z myślą o pojazdach nowej generacji. Kabiny te wyznaczają standardy w branży pod względem komfortu, jakości i bezpieczeństwa, umożliwiając przewóz do 6 członków załogi, dodatkowo chronionych przez boczne kurtyny powietrzne.
Solidne podwozie Scania charakteryzuje się doskonałą sztywnością skrętną i odpornością na działanie momentów zginających. Podwozia Scania dedykowane dla specyficznych rozwiązań wymagają dostosowania możliwości pojazdu do wykonywanych zadań. W tej grupie znajdują się pojazdy z ogumieniem pojedynczym i wysokiej mobilności terenowej, obniżoną ramą dla montażu konsoli żurawia, a także wielowyjściowe napędy do różnych urządzeń, które są standardem w tego typu pojazdach.
Pojazdy ratownicze pełniące służbę na lotniskach są często bardziej zaawansowane konstrukcyjnie, wyposażone w pojedyncze ogumienie tylnych kół dla większego prześwitu i lepszej zdolności pokonywania nierówności terenowych. Często stosuje się automatyczne skrzynie biegów.
Specyficzne wymagania dla pojazdów specjalistycznych
Pojazdy będące nośnikami specjalistycznego sprzętu, takiego jak drabiny obrotowe czy podnośniki koszowe (często o zasięgu do 53 m), mogą być wyposażone w krótką kabinę, Scania CrewCab lub niską Low-entry. Projekt i wykonanie takich pojazdów zawiera szereg unikatowych rozwiązań, dostosowanych do specyficznych potrzeb.
Pojazdy ratownicze pełniące służbę na lotniskach charakteryzują się odmienną konstrukcją w porównaniu do konwencjonalnych samochodów, ze względu na specyfikę terenu, która często nie pozwala na korzystanie z typowych rozwiązań.
Opancerzone wozy strażackie - nowy wymiar bezpieczeństwa
W ostatnich latach obserwuje się rosnące zainteresowanie opancerzonymi pojazdami strażackimi. Choć informacja o przetargu na taki pojazd dla Akademii Pożarniczej wzbudziła pewną sensację, opancerzone wozy w strażackich barwach nie są niczym nowym ani niespotykanym.
Potrzeba pozyskania opancerzonego pojazdu do przewozu i ewakuacji ratowników wynika z konieczności przygotowania modułów do realizacji zadań z zakresu zagrożeń CBRN, w tym terrorystycznych, kryminalnych czy środowiskowych. Z uwagi na charakter mogących wystąpić zagrożeń, takich jak konflikty zbrojne czy terroryzm, które odbiegają od standardowych działań ratowniczych, niezbędne stało się pozyskanie odpowiednio przystosowanego sprzętu, w tym pojazdów opancerzonych.
Obszar działań modułu rescEU DSIM Poland obejmuje cały świat, co wymaga od pojazdów samowystarczalności i niezależności od zewnętrznych źródeł wsparcia. Muszą one osiągać gotowość do wyjazdu w ciągu 12 godzin od otrzymania dyspozycji.
Wymagania techniczne dla opancerzonego pojazdu
Specyfikacja Warunków Zamówienia (SWZ) dla opancerzonego pojazdu określa szereg szczegółowych wymagań technicznych. Pojazd ma być przeznaczony do wsparcia działań analitycznych w przypadku zagrożeń czynnikami CBRNE oraz zagrożeń terrorystycznych, w tym w obszarze ewakuacji medycznej. Konstrukcja i budowa pojazdu mają pozwalać na bezpieczną pracę w obszarze zagrożenia wybuchami, przeprowadzanie ewakuacji poszkodowanych ze strefy zagrożenia wybuchem oraz wjazd pojazdem w strefę skażoną.
Silnik i układ napędowy
Silnik wysokoprężny, chłodzony powietrzem, o pojemności nie mniejszej niż 10 000 cm³ i mocy maksymalnej nie mniejszej niż 300 kW (408 KM), spełniający minimum normę emisji EURO 3, powinien być przystosowany do zasilania paliwem zgodnym ze standardem NATO F-34. Silnik ma współpracować z automatyczną przekładnią o minimum sześciu biegach. Wymagane są dodatkowe chłodnice silnika i skrzyni biegów.
Osiągi pojazdu powinny obejmować maksymalną prędkość co najmniej 90 km/h i minimalny zasięg 400 km na jednym zbiorniku paliwa. Określono także parametry pokonywania przeszkód terenowych: głębokość brodzenia min. 1100 mm, prześwit 400 mm (+/- 30 mm), kąt natarcia i zejścia min. 35° (+/- 3°).
Pojazd musi być przystosowany do pracy w różnych warunkach klimatycznych (strefy A2, A3 i C1 wg STANAG 2895), w temperaturach od -25°C do +45°C i wilgotności względnej minimum 75% przy +28°C.
Układ napędowy (4x4) ma być chroniony przed warunkami zewnętrznymi. Obie osie powinny posiadać niezależne, regulowane pneumatyczne zawieszenie. Wymagane są blokady mechanizmów różnicowych uruchamiane z pozycji kierowcy oraz układ ABS z możliwością regulacji.
Dopuszcza się stały napęd wszystkich kół lub dołączaną przednią oś. Wymagany jest centralny system pompowania opon sterowany z kabiny kierowcy z automatycznym zabezpieczeniem przed utratą ciśnienia. Koła muszą być wyposażone we wkładki typu runflat.
Nadwozie i ochrona
Nadwozie nowego wozu powinno pomieścić trzech strażaków oraz umożliwiać transport/ewakuację dwóch poszkodowanych na noszach. Wszyscy członkowie załogi powinni siedzieć w fotelach przeciwwybuchowych. Ochrona balistyczna określona jest na poziomie min. 2 wg STANAG 4569, a przeciwminowa na 2a/2b wg STANAG 4569.
Drzwi po każdej stronie z mechanicznym systemem zamykania i elektrycznym wspomaganiem otwierania. Z tyłu pojazdu ma być zamontowana opuszczana hydraulicznie rampa. Wnętrze pojazdu musi umożliwiać ewakuację wszystkich członków załogi przez drzwi boczne lub tylną rampę.
Nadwozie ma być wyposażone w system nadciśnienia z filtrowentylacją chroniący przed następstwami zagrożeń CBRNE. Maksymalne wymiary pojazdu to: wysokość do 3000 mm, szerokość do 2550 mm, długość do 8000 mm, rozstaw osi 3500-4500 mm. Maksymalna dopuszczalna masa całkowita wynosi 22 000 kg.
System gaśniczy
Pojazd powinien być wyposażony w zbiornik na wodę o minimalnej pojemności 1500 dm³ i maksymalnej do 2000 dm³, zapewniający zaopatrzenie wodne systemów ochronnych pojazdu oraz działka wodnego. W tylnej części nadwozia musi znajdować się system podłączenia linii zasilającej do napełniania zbiornika i prowadzenia ciągłych działań ratowniczych.
Na przednim zderzaku ma być zamontowane działko wodne o wydajności minimum 1000 dm³/min, sterowane joystikiem z kabiny kierowcy. Minimalny zakres pracy działka: poziomo +/- 90°, pionowo od -45° do +90°.
Pojazd musi być wyposażony w instalację chłodzenia wodnego służącą jako zabezpieczenie termiczne i system dekontaminacji. Zestaw dysz powinien zapewniać chłodzenie powierzchni nadwozia z opcją zaprogramowania czasu działania, również podczas jazdy.
cz. 2 Krótka prezentacja Strażackiego Wozu Bojowego, OSP Otyń,zapewniam sprzęt robi wrażenie.
Przykład opancerzonego pojazdu strażackiego: CZS 15 Triton i Waran
Analiza zapisów SWZ dla polskiego przetargu wskazuje na pojazd zbliżony konfiguracją do czeskiego CZS 15 Tritona. W Polsce odpowiednikiem, stworzonym na podwoziu Tatry i dostarczanym przez Hutę Stalowa Wola, jest Waran.
W grudniu 2019 roku do Straży Pożarnej Republiki Czeskiej dostarczono dwa opancerzone pojazdy: CZS 15 Triton (4x4) oraz CV 40 Titan (8x8). Pojazdy te trafiły do wyposażenia jednostki ratowniczej czeskiej straży pożarnej, przeznaczonej do walki z pożarami w obszarach niebezpiecznych i lasach.
CZS 15 Triton - charakterystyka
CZS 15 Triton to efekt współpracy firm Excalibur Army, Tatra Trucks i THT Polička. Jest to pojazd dowodzenia i rozpoznania przeznaczony do działania w trudnych warunkach terenowych i środowiskach o wysokim poziomie zagrożenia. Może być wykorzystywany w akcjach ratowniczych w pożarach z ryzykiem wybuchu, wypadkach w zakładach chemicznych, obszarach skażonych, a także w klęskach żywiołowych i po atakach terrorystycznych.
Długość pojazdu wynosi 6271 mm, szerokość 2550 mm, wysokość 2760 mm, a masa całkowita 16 ton. Przedział pożarniczy mieści zbiornik wody o pojemności 2000 litrów, pompę THT PJA 1500 (wydajność 1500 l/min) oraz przestrzeń na sprzęt. Napełnianie zbiornika możliwe jest z zewnętrznego źródła.
Pompa zasila działko wodne ALCO APF 2-DC zamontowane na przednim zderzaku oraz system dysz ochronnych do chłodzenia pojazdu. Sterowanie działkiem odbywa się za pomocą pulpitu i joysticka w kabinie. Na wyposażeniu Tritona znajduje się również kamera termowizyjna oraz przenośne urządzenie do wykrywania niebezpiecznych substancji.
Zabudowa pożarnicza wykonana jest z lekkiego metalu z zewnętrzną okładziną o zwiększonej odporności na uszkodzenia mechaniczne. Dostęp do sprzętu gaśniczego możliwy jest przez uchylne drzwi. Dodatkowe schowki mieszczą wciągarkę linową oraz narzędzia.
Podwozie i napęd Tritona
Bazą dla Tritona jest wielozadaniowy pojazd opancerzony Patriot II, opracowany przez Excalibur Army i Tatra Defence Vehicle. Wykorzystuje podwozie samochodu ciężarowego Tatra T-815-7. Jednostkę napędową stanowi silnik wysokoprężny Tatra T3C-928-90 (chłodzony powietrzem, 12,7 litra, 300 kW/410 KM) lub Cummins ISLe 9 (chłodzony cieczą, 270 kW/370 KM). W przypadku Tritona wybrano silnik Tatry z normą EURO III. Z silnikiem sprzężona jest automatyczna, 6-biegowa przekładnia Allison 4500SP.
Układ napędowy umożliwia rozpędzenie pojazdu (ważącego 13-18 ton) do 110 km/h. Zasięg wynosi ponad 600 km przy 250-litrowym zbiorniku paliwa.
Uzbrojenie i ochrona
Pojazd może być wyposażony w karabiny maszynowe kal. 7,62/12,7 lub 14,5 mm w zdalnie sterowanym module uzbrojenia, granatniki automatyczne kal. 30/40 mm lub armaty automatyczne 20 mm.
Poziom ochrony balistycznej wynosi 2 (wg STANAG 4569A), a przeciwminowej 2a/2b. Istnieje możliwość podwyższenia tych parametrów do poziomu 4 balistycznej i 3a/3b przeciwminowej.
Obszerne 5-drzwiowe nadwozie pomieści maksymalnie ośmioosobową załogę (2+6) wraz z wyposażeniem. Pojazd może być bazą dla wielu wersji specjalistycznych, np. rozpoznawczych, dowodzenia czy ewakuacji medycznej.
Waran - polski odpowiednik Tritona
W Wojsku Polskim czeski wóz znany jest pod nazwą Waran, za którego dostawy odpowiada Huta Stalowa Wola na mocy umowy z Excalibur Army. Taktyczny Pojazd Wielozadaniowy 4x4 Waran znajduje się już w wyposażeniu polskiej armii, m.in. w wersji artyleryjskiego wozu dowodzenia oraz wozu dowodzenia i nośnika wyrzutni w systemie Gladius.
Oznaczenia i wyposażenie samochodów strażackich
Samochody pożarnicze w Polsce powinny mieć barwę czerwieni sygnałowej, błotniki i zderzaki w kolorze białym. Kontenery, agregaty, motopompy, działka i przyczepy ze sprzętem powinny być malowane zgodnie z zasadami określonymi dla pojazdów gaśniczych.
Pojazdy strażackie są często oznaczone uniwersalnym numerem identyfikacyjnym, tzw. numerem operacyjnym. W Polsce składa się on z trzech elementów: prefiksu (określającego powiat i typ jednostki), oznaczenia województwa (jednolitego lub specjalnego dla jednostek centralnych) oraz ewentualnych oznaczeń charakterystyki pojazdu.
Podstawowe wyposażenie samochodu strażackiego obejmuje układ wodno-pianowy, który tworzą zbiorniki na wodę i środek pianotwórczy, autopompa oraz działko wodne. Stosuje się również inne urządzenia dodatkowe, takie jak maszt oświetleniowy czy wciągarka.
Normy i systemy oznaczeń
W Polsce stosuje się najczęściej oznaczenia zgodne z normą PN-79/M-51300, zastąpioną od 2000 roku przez PN-EN 1846-1. System oznaczeń określa norma PN-EN 1846-1:2011.
Przykładowe oznaczenia:
- GBA: Samochód ratowniczo-gaśniczy ze zbiornikiem wodnym.
- GCBA: Ciężki samochód ratowniczo-gaśniczy ze zbiornikiem wodnym.
- SCzG: Samochód ratowniczo-gaśniczy klasy ciężkiej (S), kategorii uterenowionej (2), z załogą trzyosobową, zbiornikiem wody o pojemności 5000 dm³, z pompą pożarniczą o wydajności 3200 dm³/min.
Oznaczenia te określają w kolejności typ pojazdu, jego kategorię, rodzaj zbiornika, obecność autopompy, pojemność zbiornika oraz wydajność autopompy.
tags: #samochody #strazacki #opancerzony