Selektywne wywoływanie syren Ochotniczych Straży Pożarnych

Selektywne wywoływanie syren Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP) to kluczowy element systemu alarmowania, umożliwiający szybką mobilizację jednostek w przypadku zagrożenia. Proces ten opiera się na zaawansowanych technologiach radiowych i cyfrowych, które zapewniają niezawodność i skuteczność. Niniejszy artykuł przedstawia mechanizmy działania, wykorzystywane technologie oraz nowoczesne rozwiązania stosowane w systemach selektywnego wywoływania OSP.

Częstotliwości radiowe i ich rola

Kluczowym aspektem selektywnego wywoływania syren OSP są dedykowane częstotliwości radiowe. Wiele jednostek wykorzystuje następujące częstotliwości:

• Syreny OSP (TX): 148,725 MHz (częstotliwość nadawania)
• Syreny OSP (RX): 148,825 MHz (częstotliwość odbioru)

Na częstotliwości odbioru (148,825 MHz) można usłyszeć melodyjkę wybierania selektywnego w momencie, gdy dyżurny Państwowej Straży Pożarnej (PSP) załącza syrenę w danej OSP. Te częstotliwości są ogólnokrajowe, co oznacza, że obowiązują na terenie całej Polski, a stacje DSP są programowane wyłącznie na te pasma. W przypadku, gdy mimo uruchomienia syreny nie słychać wybierania selektywnego na tych kanałach, inne kanały do tego celu nie istnieją - za selektywne wywoływanie odpowiadają tylko te dwie podane częstotliwości.

Mechanizm działania selektywnego wywoływania

Zasada uruchamiania syren przez PSP

PSP uruchamia syrenę OSP przez wysłanie zakodowanego sygnału radiowego do odbiornika znajdującego się w remizie, a nie poprzez zwykłe „włączenie” syreny zdalnie. Ten mechanizm zapewnia precyzyjne i bezpieczne sterowanie, zapobiegając przypadkowemu uruchomieniu. Sygnały sterowania są kodowane, co dodatkowo zwiększa bezpieczeństwo systemu.

Ewolucja systemów sterowania: od DTMF do STQC/CCIR i POCSAG

W przeszłości, a w niektórych regionach (np. Wrocław) sporadycznie nadal, stosowano rozwiązania oparte na systemie DTMF (Dual-Tone Multi-Frequency). Jest to system bazujący na ciągu znaków dźwiękowych, przesyłany drogą radiową lub telefoniczną. Jednak obecnie syreny nie są załączane DTMF-em, a jedynie sygnałem cyfrowym przesyłanym radiowo. Systemy oparte na DTMF są uznawane za przestarzałe i mniej bezpieczne.

Obecnie powszechnie używany jest system STQC, będący odmianą selektywnego wywołania CCIR (Comité Consultatif International des Radiocommunications). System sterowania syren powstał około 10 lat temu, i wtedy nie było innych możliwości. System STQC jest szeroko rozpowszechniony dzięki zastosowaniu go przez firmę Radmor w swoich radiotelefonach i cechuje się dużą odpornością na zakłócenia i przekłamania. Praktycznie każdy profesjonalny, nowoczesny radiotelefon ma możliwość zaprogramowania pracy w tym systemie. W systemach nowszej generacji stosuje się również transmisję POCSAG (Post Office Code Standardisation Advisory Group).

W praktyce syreny OSP odbierają czterocyfrowe kody STQC przesyłane z PSP, które uruchamiają odpowiednie sygnały alarmowe. Do dekodowania sygnałów STQC stosuje się specjalistyczne odbiorniki i oprogramowanie, np. Wintone, choć dostępność gotowych urządzeń jest ograniczona i często wymaga indywidualnych rozwiązań. Utrzymaniem i konserwacją tych systemów zajmują się wyspecjalizowani konserwatorzy radiotelefonów, którzy programują odbiorniki na właściwe częstotliwości i kodowanie.

Szczegóły techniczne modulacji

Udało się podsłuchać taką modulację, która trwa około 2 sekund. W jej trakcie wysyłanych jest 7 dźwięków, po których następuje krótka przerwa, a następnie 8 dźwięków. W niektórych okolicach słychać dwa główne systemy: jeden oparty na tonach CCIR o długości 100 ms każdy (stary system) oraz drugi, oparty o typową transmisję „komputerową” (nowy system).

Dodatkowe systemy powiadamiania i zabezpieczenia

Systemy GSM i SMS

W obliczu potencjalnych usterek radiowych lub braku zasilania, coraz więcej jednostek OSP wdraża nowoczesne systemy powiadamiania oparte na modułach GSM. Alarmowanie odbywa się na zasadzie powiadamiania poprzez SMS lub połączenie telefoniczne z kilkunastoma strażakami jednocześnie. System mobilizacji wykorzystuje szeroko stosowaną technologię komórkową, co może usprawnić działania jednostek OSP. Niektóre terminale GSM, takie jak DTG-52/53, oferują możliwość załączenia wybranego zdarzenia SMS-em.

Pakiet Standard w systemach GSM inicjuje dzwonienie automatycznie z Terminala DTG-53. Pakiet Premium dodatkowo pozwala na ręczne inicjowanie dzwonienia z telefonu komórkowego osoby upoważnionej, automatyczne otrzymywanie raportów SMS z liczbą strażaków gotowych do alarmu oraz korzystanie z drugiego numeru alarmowego. Należy pamiętać, że pierwsze uruchomienie usługi często wymaga przeprogramowania terminala, co można wykonać samodzielnie lub zlecić autoryzowanemu instalatorowi.

Chociaż powiadomienia SMS są wygodne, mają pewne opóźnienia, a w stanach klęski żywiołowej stacje BTS (Base Transceiver Station) mogą nie działać. Dlatego ważne jest, aby nie zapominać o tradycyjnej formie alarmowania, gdyż z przyczyn losowych SMS może nie zostać odczytany.

Alarmy pomocnicze (syreny samochodowe)

Na wypadek braku prądu, niektórym jednostkom proponowano montaż zwykłej syreny samochodowej. Działanie takiej syreny jest niezależne od właściwej syreny głównej. Jest ona zasilana z akumulatora przez przekaźnik/stycznik do DSP, działając na zasadzie podobnej do syreny głównej: „melodyjka” rozkręcająca syrenę główną uruchamia syrenkę pomocniczą, a „melodyjka” spowalniająca syrenę główną ją wycisza. Jednakże, takie rozwiązanie jest mało skuteczne, zwłaszcza gdy remiza jest oddalona od zabudowań, lub w pobliżu nie mieszka żaden strażak, który często jest w domu. Wadą jest również to, że taką syrenkę zbyt łatwo można pomylić ze zwykłym alarmem samochodowym i ją zignorować. W sytuacjach awaryjnych, gdzie doszło do poważnej usterki zasilania połączonej z usterką wewnętrzną, np. wyskoczył wyłącznik instalacyjny i jednocześnie padł BTS, osprzęt odpowiedzialny za selektywne wywołanie nie zauważy różnicy.

W przypadku braku prądu, oprócz wspomnianych SMS-ów, zawsze istnieje możliwość telefonu od dyspozytora do naczelnika, prezesa lub innych upoważnionych osób.

System PASOSP - kompleksowe zarządzanie alarmem

System PASOSP to interaktywny system alarmowania strażaków OSP, który może zostać zainicjowany przez trzy niezależne kanały:

1. Z panelu Dyżurnego PSP, gdzie automatycznie umieszczane są wszystkie OSP, które wybrały daną komendę PSP.
2. Dzwoniąc na numer telefonu do alarmowania, wybrany podczas rejestracji.
3. Wysyłając wiadomość SMS o dowolnie wybranej treści na podany w systemie numer telefonu.

Każdy z tych sposobów wywołuje alarm i jednocześnie rozdzwania telefony zgłoszonych do alarmowania strażaków. Numer telefonu wyświetlany na ekranach telefonów jest zawsze taki sam i unikalny dla każdej jednostki OSP.

Procedura podczas alarmu w systemie PASOSP

System PASOSP rejestruje czynności wykonywane przez poszczególnych strażaków, przekazując je na bieżąco do Stanowiska Kierowania PSP oraz na stronę Info OSP. Procedura wygląda następująco:

• Zgłoszenie dostępności: Jeśli strażak jest dostępny i zgłasza się na alarm, po odebraniu połączenia należy wcisnąć cyfry od 1 do 9. Cyfry te oznaczają liczbę minut, po których strażak stawi się w remizie. Jeśli w ciągu 10 sekund nie zostanie wciśnięta żadna cyfra, system przyjmuje wartość domyślną określoną przez OSP dla tej osoby.
• Zgłoszenie niedostępności: Jeśli strażak nie zgłasza się na alarm, po odebraniu połączenia należy wcisnąć 0 (zero). System rejestruje, że dana osoba nie stawi się w remizie.
• Reakcja systemu na zgłoszenia: Dwie powyższe reakcje powodują, że ponowne alarmowanie nie będzie wykonane, a na ich podstawie zostanie określone, czy jednostka OSP zbierze odpowiednią liczbę osób, aby zgłosić gotowość.
• Brak odbioru/odrzucenie połączenia: Jeśli strażak nie odbierze lub odrzuci połączenie, po około 40 sekundach system wykona ponowny alarm. Jeśli i wtedy połączenie nie zostanie odebrane, system zarejestruje, że ta osoba nie określiła swojego statusu. Osoby takie nie są brane pod uwagę przy obliczaniu gotowości bojowej OSP.

Gotowość bojowa OSP w systemie PASOSP

Gotowość OSP jest obliczana na podstawie funkcji posiadanych przez strażaków oraz ich dostępności. Podczas rejestracji nowego strażaka do alarmowania należy określić jego funkcje w OSP (można wybrać kilka jednocześnie). Aby jednostka zgłosiła gotowość, musi zostać spełnione założenie, że pozytywnie na alarm odpowiedział co najmniej jeden dowódca, jeden kierowca i dwóch strażaków-ratowników. Po spełnieniu tych warunków, dyżurnemu PSP oraz na stronie Info OSP wyświetla się informacja o zgłoszeniu gotowości OSP w określonym czasie.

Przykładowe systemy: SSW-1M i DSP 50

Mikroprocesorowy System Selektywnego Wywołania SSW-1M

Mikroprocesorowy System Selektywnego Wywołania SSW-1M jest przeznaczony do zdalnego wywoływania alarmów poprzez załączenie drogą radiową syren w remizach Ochotniczych Straży Pożarnych.

Przeznaczenie systemu SSW-1M

System SSW-1M zapewnia również:

• łączność foniczną pomiędzy remizą OSP a Rejonowym Stanowiskiem Kierowania (RSK);
• ciche powiadamianie za pomocą sieci pagerów zarówno na obszarze remizy OSP, jak i RSK;
• sterowanie syrenami zgodnie z załącznikiem do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 września 1993 r. dla potrzeb Obrony Cywilnej Kraju;
• rejestrację zdarzeń w RSK przy współpracy z drukarką wierszową;
• współpracę z komputerem.

Zalety systemu SSW-1M

• Prosta obsługa: Urządzenia umieszczone w remizach OSP nie wymagają stałego dozoru. Wybór żądanej remizy następuje po przyciśnięciu przycisku z nazwą miejscowości na pulpicie selektywnego wywołania PSW w Rejonowym Stanowisku Kierowania.
• Stabilna praca: Brak fałszywych alarmów dzięki kodowaniu cyfrowemu oraz skróceniu czasu trwania alarmu i sygnału zwrotnego, co zwiększa odporność na zakłócenia.
• Testowanie: Możliwość testowania sprawności działania łącz radiowych z potwierdzeniem odebrania sygnału testowego.
• Niezależność: Od sieci zasilającej.
• Opcjonalność: Konfiguracja systemu według potrzeb klienta.
• Wyposażenie: Złącze portu równoległego do współpracy z drukarką, złącze portu szeregowego do współpracy z komputerem.
• Homologacja: Komendy Głównej Policji.

Działanie systemu SSW-1M

Po wybraniu funkcji na pulpicie PSW-2 w RSK i wciśnięciu przycisku z nazwą remizy, w której ma być wywołany alarm, następuje załączenie łącza radiowego bazowego i zostaje wysłany zakodowany sygnał wywołania. Jednocześnie na pulpicie zaczyna migać dioda świetlna odpowiadająca tej remizie. Sygnał kodowy zawiera informację o numerze województwa, remizy oraz rodzaju funkcji do zrealizowania. Po nadaniu sygnału kodowego, łącze radiowe przełącza się na odbiór w oczekiwaniu na sygnał zwrotny potwierdzający połączenie z remizą.

Wysłany z RSK zakodowany sygnał radiowy odbierają oczywiście wszystkie remizy znajdujące się w zasięgu stacji bazowej, ale realizacja funkcji następuje tylko w tej remizie, która ma numer zgodny z wysłanym sygnałem. Stacja abonencka dekoduje swój numer oraz rodzaj funkcji, a następnie realizuje ją zgodnie z algorytmem dla niej określonym.

Na przykład, w przypadku wywołania alarmu przeciwpożarowego, Urządzenie Dekodujące UD-2 stacji abonenckiej sprawdza, czy jest zasilana syrena główna. Jeśli jest, załącza ją, a następnie przełącza łącze radiowe na nadawanie i transmituje do RSK zakodowany sygnał zwrotny potwierdzający zrealizowanie tej funkcji. Jeśli wystąpi brak jednej z faz lub asymetria między napięciami w poszczególnych fazach jest zbyt duża (co może grozić uszkodzeniem silnika syreny), załączana jest syrena awaryjna i podobnie transmitowany jest sygnał zwrotny do stacji bazowej w RSK.

System DSP 50

Obecnie jednym z najbardziej popularnych systemów jest DSP 50. Jest to zintegrowany system powiadamiania, który składa się ze stacji bazowej, terminala, stacji obiektowej i dodatkowo np. pagerów. Każdy strażak w tym samym czasie otrzymuje powiadomienie na swój prywatny telefon, które oznacza alarm bojowy. Jak wynika z praktyki, jest to najbardziej wygodna forma alarmowa. Urządzenia takie jak DSP-52 i DTG-53 są wykorzystywane w tych systemach powiadamiania, a ich konfiguracja i obsługa wymaga specjalistycznej wiedzy i uprawnień.

Bezpieczeństwo i testowanie systemów

Systemy selektywnego wywoływania są dobrze pomyślane i zabezpieczone. Sygnały sterowania są kodowane, co zapobiega przypadkowemu lub nieautoryzowanemu uruchomieniu syren. Chociaż częstotliwość, na której "słuchają" syreny, jest niejawna, a testy syren nie są przeprowadzane tak często jak w minionym okresie, system jest bezpieczny i trudny do zeskanowania. Używanie urządzeń skanujących nie wymaga zezwolenia, ale wykorzystanie wiedzy niezgodnie z prawem jest karalne lub przynajmniej niemoralne.

Testy sprawności syren są możliwe poprzez podanie kodu testowego, po którym syrena wyda krótki sygnał. Nie zaleca się jednak eksperymentowania z tymi systemami, ponieważ pożar to nie żart, i lepiej nie sprawdzać działania systemów alarmowych na własną rękę. Odpowiedzialne osoby, znające kody do syren, mogą je uruchomić praktycznie w każdym miejscu i np. z cudzego radiotelefonu FM, co świadczy o elastyczności, ale również wymaga odpowiedzialności.

tags: #selektywne #wywolywanie #osp