Sprzęt Strażacki: Wykaz, Standardy i Użytkowanie

Państwowa Straż Pożarna w celu realizacji ciążących na niej zadań ustawowych korzysta ze specjalistycznego sprzętu i pojazdów o różnorakich funkcjach, dostosowanych do charakteru wykonywanych działań. Sprzęt strażacki to zarówno podstawowe narzędzia, jak i zaawansowane urządzenia, niezbędne do zapewnienia bezpieczeństwa publicznego oraz ochrony zdrowia, życia i mienia.

Regulacje Prawne i Dopuszczenie do Użytkowania

Wyroby służące zapewnieniu bezpieczeństwa publicznego lub ochronie zdrowia i życia oraz mienia, wprowadzane do użytkowania w jednostkach ochrony przeciwpożarowej oraz wykorzystywane przez te jednostki do alarmowania o pożarze lub innym zagrożeniu oraz do prowadzenia działań ratowniczych, a także wyroby stanowiące podręczny sprzęt gaśniczy, mogą być stosowane wyłącznie po uprzednim uzyskaniu dopuszczenia do użytkowania. Proces ten reguluje Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 20 czerwca 2007 r. w sprawie wykazu wyrobów służących zapewnieniu bezpieczeństwa publicznego lub ochronie zdrowia i życia oraz mienia, a także zasad wydawania dopuszczenia tych wyrobów do użytkowania (Dz.U. Nr 143 poz. 1002 z późn. zm.).

Szczegółowe czynności wykonywane podczas procesu dopuszczenia, zmiany i kontroli dopuszczenia wyrobów, a także opłaty pobierane przez jednostkę uprawnioną i sposób ustalania ich wysokości, określa Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 20 czerwca 2007 r. (Dz.U. Nr 143 poz. 1003).

W celu zgłaszania uwag i propozycji zmian w rozporządzeniu Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 20 czerwca 2007 r., na stronie internetowej www.monit.straz.gov.pl dostępna jest specjalna aplikacja.

Istotne zmiany w tych regulacjach wprowadzono kolejnymi rozporządzeniami:

• Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 27 kwietnia 2010 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie wykazu wyrobów służących zapewnieniu bezpieczeństwa publicznego lub ochronie zdrowia i życia oraz mienia, a także zasad wydawania dopuszczenia tych wyrobów do użytkowania (Dz.U. 2010 nr 85 poz. 553).
• Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 18 maja 2018 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie wykazu wyrobów służących zapewnieniu bezpieczeństwa publicznego lub ochronie zdrowia i życia oraz mienia, a także zasad wydawania dopuszczenia tych wyrobów do użytkowania (Dz.U. 2018 poz. 1025).
• Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 31 października 2022 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie wykazu wyrobów służących zapewnieniu bezpieczeństwa publicznego lub ochronie zdrowia i życia oraz mienia, a także zasad wydawania dopuszczenia tych wyrobów do użytkowania (Dz.U. 2022 poz. 2225).

System Standaryzacji Wyposażenia

W jednostkach organizacyjnych Państwowej Straży Pożarnej wprowadzono system standaryzacji wyposażenia pojazdów pożarniczych i innych środków transportu. Celem tego systemu jest ujednolicenie przede wszystkim typów samochodów pożarniczych i ich minimalnego wymaganego wyposażenia. System ten dotyczy również innych środków transportu.

Podstawy systemu standaryzacji określone zostały w dokumencie „Wytyczne standaryzacji pojazdów pożarniczych i innych środków transportu Państwowej Straży Pożarnej”, zatwierdzonym w dniu 14 kwietnia 2011 r. przez Komendanta Głównego Państwowej Straży Pożarnej.

W wytycznych zostały zawarte ogólne zasady całego systemu standaryzacji, zasady tworzenia nowych standardów wyposażenia lub nowelizacji istniejących, jak również zasady służbowego stosowania standardów przez jednostki organizacyjne Państwowej Straży Pożarnej. Standaryzacja wyposażenia została skonstruowana jako system otwarty, co oznacza, że możliwe jest dodawanie nowych standardów wyposażenia jako kolejnych załączników do wytycznych. Nowe standardy wyposażenia będą opracowywane pod nadzorem Biura Logistyki KG Państwowej Straży Pożarnej w uzgodnieniu z KCKRiOL oraz CNBOP-PIB, zależnie od potrzeb zgłaszanych przez jednostki organizacyjne Państwowej Straży Pożarnej.

Klasyfikacja Sprzętu Strażackiego

Sprzęt dla straży pożarnej jest wysoce wyspecjalizowany, a jego dobór zależy od rodzaju podejmowanych działań. Można go podzielić na wiele grup w zależności od zastosowania.

Sprzęt Ratowniczo-Pomocniczy

Sprzęt ratowniczo-pomocniczy nie służy bezpośrednio do gaszenia ognia, ale do wykonywania na miejscu wszystkich innych czynności. W znacznej mierze jest to mechaniczny sprzęt strażacki. Obejmuje on szereg narzędzi przeznaczonych do różnych zadań ratowniczych.

Sprzęt Tnący

Przeznaczony do przecinania przedmiotów, takich jak łańcuchy, kable i inne przeszkody, uniemożliwiające dotarcie do celu lub stanowiące zagrożenie. Charakterystycznym wyposażeniem strażackim jest siekierołom, będący połączeniem siekiery i łomu. Inne przykłady to nożyce hydrauliczne.

Sprzęt Burzący

Służy do wyburzania przeszkód, ścian, a nawet całych pomieszczeń i kondygnacji. Używane są bosaki (lekkie, ciężkie, strzechowe i sufitowe), kotwice strażackie, liny oraz piły tarczowe do stali i betonu.

Sprzęt Podnoszący

To specjalistyczny sprzęt, który zapewnia możliwość przenoszenia dużych i ciężkich obiektów. Zaliczamy do niego różnego rodzaju dźwignie mechaniczne, lewary i poduszki pneumatyczne.

Sprzęt Rozpierający

Narzędzia rozpierające są przydatne we wszelkich pracach mechanicznych i hydraulicznych. Są konieczne do torowania dróg dojścia, np. do człowieka uwięzionego w samochodzie na skutek wypadku. Przykładem takiego mechanicznego sprzętu strażackiego są nożyce strażackie, siłowniki, rozpieracze hydrauliczne i cylindryczne.

Sprzęt Specjalistyczny

To każdy element sprzętu, który nie jest na wyposażeniu uniwersalnym strażaka. Specjalistyczne wyposażenie dostosowuje się pod konkretną akcję ratunkową. Obejmuje on m.in.:

• Sprzęt ratownictwa wysokościowego (np. drabinki speleo, liny, uprzęże).
• Sprzęt do ratownictwa wodnego, nurkowego, powodziowego.
• Sprzęt do ratownictwa drogowego.
• Sprzęt medyczny.
• Sprzęt oświetlający i oddymiający.
• Zaawansowany mechaniczny sprzęt strażacki.
• Sprzęt alpinistyczny.
• Sprzęt ewakuacyjny.

Gaśniczy Sprzęt Strażacki

Tym, co najbardziej powszechnie kojarzy się ze strażą pożarną, jest sprzęt gaśniczy. Wyróżniamy gaśnice przenośne i agregaty gaśnicze, które są elementem wozów strażackich. Gaśnice przenośne to wyposażenie, które możemy podzielić na gaśnice proszkowe, wodne i pianowe, a także na gaśnice na dwutlenek węgla.

Najpopularniejszym rodzajem sprzętu gaśniczego są gaśnice proszkowe. Wynika to z faktu, że są stosunkowo uniwersalne. Większość gaśnic proszkowych to tzw. gaśnice ABC. Litery te oznaczają rodzaj zagrożeń:

• A - pożary ciał stałych (np. drewno, papier, tekstylia).
• B - pożary cieczy i ciał stałych topiących się (np. benzyna, oleje, tworzywa sztuczne).
• C - pożary gazów palnych (np. metan, propan-butan).

W praktyce podczas dużych pożarów podręczne wyposażenie strażackie nie jest wykorzystywane jako główne narzędzie gaszenia. Najskuteczniejsze są większe agregaty gaśnicze, które po prostu szybciej gaszą płomienie.

Podręczne Wyposażenie Indywidualne Strażaka

Ze względu na to, że najważniejsza jest ochrona życia, podręczne wyposażenie strażackie obejmuje przede wszystkim odzież, obuwie ochronne i specjalny kask. Oprócz ubrania ochronnego każdy strażak posiada pas bojowy, do którego można przypiąć linę lub inne wyposażenie. Poniżej przedstawiamy przegląd wybranych, istotnych elementów indywidualnego wyposażenia, które strażak powinien mieć przy sobie lub w łatwo dostępnym miejscu.

• Rękawiczki nitrylowe/lateksowe: Podstawowa ochrona przed zabrudzeniami, substancjami biologicznymi i chemicznymi. Zalecane do używania pod rękawicami specjalnymi dla dodatkowej bariery ochronnej i ułatwienia ubierania/zdejmowania rękawic. Ich temperatura topnienia wynosi 120° C. Często przechowywane w "kinder niespodziance" dla ochrony przed zabrudzeniem i uszkodzeniem.
• Klucze płaskie 10-13: Niezbędne do wyłączania napięcia w pojazdach (odłączanie klem przy akumulatorach), gdzie śruby mocujące najczęściej odkręca się kluczem 13.
• Zbijak do szyb i nóż do pasów bezpieczeństwa: Często występują w jednym urządzeniu. Zbijak, zwłaszcza ten sprężynowy, jest skuteczniejszy niż "młotkowy". Nóż do pasów bezpieczeństwa pozwala szybko uwolnić poszkodowanego z zaciętych pasów, które mogą utrudniać oddychanie lub ewakuację.
• Kliny, blokady do drzwi: Pomocne w blokowaniu drzwi (np. z samozamykaczami) dla utrzymania ciągłości drogi komunikacyjnej. Zapewniają również utrzymanie otworu po siłowym wejściu oraz wspomagają wentylację podczas działań gaśniczych. Dostępne w różnych wariantach, np. metalowe, z diodami LED.
• Pętla ratownicza: Coraz bardziej rozpowszechniony przyrząd o wielu zastosowaniach, od zabezpieczenia stanowisk gaśniczych, przez przesunięcie pedałów w samochodzie, po budowę prowizorycznych noszy transportowych. Najbardziej uniwersalna jest pętla 150 cm. Warto posiadać 1-2 karabińczyki z atestem.
• Zatyczki do uszu: Chronią słuch przed nadmiernym hałasem, który może powodować uszkodzenia i schorzenia. Poziomy hałasu powyżej 85 dB są szkodliwe, a strażacy często narażeni są na wartości znacznie wyższe (np. od narzędzi pneumatycznych, silników spalinowych).
• Maseczki przeciwpyłowe: Chronią przed wdychaniem szkodliwych substancji (cząstki stałe, pył szklany). Zalecane są maseczki z filtrami FFP2 (94% skuteczności) lub FFP3 (co najmniej 97% skuteczności). Ze względu na gromadzenie się pyłów i drobnoustrojów, zazwyczaj są jednorazowego użytku.
• Chusteczki nawilżające/żel antybakteryjny: Niezbędne do wstępnego oczyszczenia skóry (dłoni, twarzy, karku) z brudu i ograniczenia oddziaływania substancji kancerogennych na miejscu akcji.
• Okulary/gogle ochronne: Alternatywa lub uzupełnienie dla zaparowanej przyłbicy hełmu.
• Multitool i nożyczki atraumatyczne: Praktyczne narzędzia do wielu drobnych zadań, od cięcia materiałów po precyzyjne interwencje.
• Uniwersalny klucz serwisowy: Ułatwia dostęp do różnych urządzeń i instalacji.

Oprócz wymienionych, podręczny sprzęt strażacki może obejmować także topory strażackie, noże, wytrychy, latarki i komunikatory. Wszystko to dlatego, że strażak musi być przede wszystkim mobilny, aby mógł uratować innych i samemu nie odnieść obrażeń. Cięższy sprzęt dobiera się z kolei do konkretnego rodzaju akcji.

Kluczowe Aspekty Użytkowania Sprzętu Ochronnego

Dopasowanie sprzętu strażackiego i odzieży ochronnej to klucz do bezpieczeństwa i efektywności podczas akcji. Sprzęt powinien być nie tylko zgodny z normami, ale przede wszystkim idealnie dopasowany i komfortowy w użytkowaniu.

Dopasowanie Odzieży Ochronnej

Dobry rozmiar i aktualne certyfikaty decydują o bezpieczeństwie i mobilności podczas działań. Proces dopasowania powinien wyglądać następująco:

1. Dokładne pomiary: Obwód klatki piersiowej, talii, bioder, długość rękawa (mierzoną od karku do nadgarstka), długość pleców i długość nogawki/wewnętrzny szew. Wszystkie wartości należy porównać z tabelą rozmiarów konkretnego producenta.
2. Przymiarka: Załóż standardową bieliznę termiczną, której używasz na co dzień podczas akcji. Sprawdź dopasowanie w pełnym rynsztunku - z rękawicami i hełmem.
3. Test ruchowy: Wykonaj serię ruchów: przysiady, pochylenia, skręty tułowia i chwyty imitujące wspinaczkę po drabinie. Ubranie powinno zapewniać pełen zakres ruchu bez naciągania szwów ani odsłaniania ciała.
4. Detale: Długość rękawów musi umożliwiać wygodne założenie rękawic, mankiety i pas powinny być regulowane, a zamki błyskawiczne solidne i zabezpieczone klapami. Ważne jest też miejsce na wkładki ocieplające i kompatybilność z uprzężą oraz aparatem powietrznym.
5. Kompatybilność: Sprawdź, czy rozmiar jest kompatybilny z pozostałym wyposażeniem. Hełm, kaptur termiczny, maska oddechowa i buty muszą ze sobą współpracować, nie powodując ucisku ani przesuwania się.

Komfort i bezpieczeństwo to priorytet.

Certyfikacja i Normy

Należy zawsze szukać etykiet z informacją o zgodności z odpowiednimi normami europejskimi i krajowymi. Dla odzieży ochronnej najważniejsza jest norma EN 469:2005+A1:2006 - Odzież ochronna dla strażaków. Wymagania użytkowe dla odzieży przeznaczonej do walki z pożarami. Należy pamiętać też o normach dla:

• Hełmów (EN 443).
• Rękawic (EN 659).
• Butów (EN 15090).
• Aparatów oddechowych (EN 137).

Ważne jest, aby sprawdzić klasę i zakres badań oraz datę wydania certyfikatu. Należy zweryfikować parametry techniczne, takie jak odporność na działanie ciepła i płomieni, wodoszczelność (test słupa wody zgodnie z EN 20811), odporność mechaniczną, właściwości antystatyczne (EN 1149-5) i widoczność (odblaski - EN 20471). Dokładne zapoznanie się z dokumentacją dołączoną do produktu (karty techniczne, instrukcje użytkowania i konserwacji) jest kluczowe. Certyfikat powinien jednoznacznie wskazywać, jakie testy przeprowadzono i jakie wyniki uzyskano.

Kontrola, Konserwacja i Wymiana Sprzętu

Wprowadzenie procedur kontroli przed i po każdej akcji jest fundamentalne. Codzienne sprawdzanie wzrokowe sprzętu, a po każdym narażeniu na ekstremalne warunki przeprowadzanie szczegółowej kontroli to podstawa. Regularne przeglądy okresowe należy dokumentować. Czyszczenie i naprawy powinny być wykonywane zgodnie z instrukcjami producenta lub w wyspecjalizowanych serwisach.

Sprzęt należy przechowywać w suchym, przewiewnym miejscu, z dala od bezpośredniego nasłonecznienia i źródeł chemikaliów. Wymiana sprzętu jest konieczna, gdy tylko zauważy się widoczne uszkodzenia, przetarcia warstw ochronnych, utratę właściwości hydrofobowych lub termicznych, uszkodzone zamki i zamocowania lub brak zgodności z obowiązującymi normami. Wymiana powinna nastąpić natychmiast, gdy tylko stwierdzi się, że sprzęt nie zapewnia już deklarowanego poziomu ochrony.

Prowadzenie rejestru użytkowania i przeglądów dla każdego elementu wyposażenia ułatwia audyt, planowanie wymian i zapewnia zgodność z wymaganiami bezpieczeństwa. W przypadku utraty wodoszczelności, odzież należy regularnie impregnować specjalnymi środkami. Aby uniknąć nieprzyjemnego zapachu, odzież należy regularnie prać zgodnie z instrukcją producenta.

Proces Zakupu Sprzętu Strażackiego

Dokładne przygotowanie specyfikacji i harmonogramu dostaw znacząco zwiększa szanse na korzystne warunki zakupu sprzętu strażackiego.

Przygotowanie i Negocjacje

Zanim rozpoczną się negocjacje, należy sporządzić szczegółową listę wymagań technicznych dla odzieży ochronnej i wyposażenia (materiały, stopień ochrony, certyfikaty, wymiary, kompatybilność z istniejącym sprzętem), aby porównywać oferty według tych samych kryteriów. Przygotowanie kalkulacji całkowitych kosztów posiadania, uwzględniając cenę jednostkową, koszty transportu, serwisu, części zamiennych oraz przewidywany czas użytkowania, ułatwi negocjacje ceny i warunków gwarancji. W trakcie rozmów należy zwrócić uwagę na możliwość rabatów przy zamówieniach zbiorowych, warunki płatności, krótsze terminy realizacji oraz opcje testów i zwrotów próbek. Ważne jest negocjowanie zapisów dotyczących przyjęcia jakościowego przy odbiorze.

Realizacja i Zarządzanie

Rezerwując sprzęt, należy zadbać o formalne potwierdzenie terminu dostawy i zapis o karach umownych za opóźnienia. Trzeba ustalić procedury inspekcji przedwysyłkowej i po odbiorze oraz zapisać wymagania dotyczące instrukcji użytkowania i szkoleń dla personelu. Planując zasoby magazynowe i rotację odzieży ochronnej, należy uwzględnić procedury konserwacji, terminy przeglądów i zasady rotacji zapasów, aby uniknąć przeterminowania sprzętu i zapewnić gotowość operacyjną. Regularne dokumentowanie wszystkich ustaleń i zmian umownych jest kluczowe. Warto prowadzić listę priorytetów zakupowych oraz opracować scenariusze awaryjne na wypadek wydłużonych terminów realizacji lub zmian specyfikacji. Nawiązywanie relacji z kilkoma dostawcami i prowadzenie równoległych zapytań ofertowych zwiększa możliwość uzyskania lepszych warunków i krótszych terminów dostaw.

Dofinansowanie Zakupu Sprzętu dla OSP

Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej ogłasza nabory dla Wojewódzkich Funduszy Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej na realizację programów dofinansowania. Przykładem jest "Ogólnopolski program finansowania służb ratowniczych Część 2) Dofinansowanie zakupu sprzętu i wyposażenia jednostek Ochotniczych Straży Pożarnych". W ramach takich programów określa się, na jaki sprzęt można uzyskać dotację. Przykładowo, w dokumentacji projektowej na 2021 rok, określono dofinansowanie na następujące kategorie sprzętu:

• Odzież specjalna (np. dwuczęściowe kurtki i spodnie).
• Hełmy spełniające normę EN 443:2008.
• Pompy do wody zanieczyszczonej z kompletnym wyposażeniem (o minimalnej wydajności np. 1000 dm³/min, 1200 dm³/min, 400 dm³/min).
• Linka strażacka ratownicza (o minimalnej długości).
• Ściągacz linowy (przeciągarka ręczna) wraz z liną.
• Agregaty prądotwórcze (min. jedno lub trójfazowe o określonej mocy).
• Zbiorniki na wodę.
• Sprzęt ratowniczo-gaśniczy o określonej mocy silnika.

tags: #sprzet #strazacki #wykaz