Skuteczne zwalczanie pożarów wymaga precyzyjnego doboru odpowiednich środków gaśniczych. W wojsku, ze względu na specyfikę sprzętu, materiałów oraz środowiska działania, stosuje się zarówno standardowe, jak i wysoce wyspecjalizowane agenty gaśnicze. Ich wybór uzależniony jest od rodzaju pożaru, a także od wymogów bezpieczeństwa i regulacji środowiskowych.
Klasyfikacja pożarów i podstawowe środki gaśnicze
Pożary klasyfikuje się ze względu na rodzaj palącego się materiału, co jest kluczowe dla doboru odpowiedniego środka gaśniczego:
- Klasa A - Pożary materiałów stałych, zazwyczaj pochodzenia organicznego, których normalne spalanie zachodzi z tworzeniem płomienia i żarzących się węgli. Należą do nich między innymi: drewno, papier, guma.
- Klasa B - Pożary cieczy i ciał stałych topiących się.
- Klasa C - Pożary gazów łatwopalnych.
- Klasa F - Pożary tłuszczów i olejów w urządzeniach kuchennych.
Różne rodzaje gaśnic wykorzystują odmienne środki, dostosowane do specyficznych klas pożarów:
- Gaśnica pianowa (oznaczenie GW) - Środek gaśniczy w postaci wodnego roztworu środka pianotwórczego.
- Gaśnica CO2 (oznaczenie GS) - Środek gaśniczy w formie skroplonego dwutlenku węgla. Nie nadaje się do gaszenia płonącej odzieży na ludziach, ponieważ temperatura wydzielanego przez gaśnicę dwutlenku węgla może osiągnąć -80 ℃. Gaśnice CO2 stosuje się przy gaszeniu pożarów z grup B i C.
- Gaśnica proszkowa (oznaczenie GP) - Środek gaśniczy w formie proszku. Gaśnice proszkowe stosuje się przy gaszeniu pożarów, gdzie zanieczyszczenie proszkiem nie jest groźne i niekorzystne dla gaszonych przedmiotów.
- Gaśnica wodna (oznaczenie GWM) - Środkiem gaśniczym jest woda demineralizowana.
Czyste środki gaśnicze i ich rola w wojsku
Wśród specjalistycznych środków gaśniczych wyróżnia się czyste środki gaśnicze (oznaczenie GH), które w zależności od użytego środka umożliwiają gaszenie pożarów typu AB, BC lub BCF. W przeciwieństwie do gaśnic pianowych i proszkowych, nie pozostawiają śladów na gaszonej powierzchni ani nie powodują uszkodzeń chemicznych.
Halony - historia i wycofanie
Jako pierwsze z powszechnego użycia wyłączone zostały halony. Były to najbardziej efektywne gazowe środki gaśnicze spośród wszystkich znanych do dzisiaj. Charakteryzują się jednak bardzo wysokim potencjałem niszczenia warstwy ozonowej, dlatego na mocy Protokołu Montrealskiego, podpisanego w 1987 roku, zostały wycofane z powszechnego użycia. Obecnie systemy przeciwpożarowe oparte na halonach mogą być stosowane jedynie przez wojsko i podmioty o strategicznym znaczeniu dla gospodarki kraju. Gaśnice halonowe, których środkiem gaśniczym są chlorowcopochodne węglowodorów, są stosowane w wojsku i lotnictwie do gaszenia pożarów typu B i C.
Nowoczesne zamienniki halonów
Rozwój nowoczesnych technologii umożliwił zastąpienie halonów innymi gazowymi środkami gaśniczymi. Poza tradycyjnym dwutlenkiem węgla (CO2), w systemach przeciwpożarowych zaczęto powszechnie stosować wodorofluorowęglowodory (HFC), jak FE-36™ (HFC-236fa) czy FM-200® (HFC-227ea), a także Novec™ 1230 (fluoroketon FK-5-1-12) i gazy obojętne. Wymienione powyżej gazowe środki gaśnicze stanowią grupę określaną jako czyste środki gaśnicze. Pozwalają skutecznie gasić pożary grup A (ciała stałe), B (ciecze łatwopalne) i C (gazy łatwopalne).
Czyste środki gaśnicze doskonale sprawdzają się w pomieszczeniach teletechnicznych, teleinformatycznych, data center, archiwach i muzeach, laboratoriach oraz w zakładach z precyzyjną mechaniką. Ich niewątpliwą zaletą jest nieprzewodzenie prądu, dzięki czemu mogą być bezpiecznie stosowane do gaszenia czułych urządzeń elektronicznych. Są bezwonne, bezbarwne, a po zakończeniu akcji gaśniczej odparowują, nie pozostawiając zabrudzeń i nie powodując zawilgocenia gaszonych przedmiotów. Tutaj wykazują swoją przewagę nad urządzeniami gaśniczymi z proszkiem lub pianą.
Sposób użycia gaśnic-pożary grupy A i B (zagrożenia pożarowe)-we współpracy z KZWM Ogniochron S.A.
Wady systemów opartych na CO2
Swoje wady mają jednak systemy oparte na CO2. O ile zastosowanie jest cechą łączącą czyste środki gaśnicze, to właściwości poszczególnych gazów mocno je różnią. Największą skuteczność spośród znanych zamienników halonów zdecydowanie wykazują gazy HFC-236fa i HFC-227ea.
Regulacje dotyczące fluorowanych gazów cieplarnianych (F-gazów)
Gazy HFC, które po wycofaniu halonów traktowane były jako ich ekologiczne zamienniki, należą do grupy fluorowanych gazów cieplarnianych, tzw. F-gazów. Mimo iż nie mają one istotnych właściwości zubożających warstwę ozonową, to i tak przyczyniają się do zmiany klimatu. Wpływ F-gazów na klimat we wszystkich zastosowaniach łącznie jest taki sam jak wpływ całego sektora lotnictwa. Należy przy tym zwrócić uwagę na fakt, że ponad 90% F-gazów stosowanych jest w przemyśle chłodniczym: w klimatyzatorach, lodówkach, chłodniach. Ponadto w urządzeniach chłodniczych gazy te często zużywają się lub wymagają wymiany, podczas gdy z systemów przeciwpożarowych uwalniane są tylko w momencie ich uruchomienia, a więc w chwili pożaru.
Konsekwentne działania Unii Europejskiej, zmierzające do ograniczania emisji substancji wpływających destrukcyjnie na warstwę ozonową oraz wywołujących tzw. efekt cieplarniany, zaowocowały m.in. wprowadzeniem rozporządzeń ograniczających emisję i dostępność substancji zubożających warstwę ozonową, w tym fluorowanych gazów cieplarnianych. Od 2015 roku kwestie obrotu i użytkowania fluorowanych gazów cieplarnianych szczegółowo regulują przepisy ustawy o substancjach zubożających warstwę ozonową oraz o niektórych fluorowanych gazach cieplarnianych, znowelizowanej w 2017 roku. Zastosowanie mają tutaj również odpowiednie rozporządzenia wykonawcze wydane przez Ministra Rozwoju. Wejście w życie tych przepisów spowodowało nałożenie dodatkowych obowiązków na producentów systemów przeciwpożarowych zawierających F-gazy, jak HFC-236fa i HFC-227ea, a także na użytkowników tych systemów.
Specjalistyczny sprzęt gaśniczy dla Wojskowej Ochrony Przeciwpożarowej
Wsparcie dla działań straży pożarnej, w tym Wojskowej Ochrony Przeciwpożarowej, stanowią specjalistyczne środki przeciwpożarowe i pojazdy. Przykładem jest ciężki lotniskowy samochód ratowniczo-gaśniczy (wodno-pianowo-proszkowo-śniegowy), dostarczony dla Wojskowej Ochrony Przeciwpożarowej przez firmę SZCZĘŚNIAK Pojazdy Specjalne Sp. z o.o.
Charakterystyka pojazdu
Jednostką napędową tego pojazdu jest sześciocylindrowy, wysokoprężny silnik z turbodoładowaniem o pojemności 13 litrów, który osiąga maksymalną moc 331 kW (450 KM). Zastosowany silnik spełnia normę Euro 6 przez zastosowanie układu SCR, wykorzystującego płyn AdBlue.
Zabudowa pożarnicza samochodu składa się z trzech modułów: modułu sprzętowego ze zbiornikami na środki gaśnicze oraz modułu pompowo-sprzętowego. Szkielet poszczególnych modułów nadwozia pożarniczego wykonany został ze spawanych profili aluminiowych, natomiast pokrycie zewnętrzne i wewnętrzne z blach aluminiowych. Nadwozie pożarnicze posiada pięć skrytek - po dwie z każdej strony oraz jedną z tyłu.
Układ gaśniczy i wyposażenie
W tylnej części zabudowy znajduje się przedział pompowo-sprzętowy, w którym zamontowano autopompę o wydajności 6500 l/min przy ciśnieniu 8 barów. Układ wodno-pianowy posiada dozownik środka pianotwórczego zapewniający uzyskiwanie stężeń 1% lub 6%. Z przodu kabiny zamontowane zostało zderzakowe działko wodno-pianowe o wydajności 1600 l/min, natomiast na dachu znajduje się główne działko wodno-pianowo-proszkowe o wydajności 3200 l/min lub 10 kg/s proszku. Dodatkowym wyposażeniem samochodu jest pneumatyczny maszt oświetleniowy.
Ogólne zasady rozmieszczania i konserwacji środków gaśniczych
Prawidłowe rozmieszczenie gaśnic daje możliwość przeprowadzenia szybkiej akcji gaśniczej, a także pozwala na sprawną walkę z pożarem, aż do przybycia odpowiednich służb ratowniczych. Zasady te są uniwersalne i mają zastosowanie również w obiektach wojskowych.
Wymogi prawne i techniczne
Zgodnie z przepisami przeciwpożarowymi każdy pracodawca jest zobowiązany do zapewnienia odpowiedniej liczby gaśnic w miejscu pracy. Muszą być one zlokalizowane w zasięgu ręki, do 30 metrów od miejsc, w których przebywają pracownicy. Należy umieścić je w widocznym miejscu, a dojście do nich powinno mieć szerokość co najmniej 1 m. Gaśnice w firmie powinny posiadać odpowiednie certyfikaty oraz być dostosowane do wymagań Polskich Norm.
Osoba zarządzająca budynkiem ma obowiązek poddawać sprzęt przeciwpożarowy okresowym kontrolom. Według prawa kontrole muszą być przeprowadzane co najmniej raz do roku, niezależnie od tego, czy producent określił większy wymiar czasowy pomiędzy koniecznością poszczególnych kontroli. Zgodnie z przepisami polskiego prawa, gaśnice muszą być pomalowane na kolor czerwony.
Rozmieszczone w budynku środki gaśnicze powinny być dopasowane do określonych typów pożarów, które mogą wystąpić w danym zakładzie. Ilość masy środka gaśniczego zależy od rodzaju powierzchni budynku. Dotychczasowe pojęcie „ilość gaśnic” zostało zastąpione masą lub objętością środka gaśniczego. W większości zakładów pracy wymagane jest 2 kg lub 3 dm3 masy środka gaśniczego na 100 m2 powierzchni strefy pożarowej, a także na każde 300 m2 powierzchni strefy pożarowej niewymienionej w pkt 1, z wyjątkiem zakwalifikowanej do kategorii zagrożenia ludzi ZL IV.
Oznakowanie i szkolenia
Miejsca, w których znajdują się gaśnice, a także inne sprzęty służące do walki z pożarem, powinny być oznakowane zgodnie z obowiązującą Polską Normą pt. „Znaki bezpieczeństwa ochrony przeciwpożarowej”.
Odpowiednie dobranie gaśnic i innych środków gaśniczych pozwala na bardzo wysoką ochronę wyposażenia, dokumentów, a także zdrowia i życia użytkowników danego budynku. Nie można zapomnieć o tym, że pracownicy powinni przejść podstawowe szkolenia z zakresu obsługi gaśnic oraz procedur ewakuacji w trakcie pożaru, a także udzielania pierwszej pomocy poszkodowanym w takich zdarzeniach. Te wszystkie działania i odpowiednie rozmieszczenie gaśnic mają znaczny wpływ na bezpieczeństwo.
Akcesoria, w które muszą być wyposażone zakłady pracy, obejmują środki przeciwpożarowe. Wspierają one działania straży pożarnej. Najważniejszym z nich jest koc gaśniczy wykonany z włókna szklanego, za pomocą którego można ugasić małe pożary lub oddzielić gaśnicę od ognia. Koc termiczny wykonany jest z metalizowanego polietylenu ocieplającego, który skutecznie pomaga schłodzić przegrzane ciało.