Star 266 to polski terenowy samochód ciężarowy zaprojektowany do przewozu ładunków i ludzi po szosie i w terenie oraz holowania przyczepy o masie do 4 ton. Był produkowany seryjnie w latach 1973-2000 przez Fabrykę Samochodów Ciężarowych „Star” w Starachowicach. Pojazd ten został opracowany jako następca Stara 660, z myślą o zastosowaniach wojskowych i cywilnych, wymagających wysokiej dzielności terenowej. Zapisał się w historii jako jeden z najbardziej udanych polskich samochodów ciężarowych.
Historia Rozwoju i Produkcji
Prace konstrukcyjne nad nowym polskim terenowym samochodem ciężarowym, będącym następcą produkowanej od 1965 roku rodziny samochodów Star 660, rozpoczęto w 1968 roku. W projekt zaangażowane były Ośrodek Badawczo Rozwojowy FSC Star, Biuro Konstrukcji Przemysłu Motoryzacyjnego w Warszawie oraz Wojskowy Instytut Techniki Pancernej i Samochodowej w Sulejówku. Pierwszy prototyp Stara 266 zbudowano w 1969 roku. W latach 1970-1973 przeprowadzano testy drogowe kolejnych prototypów oraz prace mające na celu przygotowanie fabryki w Starachowicach do produkcji nowego modelu. Produkcję seryjną Stara 266 rozpoczęto w 1973 roku, a zakończono w grudniu 2000 roku, po wprowadzeniu do oferty modelu 1466.
Charakterystyka Techniczna
Star 266 charakteryzował się bardzo dobrymi właściwościami terenowymi dzięki zastosowaniu napędu na wszystkie osie (6×6) oraz blokad mechanizmów różnicowych. Pojazd posiadał solidną ramę nośną i wzmocnione zawieszenie, dostosowane do trudnych warunków eksploatacji.
Nadwozie i Układ Jezdny
Nadwozie pojazdu osadzone zostało na podłużnicowej ramie spawanej, wykonanej z blachy tłoczonej. W układzie jezdnym zastosowano przedni sztywny most napędowy, zawieszony na półeliptycznych resorach piórowych oraz dwóch hydraulicznych amortyzatorach teleskopowych. Zawieszenie osi środkowej i tylnej stanowiły mosty napędowe, każdy zawieszony na dwóch odwróconych półeliptycznych resorach piórowych oraz sześciu drążkach reakcyjnych. Mosty napędowe wyposażone zostały w sterowaną pneumatycznie blokadę mechanizmu różnicowego. Układ hamulcowy dostosowano do zasilania hamulców przyczepy oraz wyposażony został w nadciśnieniowy system wspomagania.
Silnik i Układ Napędowy
Do napędu Stara 266 zastosowano polski, 6-cylindrowy, rzędowy silnik Diesla z bezpośrednim wtryskiem paliwa typu S359 (od 1983 roku S359M), o pojemności skokowej 6842 cm³ i mocy maksymalnej 110 kW (150 KM). Maksymalny moment obrotowy wynosił 432 Nm. Jednostka napędowa zblokowana została z 5-biegową manualną skrzynią biegów S5-45, zespoloną poprzez wał rurowy ze sterowanym mechanicznie reduktorem SR-380M o dwóch przełożeniach. Dodatkowo skrzynia biegów zintegrowana była z przystawką odbioru mocy typu N10/70, P45/1 lub P45/2.
Kabina i Przestrzeń Ładunkowa
Star 266 wyposażany był w kabinę wagonową typu 641, posiadającą dwa włazy dachowe, odchylane okna przednie oraz leżankę. Kabina kierowcy była wykonana z blachy stalowej, odchylana do przodu dla ułatwienia dostępu do silnika. W 1985 roku przeprowadzono jej modernizację, polegającą na zmianie stylistyki osłony wlotu powietrza. Przestrzeń ładunkową stanowiła jedna z dwóch metalowych skrzyń ładunkowych typu 663 lub 673.
- Skrzynia typu 663: posiadała dwupoziomową podłogę wykonaną z desek, odchylaną burtę tylną, opończę, montowane do ścian bocznych odchylane ławki, instalację świetlną oraz dźwiękową, służącą do komunikowania się z kabiną pojazdu.
- Skrzynia typu 673: posiadała jednopoziomową podłogę wykonaną z desek, opończę oraz odchylane burty boczne i tylną.
Właściwości Terenowe
Star 266 posiadał możliwość pokonywania brodów bez przygotowania o głębokości do 120 cm, natomiast z przygotowaniem do 180 cm. Istnieje również możliwość przeprowadzania auta po dnie, po wcześniejszym przygotowaniu go. Model ten mógł sprawnie działać przy wilgotności wynoszącej do 98% oraz zapyleniu wynoszącym 1,5 g/cm³.
Zastosowanie i Użytkownicy
Podstawowym użytkownikiem Starów 266 jest Wojsko Polskie, gdzie były używane zarówno w podstawowej wersji skrzyniowej, do transportu żołnierzy, jak i w wielu wersjach specjalistycznych. W latach 1973-1994 dla Wojska Polskiego dostarczono 17 092 samochody, w tym największe ilości w latach 80. (ponad 1,5 tysiąca rocznie). Małe ilości były dostarczane dla wojska także w późniejszych latach, m.in. 57 w 1999 roku i 30 w 2000 roku. W 2015 roku Wojsko Polskie użytkowało jeszcze około 13 000 ciężarówek Star 266 wszystkich wersji.
Samochody te sprzedawano także na rynek cywilny, przede wszystkim dla służb wymagających samochodów o dużej mobilności, jak np. energetyka i straż pożarna. Na podwoziu modelu Star 266 montowano różne wersje zabudów specjalistycznych, takie jak nadwozia furgonowe typu 117 AUM, nadwozia naprawcze Sarna I i Sarna II, radiostacje R-137B i R-140M, stacje radioliniowe R-409, nadwozie dowódczo-sztabowe ADK-11, generator dymu GD-2, urządzenia do odkażania chemicznego WUS-3, nadwozia pożarnicze, żurawie samochodowe oraz koparki.
Star 266 zdobył uznanie także zagranicą i był wykorzystywany w armiach: Angoli (2785 dostarczonych w latach 1977-1981), Libii (650 w 1986 r.), Jemenu (400 w latach 1999-2000), Birmy (106 w 1990 r.), Węgier (174 w latach 1986-1989), a także ZSRR (394 w latach 1987-1989).
Star 266 w Służbie Straży Pożarnej
W świecie pojazdów strażackich, marka STAR zajmuje szczególne miejsce, symbolizując siłę, niezawodność i adaptacyjność. Strażackie Stary wciąż są na wyposażeniu oddziałów straży pożarnej, gdzie największą liczbę pojazdów eksploatują ochotnicze straże pożarne w całym kraju. Są to głównie wozy GBA lub GCBA.
Prezentowany model w wersji strażackiej posiada często kabinę sześcioosobową jedno modułową. Ponadto na jego wyposażeniu znajduje się wciągarka mechaniczna, zraszacze przednie i ogrzewanie postojowe oraz regulowane działko wodno-pianowe, zbiornik wody (2500 l) i autopompa (1600 l/min). Samochód jest wyposażony w napęd 6×6 z blokadą mostów.
Star 266 MAN 6x6 Pożarniczy Wóz Strażacki
Modernizacje Stara 266
W związku z tym, że Star 266 pozostawał najliczniejszym samochodem polskich sił zbrojnych u progu XXI wieku, bez szans na zastąpienie nową konstrukcją w większej liczbie, od końca XX wieku wojsko wdrożyło kilka programów jego modernizacji. Zasadniczymi postulatami była wymiana silnika na nowocześniejszą konstrukcję, o większej mocy i momencie obrotowym, oraz zastosowanie odchylanej kabiny dla ułatwienia obsługi silnika.
Star 266M
Pierwszą wdrożoną modernizacją był Star 266M, opracowany przez producenta pojazdu - dawne zakłady Star, wchodzące w skład koncernu MAN. Głównym wykonawcą były zakłady Star Trucks ze Starachowic. Model ten miał silnik MAN D0824 LFG01 o mocy maksymalnej 155 KM (114 kW) i momencie obrotowym 580 Nm, skrzynię biegów ZF i nową odchylaną długą kabinę zaadaptowaną z serii MAN L/M2000 Evolution (produkowaną w zakładach Steyr, analogiczną do Stara 1466). W latach 2002-2006 zmodernizowano w ten sposób 292 wojskowe Stary, po czym zaprzestano modernizacji dalszych z uwagi na zakończenie produkcji kabin tej serii w Europie.
Star 266M2 (Autobox)
W 2009 roku propozycję modernizacji przedstawiła spółka Autobox ze Starachowic. Od 2011 roku ciężarówki te, pod oznaczeniem Star 266M2, dostarczane są Siłom Zbrojnym RP, zarówno w wersji skrzyniowej, jak i z zabudowami specjalistycznymi, także wykonywanymi przez tę spółkę. Samochody te mają silnik Iveco Tector 4 F4AE0481 o mocy 170 KM (125 kW) i maksymalnym momencie obrotowym 560 Nm oraz nową skrzynię biegów Eaton. Zastosowano nową poszerzoną skrzynię ładunkową w celu możliwości przewozu europalet (wymiary 4045×2450 mm). Początkowo stosowano oryginalną kabinę, zmodyfikowaną w celu jej podnoszenia, z nową atrapą przednią z tworzywa i reflektorami w zderzaku. Dzięki obniżeniu tunelu silnika, zastosowano trzy fotele w przednim rzędzie. Od połowy 2015 roku natomiast montowane są nowe kabiny, importowane z Chin, wywodzące się z linii kabin MAN L/M2000. Od 2011 roku zmodernizowano kilkaset pojazdów (261 w samym 2017 roku).
Propozycje Innych Modernizacji
W 2008 roku swoje propozycje ograniczonej modernizacji zaprezentowały dwie firmy: PPHU Auto-Star ze Starachowic (Star 266AS) i Magazyn Centralny Centrum (MCC) z Warszawy (Star 266R), jednakże nie zostały one zamówione przez wojsko. W 2010 roku swoją propozycję modernizacji przedstawiła spółka Star San Duo ze Starachowic, zakładającą wykorzystanie jednej z kabin z serii MAN L/M2000 Evolution pochodzącej z rynku wtórnego (krótkiej, długiej lub czterodrzwiowej) oraz wymianę silnika. Proponowano używane silniki MAN po naprawie głównej, o mocy 155 KM (114 kW) (taki jak w Star 266M) lub o mocy 220 KM (jak w Star 1466), lub nowy silnik IVECO Tector F4AE0491 o mocy 170 KM (125 kW).
Star 266 MAN 6x6 - Nowoczesna Adaptacja Pożarnicza
Samochód pożarniczy STAR 266 MAN to przykład udanej modernizacji legendarnego podwozia terenowego STAR 266 z napędem 6x6. Pojazd ten został skonstruowany z myślą o trudnych warunkach terenowych, co podkreśla jego niska masa własna oraz doskonałe właściwości jezdne w terenie. Wszystkie kluczowe zespoły przeszły profesjonalną naprawę główną, objętą gwarancją, z możliwością montażu fabrycznie nowej kabiny i silnika. Podwozie bazowe STAR 266, pochodzące z zapasów wojskowych, zostało poddane gruntownym modyfikacjom w firmie STARSANDUO w Starachowicach. Zastosowano podzespoły firmy MAN, w tym 6-cylindrowy silnik MAN Euro 2 o mocy 224 KM (typ D0826 LFG01), pozbawiony elektroniki, z turbosprężarką i intercoolerem. Skrzynia biegów to ZF 6 S-850. Kabina kierowcy, dostępna w wersji 6- lub 7-osobowej, to czterodrzwiowy model MAN L2000, po kapitalnym remoncie lub fabrycznie nowy (za dopłatą). Charakteryzuje się hydraulicznym podnoszeniem do góry, ułatwiającym dostęp do silnika. Zabudowa pożarnicza jest konfigurowana indywidualnie, według potrzeb klienta. Rok produkcji podwozia STAR 266 to około 1985, a pojazd często jest wyposażony w pług.
Udział w Rajdzie Paryż-Dakar
W 1988 roku dwa Stary 266 (wersji 266R) wzięły udział w słynnym Rajdzie Paryż-Dakar. Do mety dotarły dwie załogi: Jerzy Franek i Tomasz Sikora (nr 630) oraz Jerzy Mazur z Julianem Obrockim (nr 629). Stary 266R posiadały nieznaczne modyfikacje, m.in. klatkę bezpieczeństwa, dodatkowe reflektory, osłony spodnie oraz częściowo synchronizowaną, 5-biegową przekładnię ZF.
Następcy i Zakończenie Produkcji
Jako następca opracowany został na przełomie lat 80. i 90. model 6×6 Star 1366, lecz nie wszedł do produkcji z uwagi na zmianę sytuacji ekonomicznej i geopolitycznej (mniejsze potrzeby ze strony armii). Po przejęciu fabryki w Starachowicach przez koncern MAN opracowano nowe modele terenowe 4×4 Star 944 oraz 6×6 Star 1466. Produkcję Stara 266 zakończono w grudniu 2000 roku, po wprowadzeniu do oferty modelu 1466.
Podsumowanie Cech Stara 266
Star 266 charakteryzował się bardzo dobrymi właściwościami terenowymi dzięki zastosowaniu napędu na wszystkie osie oraz blokad mechanizmów różnicowych. Jego główne zalety to niezawodność, świetne właściwości terenowe i prosta konstrukcja ułatwiająca naprawy. Do wad można zaliczyć stosunkowo duże zużycie paliwa i niską prędkość maksymalną. Mimo zakończenia produkcji, wiele egzemplarzy pozostaje w eksploatacji do dziś, szczególnie w służbach ratowniczych, w tym w straży pożarnej.
| Podstawowe dane techniczne Star 266 | |
|---|---|
| Typ pojazdu | Terenowy samochód ciężarowy |
| Produkcja | Polska, 1973-2000 |
| Masa własna | 6300 kg |
| Ładowność | 3500 kg (teren), 5000 kg (szosa) |
| Liczba miejsc | 3 (kierowca + 2 pasażerów) |
| Długość | 7130 mm |
| Szerokość | 2500 mm |
| Wysokość | 2780 mm |
| Prędkość maksymalna | 82 km/h |
| Silnik | S359M, 6-cylindrowy, wysokoprężny o mocy 150 KM |
| Napęd | 6×6 (trzy osie napędowe) |