Atest Przeciwpożarowy Plexi: Wymagania i Klasyfikacja Materiałów Budowlanych

Już na etapie budowy inwestor musi podjąć szereg decyzji, które będą miały bezpośredni wpływ na bezpieczeństwo pożarowe budynku. Chodzi tu przede wszystkim o wybór odpowiednich materiałów, które w razie powstania pożaru nie będą przyspieszać jego rozprzestrzeniania się. Każdy budynek, niezależnie od tego, czy jest to budynek użyteczności publicznej, czy mieszkalny, musi spełniać określone normy bezpieczeństwa pożarowego. Na bezpieczeństwo pożarowe składa się szereg elementów: odpowiedni system wentylacji, zaprojektowane zgodnie z normami i oznaczone drogi ewakuacyjne oraz oczywiście zastosowane w trakcie budowy materiały.

Wymagania Prawne i Specyfikacja Techniczna Wyrobów Przeciwpożarowych

Certyfikacja i wprowadzenie do obrotu urządzeń przeciwpożarowych wymaga przede wszystkim potwierdzenia zgodności wyrobu ze specyfikacją techniczną. Producent (czy w niektórych wypadkach importer) powinien zadeklarować, że wyrób jest zgodny z określoną specyfikacją techniczną. Należy zatem rozważyć, jakie wyroby są objęte takimi wymaganiami, co stanowi dla nich specyfikację techniczną, w jaki sposób należy potwierdzić zgodność specyfikacji z wyrobem i jak to udokumentować.

Zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa (z postanowieniami artykułu 7 Ustawy o ochronie przeciwpożarowej, artykułu 10 Ustawy Prawo budowlane) wybrane wyroby, zanim zostaną zastosowane, powinny przejść stosowne formalne procedury poświadczenia ich określonych właściwości i parametrów technicznych.

Kategorie Wyrobów Podlegających Regulacjom

Podstawą do wprowadzenia do obrotu wyrobów, jakimi są urządzenia przeciwpożarowe, jest ich podział na trzy grupy regulowane różnymi aktami prawnymi:

• grupa wyrobów budowlanych podlegających regulacjom ustawy o wyrobach budowlanych,
• grupa urządzeń, które regulowane są ustawą o ochronie przeciwpożarowej, a konkretnie poprzez rozporządzenie MSWiA w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków i innych obiektów budowlanych i terenów,
• grupa wyrobów, które regulowane są przez Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 20 czerwca 2007 r. w sprawie wykazu wyrobów służących zapewnieniu bezpieczeństwa publicznego lub ochronie zdrowia i życia oraz mienia, a także zasad wydawania dopuszczenia tych wyrobów do użytkowania.

Urządzenia przeciwpożarowe mogą należeć do więcej niż jednej grupy i np. mogą być objęte zarówno ustawą o wyrobach budowlanych, jak i rozporządzeniem w sprawie wykazu wyrobów służących zapewnieniu bezpieczeństwa publicznego.

Urządzenia Przeciwpożarowe jako Wyroby Budowlane

Zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 305/2011 z dnia 9 marca 2011 r. ustanawiającym zharmonizowane warunki wprowadzania do obrotu wyrobów budowlanych, wyrób budowlany oznacza: „każdy wyrób lub zestaw wyprodukowany i wprowadzony do obrotu w celu trwałego wbudowania w obiektach budowlanych lub ich częściach, którego właściwości wpływają na właściwości użytkowe obiektów budowlanych w stosunku do podstawowych wymagań dotyczących obiektów budowlanych”.

Podstawowe wymagania dla obiektów budowlanych, biorąc pod uwagę bezpieczeństwo pożarowe, brzmią następująco:

1. nośność konstrukcji została zachowana przez określony czas;
2. powstawanie i rozprzestrzenianie się ognia i dymu w obiektach budowlanych było ograniczone;
3. rozprzestrzenianie się ognia na sąsiednie obiekty budowlane było ograniczone;
4. osoby znajdujące się wewnątrz mogły opuścić obiekt budowlany lub być uratowane w inny sposób;
5. uwzględnione było bezpieczeństwo ekip ratowniczych.

Biorąc powyższe pod uwagę, łatwo można stwierdzić, że urządzenia przeciwpożarowe są wyrobem budowlanym zarówno ze względu na ich trwałe powiązanie z obiektem budowlanym, jak i na zamierzone zastosowanie, jakim jest umożliwienie spełniania przez obiekt budowlany wymagań podstawowych.

Wprowadzenie do Obrotu i Oznakowanie

Zgodnie z postanowieniami ustawy o wyrobach budowlanych wprowadzenie do obrotu wyrobu budowlanego jest możliwe dopiero po jego uprzednim oznakowaniu znakiem budowlanym lub znakiem CE (chodzi tu o oznakowanie CE nie inne niż to w rozumieniu regulacji zawartych w ustawie o wyrobach budowlanych). Wprowadzenie do obrotu definiuje się jako udostępnienie po raz pierwszy wyrobu budowlanego na rynku unijnym (CE) lub krajowym (znak budowlany B).

Producent, chcąc wprowadzić wyrób budowlany do obrotu na rynku europejskim, zobligowany jest do sprawdzenia, czy dany wyrób objęty jest normą zharmonizowaną. W tym celu należy przejrzeć Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej i wyszukać ostatnią aktualizację publikacji tytułów i odniesień do norm zharmonizowanych. Należy sprawdzić dany wyrób w odniesieniu do tytułów oraz zakresów dostępnych norm, aby upewnić się, czy wyrób ten jest objęty zakresem jednej z nich.

W przypadku, kiedy wyrób nie jest objęty żadną normą zharmonizowaną, Producent może sprawdzić, czy wyrób objęty jest jednym z już istniejących europejskich dokumentów oceny lub w przypadku jego braku wystąpić do Jednostki Oceny Technicznej o wydanie europejskiego dokumentu oceny.

Inną drogą, ograniczoną jedynie do rynku krajowego, jest oznakowanie wyrobu znakiem budowlanym B. W tym celu producent może wystąpić do Jednostki Oceny Technicznej o wydanie krajowej oceny technicznej. Podstawą do opracowania takiej oceny jest umieszczenie wyrobu w załączniku do Rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 17 listopada 2016 r. w sprawie sposobu deklarowania właściwości użytkowych wyrobów budowlanych oraz sposobu znakowania ich znakiem budowlanym. Krajowa Ocena Techniczna stanowi specyfikację techniczną zastępującą normę zharmonizowaną, ale ograniczoną do rynku krajowego. Jeżeli wyrób objęty jest normą zharmonizowaną, nie można wydać dla niego Krajowej Oceny Technicznej; ocenę wyrobu należy przeprowadzić w oparciu o normę zharmonizowaną. Wyjątkiem jest sytuacja, kiedy jakieś charakterystyki wyrobu różnią się od charakterystyk opisanych wymaganiami normy - wtedy w zakresie tych charakterystyk można wydać Krajową Ocenę Techniczną. Należy pamiętać, że jednocześnie wymagania normy muszą być spełnione.

Ocena Zgodności i Proces Certyfikacji

Jeżeli producent dopasuje swój wyrób do normy zharmonizowanej lub odnajdzie go w załączniku do rozporządzenia i uzyska Krajową Ocenę Techniczną, stanie przed problemem potwierdzenia zgodności wyrobu z jego specyfikacją. Dla urządzeń przeciwpożarowych system oceny zgodności oparty jest o udział niezależnej jednostki certyfikującej oraz laboratoriów notyfikowanych.

• Jednostka notyfikowana jest jednostką oceniającą zgodność, zgłoszoną do Komisji Europejskiej i umieszczoną w wykazie jednostek notyfikowanych do konkretnych dyrektyw. Jednostka taka ma nadany niepowtarzalny numer identyfikacyjny. Jest uprawniona do prowadzenia oceny zgodności i wydawania certyfikatów zgodności typu.
• Laboratorium notyfikowane jest jednostką upoważnioną do prowadzenia badań wyrobu na zgodność z odpowiednimi normami zharmonizowanymi. Może wystawić producentowi raport z badań wyrobu, który nie jest ani „zamiennikiem”, ani nie zastępuje certyfikatu (świadectwa) zgodności typu.

Analogicznie, dla potrzeb krajowej certyfikacji wymagany jest udział akredytowanych jednostek certyfikujących oraz akredytowanych laboratoriów.

Producent zobowiązany jest do przedstawienia w jednostce wyników badań, potwierdzających spełnienie wymagań odpowiedniej specyfikacji technicznej. Po potwierdzeniu przez Jednostkę Oceny, że wyrób odpowiada specyfikacji technicznej, Producent otrzymuje od Jednostki Certyfikującej Certyfikat Stałości Właściwości Użytkowych (dla normy zharmonizowanej i oznakowania CE) lub Certyfikat Stałości Właściwości Użytkowych (dla Krajowej Oceny Technicznej i oznakowania znakiem budowlanym B). W tym momencie Producent może na własną odpowiedzialność wystawić Deklarację Właściwości Użytkowych i oznakować swój wyrób znakiem CE, lub Krajową Deklarację Właściwości Użytkowych i oznakować swój wyrób znakiem budowlanym B. Wyrób jest gotowy do wprowadzenia na rynek.

Urządzenia przeciwpożarowe mogą być również objęte Rozporządzeniem MSWiA w sprawie wykazu wyrobów służących zapewnieniu bezpieczeństwa publicznego, co oznacza, że urządzenie powinno uzyskać Świadectwo Dopuszczenia. Wymagania stawiane poszczególnym wyrobom objętym rozporządzeniem opisane są w załączniku do rozporządzenia. Podobnie jak w przypadku certyfikacji wyrobu budowlanego wymagany jest udział laboratorium oraz Jednostki Certyfikującej. Po potwierdzeniu zgodności wyrobu z wymaganiami producent może uzyskać Świadectwo Dopuszczenia.

Plexi i Poliwęglan: Właściwości Pożarowe

Jednymi z najczęściej wykorzystywanych w budownictwie tworzyw sztucznych są poliwęglan oraz plexi. Są to tworzywa o zbliżonym wyglądzie zewnętrznym, różniące się jednak nieco właściwościami fizycznymi i stopniem palności. Oba te tworzywa są bardzo często stosowane jako zamienniki szkła. Są od niego o około połowę lżejsze, a przy tym dużo bardziej odporne na stłuczenia. Materiały te stosuje się w budownictwie, na przykład w świetlikach i oknach dachowych, jako balustrady wewnętrzne i zewnętrzne, czy jako ścianki działowe w pomieszczeniach biurowych. Tworzywa te stosuje się również w innych dziedzinach, np. w motoryzacji, przemyśle lotniczym, a także do produkcji płyt CD.

Poliwęglan (PC)

Porównując te dwa tworzywa sztuczne, większą ognioodpornością cechuje się poliwęglan lity. Oznaczany symbolem PC poliwęglan ma wysoką ognioodporność, jednak płyty tego tworzywa będą się topić pod wpływem wysokiej temperatury lub otwartego ognia. Należy zaznaczyć, że poliwęglan jest tak zwanym materiałem samogasnącym. Oznacza to, że przestaje się palić po wyeliminowaniu źródła ognia. To jednak nie jedyne właściwości poliwęglanu dotyczące bezpieczeństwa pożarowego.

Plexi (PMMA)

Sprawdźmy teraz, jak wygląda palność pleksi, czyli PMMA. Ten rodzaj tworzywa sztucznego jest palny. Nawet po usunięciu zewnętrznego źródła ognia płyty szkła akrylowego będą się nadal palić. W procesie spalania płyta plexi będzie wytwarzać nadal płonące stopione kropelki. Jeśli w procesie spalania obecna będzie wystarczająca ilość powietrza, to palące się szkło akrylowe będzie wytwarzać dwutlenek węgla i wodę. Jednak w przeciwieństwie do wielu innych polimerów, w procesie spalania pleksi nie są wytwarzane żadne toksyczne czy żrące gazy. O palności pleksi należy pamiętać nie tylko stosując ten materiał w budownictwie.

Klasyfikacje Ogniowe Materiałów Budowlanych

Klasyfikacja ogniowa spełnia dwie podstawowe funkcje: pozwala na wbudowanie danych materiałów w obiekt, poprzez potwierdzenie ich własności ogniowych, oraz jest punktem wyjścia do doboru zabezpieczeń. Należy jednak pamiętać, że klasyfikacja ogniowa określa jedynie zachowanie się danego wyrobu w ściśle określonych warunkach badawczych. W rzeczywistości jego zachowanie może być zupełnie inne.

Przykładowo, przy badaniu rozprzestrzeniania ognia ścian zewnętrznych od strony zewnętrznej według normy PN-B 02867:2013-06 źródłem ognia jest 20 (+/- 0,3) kg drewna sosny zwyczajnej. Uzyskanie stopnia NRO według tego badania jest podstawą do wbudowania odpowiedniego rozwiązania. Może się jednak okazać, że pod ścianą zostaną umieszczone śmietniki lub po prostu stare meble, które po podpaleniu (np. poprzez nieumyślne wrzucenie niedopałka papierosa) będą stanowić dużo większe źródło ognia. Dodatkowo należy uwzględnić, że to badanie jest wykonywane na prostokątnym fragmencie ściany - bez okien, drzwi czy narożników budynku, które sprzyjają rozwojowi pożaru. W takich warunkach ściana może rozprzestrzeniać ogień, mimo uzyskanej klasyfikacji.

Klasyfikacje ogniowe są wydawane przez odpowiednie jednostki badawcze dla producentów systemów lub wyrobów. Istotną częścią każdej klasyfikacji jest opis rozwiązania, którego dotyczy i zakres jej zastosowania (ważności). Dlatego zakres stosowania należy sprawdzić i uwzględnić już na etapie projektu. Klasyfikacja ogniowa może dotyczyć wyrobów budowlanych, zestawów wyrobów lub elementów budowlanych. Zakresy zastosowania każdej klasyfikacji ogniowej są ograniczone.

Klasa Reakcji na Ogień (Euroklasy)

Klasa reakcji na ogień odnosi się do wyrobów budowlanych lub zestawów wyrobów. Najczęściej stosowana w Polsce jest norma PN-EN 13501-1, która wprowadza tzw. Euroklasy. Wyróżnia się następujące klasy podstawowe reakcji w kolejności od najwyższej do najniższej: A1, A2, B, C, D, E, F. Określają one również czas do zapalenia się wyrobu oraz ilość i szybkość wydzielania ciepła.

Klasyfikacje Dodatkowe

Informacje o klasie reakcji na ogień uzupełniają klasyfikacje dodatkowe. Związane są one z wytwarzaniem dymu (klasy s1, s2, s3) i płonących kropli/cząstek (klasy d0, d1, d2).

Proces Ustalania Klasy Reakcji na Ogień

Klasa reakcji na ogień jest ustalana na podstawie kompleksowej oceny zachowania wyrobów pod wpływem ognia w warunkach odpowiadających różnym fazom rozwoju pożaru:

• dla wyrobów najbardziej palnych, najniższych klas - źródłem ognia jest mały płomień,
• dla wyrobów mniej palnych - pojedynczy płonący przedmiot,
• dla wyrobów najwyższych klas A1 i A2 - badania odbywają się w warunkach pożaru rozwiniętego.

Klasa reakcji na ogień może zostać uzupełniona o klasyfikację tzw. „zastosowania końcowego” lub „w zastosowaniu końcowym”, która w istocie jest klasyfikacją reakcji na ogień całego elementu, zawierającego wewnątrz określony wyrób (nie należy ich mylić z klasyfikacją reakcji na ogień samego wyrobu).

Pojęcia Związane z Klasyfikacją w WT

W rozdziale dotyczącym bezpieczeństwa pożarowego Warunków Technicznych (WT) występują pojęcia dotyczące palności, których nie bada się wprost - wynikają one z klas reakcji na ogień materiałów budowlanych.

• Klasa reakcji na ogień materiału określanego jako niepalny musi mieścić się w grupie klas: A1, A2-s1, d0; A2-s2, d0 i A2-s3, d0. Wyrób budowlany z taką klasą nie przyczynia się do rozwoju pożaru i nawet w warunkach pożaru rozwiniętego nie zapala się, nie wydziela ciepła, dymu ani płonących kropel lub cząstek.
• Pozostałe klasy reakcji na ogień odpowiadają materiałom palnym, które przy działaniu określonego poziomu ciepła lub płomienia ulegają zapaleniu i zwiększają moc pożaru.

Dodatkowo w Warunkach Technicznych pojawiają się takie pojęcia dotyczące wyrobów budowlanych, jak:

• niekapiące - wyroby o klasach reakcji na ogień A1 i od A2 do D z klasą dodatkową w zakresie wydzielania dymu d0,
• samogasnące - grupa wyrobów obejmująca wszystkie klasy reakcji na ogień poza F,
• intensywnie dymiące - grupa wyrobów obejmująca klasy reakcji na ogień od A2 do D z klasą dodatkową w zakresie wydzielania płonących kropel i cząstek s3 oraz E-d2, E i F.

W przypadku przewodów i izolacji cieplnej przewodów instalacyjnych, posadzek i kabli elektrycznych klasyfikacja reakcji na ogień jest uzupełniana dodatkową literą z uwagi na inne scenariusze pożarowe, a w konsekwencji - nieco inne badania i kryteria. Wszystkie wymienione tutaj klasy reakcji na ogień są wyznaczane na podstawie normy PN-EN 13501-1.

Określenia dotyczące stopnia rozprzestrzeniania ognia odnoszą się do elementów powierzchniowych (np. ścian czy przekrycia dachu) i liniowych (np. izolacje instalacji), a także wyjątkowo do pojedynczych wyrobów takich jak płyty warstwowe. Dla każdego elementu budynku rozprzestrzenianie ognia określane jest w inny sposób, zdefiniowany w WT.

Odporność Ogniowa Elementów Budynku

Odporność ogniowa to określona w minutach zdolność konstrukcji, części konstrukcji lub elementu budynku do zachowania określonych właściwości użytkowych w warunkach pożaru. Klasy odporności ogniowej są też wyjątkowo określane dla wyrobów budowlanych. Dla elementów budynku mogą być postawione wymagania w zakresie nośności, szczelności i izolacyjności ogniowej.

Kryteria Odporności Ogniowej

• Nośność ogniowa (R) - zdolność elementu konstrukcji do wytrzymania oddziaływania ognia przy określonych oddziaływaniach mechanicznych, na jedną lub więcej powierzchni, przez określony czas, bez utraty stabilności konstrukcji / właściwości nośnych.
• Szczelność ogniowa (E) - zdolność elementu konstrukcji, który pełni funkcję oddzielającą, do wytrzymania oddziaływania ognia tylko z jednej strony, bez przeniesienia ognia na stronę nienagrzewaną w wyniku przeniknięcia płomieni lub gorących gazów. Mogą one powodować zapalenie się powierzchni nienagrzewanej lub znajdujących się w jej pobliżu materiałów palnych.
• Izolacyjność ogniowa (I) - zdolność elementu konstrukcji do wytrzymania oddziaływania ognia tylko z jednej strony, bez przeniesienia ognia w wyniku znaczącego przepływu ciepła ze strony nagrzewanej na stronę nienagrzewaną.

Klasyfikacja odporności ogniowej w zakresie szczelności i izolacyjności może dotyczyć warunków oddziaływania ognia z zewnątrz („o” outside) lub od wewnątrz („i” inside). Kierunek strzałki w oznaczeniu wskazuje kierunek oddziaływania ognia. Współczesne lekkie konstrukcje, warstwowe rozwiązania poszyć i przekryć wykazują bardzo zróżnicowane właściwości ogniowe w zależności od wszystkich detali konstrukcyjno-materiałowych i są bardzo wrażliwe na jakość wykonania. Wymagają skrupulatnego przestrzegania zasad, zapisów klasyfikacji, zgodności z projektem i większej staranności wykonania niż tradycyjne technologie. Szczegółowe przepisy w konkretnych przypadkach mogą narzucić dodatkowe wymagania.

Certyfikacja i Dopuszczenie do Użytkowania przez CNBOP-PIB

Wyroby służące zapewnieniu bezpieczeństwa publicznego lub ochronie zdrowia i życia oraz mienia mogą być stosowane wyłącznie po uprzednim uzyskaniu dopuszczenia do użytkowania. Certyfikat CNBOP-PIB (Centrum Naukowo-Badawcze Ochrony Przeciwpożarowej - Państwowy Instytut Badawczy) oraz świadectwo dopuszczenia stanowią formalne potwierdzenie, że wyrób spełnia określone wymagania techniczne i użytkowe w zakresie ochrony przeciwpożarowej.

CNBOP-PIB, działając jako państwowy instytut badawczy z wieloletnim doświadczeniem, realizuje kompleksowe procesy certyfikacji i dopuszczeń dla wyrobów przeznaczonych do stosowania w ochronie zdrowia, życia i mienia. CNBOP-PIB prowadzi procesy dopuszczenia wyrobów służących zapewnieniu bezpieczeństwa publicznego lub ochronie zdrowia i życia oraz mienia, wprowadzanych do użytkowania w jednostkach ochrony przeciwpożarowej oraz wykorzystywanych przez te jednostki do alarmowania o pożarze lub innym zagrożeniu, oraz do prowadzenia działań ratowniczych, a także wyrobów stanowiących podręczny sprzęt gaśniczy.

Dopuszczenie wyrobów do stosowania w ochronie ppoż obejmuje szczegółową weryfikację zgodności z wymaganiami określonymi w przepisach prawa oraz normach technicznych. Proces ten realizowany jest przez wykwalifikowaną kadrę ekspertów, dysponującą specjalistyczną wiedzą z zakresu bezpieczeństwa pożarowego. Centrum Naukowo-Badawcze Ochrony Przeciwpożarowej prowadzi działalność certyfikacyjną zgodnie z wymaganiami normy PN-EN ISO 9001:2015-10. Certyfikat wydawany przez Instytut stanowi potwierdzenie spełnienia rygorystycznych wymagań normatywnych i zgodności wyrobu z obowiązującymi przepisami oraz normami technicznymi.

Ważna Uwaga

Niniejsze opracowanie ma charakter informacyjny i nie jest źródłem prawa, stanowi wyłącznie interpretację wyżej wymienionych przepisów prawnych. Nie może stanowić podstaw do jakichkolwiek roszczeń oraz nie jest obowiązującą wykładnią prawa.

tags: #atest #przeciwpozarowy #plexi