Odkrywanie Zachełmia: Wieś z Wielką Historią
Zachełmie to malownicza wieś z bogatą historią, położona w sercu Karkonoszy, tuż pod czeską granicą, niedaleko Jeleniej Góry. W samym centrum miejscowości znajduje się stuletnia remiza, która stała się symbolem lokalnej aktywności kulturalnej i społecznej.
Stara Remiza: Od Strażnicy do Centrum Kultury
Historia i Przemiana Obiektu
Obiekt Starej Remizy został wzniesiony w latach 1910-1920 i pierwotnie służył jako strażnica. Około roku 1930 dobudowano do niej wieżę strażniczą, która niestety została rozebrana w latach 80. XX wieku. Dzięki działaniom miłośników regionu i zaangażowaniu lokalnej społeczności, dawna budowla, przez lata zapomniana, została przekształcona w „najmniejsze centrum kultury w Polsce”. Jest to przykład na to, że kultura może kwitnąć wszędzie, niezależnie od wielkości miejsca.
Podczas nowego otwarcia Starej Remizy, które miało miejsce w 2019 roku, miejscowym i turystom zaprezentowano odtworzoną wieżę. Na wieżę doprowadzono ażurowe schody, a jej główna funkcja zmieniła się z punktu obserwacji pożarów na ogólnodostępną wieżę widokową, z której podziwiać można Zachełmie oraz część Kotliny Jeleniogórskiej.
Centrum Dziedzictwa i Aktywności Twórczej
Stara Remiza, czyli Centrum Dziedzictwa i Aktywności Twórczej w Zachełmiu, zdobyła miano najmniejszego wolnostojącego centrum kultury w Polsce. Zostało ono stworzone przez mieszkańców wsi, aby pokazać unikatowe walory historyczne, przyrodnicze i kulturalne swojej miejscowości. W tej niewielkiej, ale nowoczesnej przestrzeni regularnie odbywają się koncerty, wystawy, warsztaty i spotkania kulturalne, które przyciągają zarówno mieszkańców, jak i gości z okolic. Centrum służy również turystom, oferując ogólnodostępne i bezpłatne zwiedzanie.
Bogactwo Kultury i Historii Zachełmia
Haft Zachełmiański: Unikatowe Dziedzictwo
W Starej Remizie oglądać można jedyną w Polsce wystawę poświęconą haftowi zachełmiańskiemu. Jest to wyjątkowa sztuka zdobienia odzieży, zapoczątkowana przez niemieckich mieszkańców wsi w latach 20. i 30. XX wieku. Przed wojną haftem zdobiono przede wszystkim słynne „Saalberger Hemden”, czyli koszule, które zakładano na różnego rodzaju uroczystości.
Wzory przetrwały na strychu domu jednego ze współtwórców haftów i po kilkudziesięciu latach zaczęły odzyskiwać popularność. Obecni mieszkańcy noszą nie tylko wyhaftowane koszule, ale również opaski, torby, czy wisiorki do kluczy, promując w ten sposób lokalne dziedzictwo. Pielęgnowaniem tego dziedzictwa zajęło się Stowarzyszenie Karkonoskie Zachełmie, będące gospodarzem Starej Remizy.
Archiwa i Osobistości
Centrum gromadzi również unikatowe zbiory archiwaliów dotyczących wsi, w tym reprodukcje wiekowych widokówek i malowane na jedwabiu projekty domów sprzed stu lat. Można tu również zapoznać się z reprodukcjami archiwalnych map Zachełmia, w tym z czasów budowy słynnych miejscowych serpentyn. Dokumenty te są dostępne do przeglądania na wygodnych, dotykowych monitorach.
Stara Remiza przypomina o dawnych mieszkańcach Zachełmia i ich dokonaniach, takich jak wynalazca duraluminium Bernhard Wilm, kompozytor Ludomir Różycki oraz pianista Władysław Kędra. W centrum organizowane są również warsztaty (np. pszczelarskie, malarskie, mydlarskie) i pielęgnowane są tradycje zielarskie.
Przyroda i Atrakcje Okolicy
W Centrum można obejrzeć filmy poświęcone przyrodzie Karkonoskiego Parku Narodowego - partnera projektu, a także dowiedzieć się nieco o innych atrakcjach w okolicy, takich jak Zamek Chojnik czy Zamek Księcia Henryka. W ramach działalności promowane są również walory przyrodnicze i turystyczne Karkonoszy, w tym unikatowe walory przyrodnicze samego Zachełmia.
Karkonoski Park Narodowy
Działania i Wsparcie Społeczności
Rola Stowarzyszenia Karkonoskie Zachełmie
Inicjatorem i realizatorem projektu jest Stowarzyszenie Karkonoskie Zachełmie (KRS 0000494951), założone w 2013 roku. Jego prezesem jest Krzysztof Szwałek, były dziennikarz „Rzeczpospolitej” i „Życia Warszawy”, a wiceprezesem - Robert Balcerek, sołtys wsi, radny Gminy Podgórzyn i inżynier budowlany, który nadzoruje prace. Stowarzyszenie to przykład tego, że gdy się czegoś chce i ma się ciekawy pomysł, nawet w malutkiej miejscowości można stworzyć coś niepowtarzalnego.
Finansowanie i Wyzwania
Projekt „Odbudowa wieży strażackiej wraz ze zmianą sposobu użytkowania pomieszczeń straży pożarnej na punkt informacji turystycznej wraz z infrastrukturą techniczną” otrzymał dofinansowanie w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich (ponad 200 tys. zł), dzięki wsparciu LGD Partnerstwo Ducha Gór. Choć Stowarzyszenie było najmniejszą organizacją w konkursie, jego projekt oceniono najwyżej, wyprzedzając podmioty z Karpacza czy Szklarskiej Poręby.
Umowa podpisana z Urzędem Marszałkowskim Województwa Dolnośląskiego w kwietniu 2018 roku zakładała pokrycie 100% kosztów uruchomienia projektu. Jednakże, z powodu wzrostu cen usług budowlanych, pojawiły się dodatkowe koszty (około 30 tys. złotych), które Stowarzyszenie musiało pokryć samodzielnie. Pieniądze te były potrzebne na prace budowlane (m.in. schody stalowe na wieżę) oraz zakup wyposażenia (sprzęt RTV, krzesła, stoły, ekrany multimedialne), zgodnie z umową z UMWD. Ostatecznie remont Starej Remizy został sfinansowany przez Unię Europejską, Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz darczyńców z portalu PolakPotrafi.pl, a także samych mieszkańców.
Partnerzy i Ambasadorzy Projektu
Stowarzyszenie nawiązało współpracę z Karkonoskim Parkiem Narodowym, Zamkiem Chojnik oraz Zamkiem Księcia Henryka, aby jeszcze lepiej służyć turystom. Wśród partnerów akcji znajduje się również Gmina Podgórzyn.
Ambasadorem projektu jest Janusz Skowroński, dyrektor Muzeum Miejskiego - Domu Gerharda Hauptmanna w Jeleniej Górze, wielki przyjaciel Zachełmia. Wśród zaangażowanych osób wymienić można również Kazimierza Pichlaka, znanego jeleniogórskiego lekarza, poetę i obieżyświata, oraz Grzegorza Szwałka, muzyka i menedżera zespołu Raz Dwa Trzy, którzy są członkami Stowarzyszenia Karkonoskie Zachełmie.
Praktyczne Informacje
Stara Remiza w Zachełmiu, posiadająca Certyfikat Marki Lokalnej nr SDG/51/2019, czynna jest od kwietnia do września w każdy weekend w godzinach od 10:00 do 16:00. Zwiedzanie obiektu jest bezpłatne.
W budynku zastosowano nowoczesne rozwiązania, takie jak maty na podczerwień do ogrzewania oraz multimedialne ekrany dotykowe do prezentacji treści, co czyni go w pełni funkcjonalnym Centrum Dziedzictwa i Aktywności Twórczej.