W systemach ochrony przeciwpożarowej kluczową rolę odgrywają elementy umożliwiające szybki dostęp do wody. Jednym z nich są hydranty zewnętrzne, stanowiące pierwszy punkt obrony w przypadku zagrożenia. Strażacy pobierają wodę do celów przeciwpożarowych ze zbiorników wodnych lub bezpośrednio z przewodów sieci wodociągowej. Woda pobierana z hydrantów przeciwpożarowych podawana jest pod wysokim ciśnieniem, co ułatwia ugaszenie nawet dużego pożaru. Dostęp do wody z sieci wodociągowej jest pewny, a podjęcie akcji gaśniczej nie wymaga transportowania wody z oddalonych lokalizacji. Hydrant zewnętrzny to najogólniej rzecz ujmując stanowisko do poboru wody z sieci wodociągowej. Wyróżniamy hydranty zewnętrzne i wewnętrzne, przy czym hydranty wewnętrzne umieszczone są w czerwonych szafkach, np. w obiektach użyteczności publicznej. Z hydrantów korzystać mogą wyłącznie uprawnione służby - w tym Straż Pożarna.
Stojak hydrantowy - niezbędne narzędzie
Popularny stojak hydrantowy B/BB jest narzędziem do czerpania wody z hydrantów podziemnych. Stojak hydrantowy to niezastąpione narzędzie dla strażaków, zapewniające szybki dostęp do źródła wody podczas akcji gaśniczych. Wchodzi on w skład armatury wodnej strażackiej i jest podstawą systemu przeciwpożarowego, ułatwiającą rozwinięcie węży pożarniczych i zapewnienie ciągłego dopływu wody podczas gaszenia pożaru. Stojak hydrantowy jest niezwykle potrzebny w przypadku pożaru lub innej sytuacji awaryjnej, gdy każda sekunda ma znaczenie.
Typowy stojak hydrantowy składa się z solidnej metalowej konstrukcji, zwykle wykonanej z aluminium lub stali nierdzewnej, co zapewnia trwałość i odporność na warunki atmosferyczne. Wyjścia stojaka są wyposażone w zawory kulowe, które pozwalają na kontrolę przepływu wody. Stojak hydrantowy jest kluczowym elementem infrastruktury przeciwpożarowej, który może decydować o skuteczności działań ratowniczych. Dzięki jego obecności i właściwej konserwacji, strażacy mogą być pewni, że w razie potrzeby będą mieli szybki dostęp do wody, co może uratować życie oraz mienie.
Hydranty zewnętrzne w infrastrukturze przeciwpożarowej
Hydrant zewnętrzny jest częścią sieci wodociągowej stanowiącej źródło wody do celów przeciwpożarowych. Sieć wodociągowa przeciwpożarowa to jeden z podstawowych elementów chroniących nas przed skutkami pożarów. Zapewniają bowiem szybki dostęp do stałego źródła wody dla jednostek ochrony przeciwpożarowej niemal w każdym miejscu i w każdym czasie. Hydranty zewnętrzne, montowane w sieciach wodociągowych, są ważnym elementem ochrony ludzi i obiektów. Są wykorzystywane do poboru wody do gaszenia pożarów i zaopatrzenia wodnego pojazdów straży pożarnej do celów gaśniczych. W sytuacjach kryzysowych każda sekunda ma znaczenie, dlatego dostęp do niezawodnych źródeł wody stanowi podstawę skutecznych działań ratowniczych. Hydranty zewnętrzne działają jak strategiczne punkty zasilające, pozwalając na podłączenie węży w dowolnym miejscu miasta. Wozy strażackie dysponują ograniczonymi zbiornikami - w przypadku długotrwałych działań konieczne jest szybkie ich podpięcie pod stałe źródło zasilania - takie jak hydrant zewnętrzny. Szybka lokalizacja hydrantu warunkuje zapewnienie stałego dostępu do wody i szybkie ugaszenie pożaru.
Podstawa prawna i wymagania techniczne
Kluczowym dokumentem określającym wymagania dla sieci wodociągowej przeciwpożarowej, w tym hydrantów zewnętrznych, jest Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 24 lipca 2009 roku w sprawie przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę oraz dróg pożarowych (Dz.U. 2009 nr 124 poz. 1030). Przepisy dotyczące sieci hydrantowych - hydrantów zewnętrznych i hydrantów wewnętrznych - są uszczegółowieniem regulacji, jakie znajdziemy w Prawie budowlanym, które warunkuje możliwość wznoszenia niektórych obiektów budowlanych od zapewnienia im przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę do zewnętrznego gaszenia pożaru.
Kluczowe akty prawne
Do najważniejszych przepisów związanych z ochroną przeciwpożarową oraz zaopatrzeniem w wodę należą:
- Ustawa z dnia 21 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej
- Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz. U. Nr 109, poz. 719)
- Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 24 lipca 2009 r. w sprawie przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę oraz dróg pożarowych (Dz. U. Nr 124, poz. 1030)
- Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane - tekst ujednolicony
- Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz.U. Nr 75, poz 690)
- Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 21 listopada 2005 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać bazy i stacje paliw płynnych, rurociągi przesyłowe dalekosiężne służące do transportu ropy naftowej i produktów naftowych i ich usytuowanie (Dz. U. Nr 243 z 2005 r. poz. 2063)
- Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 16 czerwca 2003 r. w sprawie uzgadniania projektu budowlanego pod względem ochrony przeciwpożarowej (Dz. U. Nr 121, poz. 1137)
- Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 27 kwietnia 2010 r.
W Rozporządzeniu MSWiA z 2009 r. znajdziemy regulacje dotyczące średnic nominalnych sieci przeciwpożarowego zaopatrzenia wodnego, wytyczne dotyczące średnic nominalnych samych hydrantów zewnętrznych, jak i dokładne regulacje co do lokalizacji i oznaczania hydrantów zewnętrznych - w zależności od charakterystyki obszaru lub obiektu, w którym będą one zainstalowane.
Wymagania dla sieci wodociągowej przeciwpożarowej
Sieć wodociągowa stanowiąca źródło wody do celów przeciwpożarowych, zwana dalej „siecią wodociągową przeciwpożarową”, powinna być zasilana z pompowni przeciwpożarowej, zbiornika wieżowego, studni lub innych urządzeń, zapewniających wymaganą wydajność i ciśnienie w hydrantach zewnętrznych, nawet tych niekorzystnie ulokowanych, przez co najmniej 2 godziny. Sieć wodociągowa przeciwpożarowa powinna zapewniać wydajność nie mniejszą niż 5 dm³/s i ciśnienie w hydrancie zewnętrznym nie mniejsze niż 0,1 MPa (megapaskala), przez co najmniej 2 godziny.
Sieć wodociągową przeciwpożarową należy wykonywać jako sieć obwodową. Dopuszcza się budowę sieci wodociągowej przeciwpożarowej rozgałęzieniowej poza obszarami miejskimi oraz tam, gdzie łączna wymagana ilość wody nie przekracza 20 dm³/s. Dopuszcza się budowę odgałęzień z sieci obwodowej w celu zasilania hydrantów zewnętrznych. W przypadku gdy łączna wymagana ilość wody przekracza 30 dm³/s, sieć obwodową zasila się w dwóch punktach znajdujących się w możliwie największej odległości od siebie, nie mniejszej jednak niż 1/4 obwodu sieci. Sieć wodociągową przeciwpożarową, dla której łączna wymagana ilość wody przekracza 20 dm³/s, należy tak zaprojektować i budować, aby możliwe było jednoczesne pobieranie wody z dwóch sąsiednich hydrantów zewnętrznych. Maksymalne ciśnienie hydrostatyczne w sieci wodociągowej przeciwpożarowej nie może przekraczać 1,6 MPa.
Należy pamiętać, że podane w rozporządzeniu średnice dotyczą średnic nominalnych wewnętrznych. Projektując sieci z tworzyw sztucznych, gdzie rury oznaczane są przez podanie średnicy zewnętrznej, musimy sprawdzić, czy po odjęciu grubości ścianki spełniamy założenia rozporządzenia.
Dokumentacja techniczna hydrantów
Każdy zainstalowany hydrant zewnętrzny musi odpowiadać nie tylko regulacjom prawnym, ale także posiadać niezbędną dokumentację techniczną. Hydranty zewnętrzne, montowane na sieciach wodociągowych, muszą legitymować się co najmniej w dniu produkcji:
- aprobatą techniczną (lub Krajową Oceną Techniczną - KOT),
- atestem higienicznym Państwowego Zakładu Higieny (PZH) oraz
- świadectwem dopuszczenia CNBOP-PIB do użytkowania w ochronie przeciwpożarowej.
Brak któregokolwiek z tych dokumentów uniemożliwia wprowadzenie danego hydrantu do użytku.
Kiedy wymagane są hydranty zewnętrzne?
Przepisy jednoznacznie określają, kiedy i gdzie hydrant zewnętrzny powinien być zainstalowany. Hydranty muszą być stosowane w jednostkach osadniczych o liczbie mieszkańców przekraczającej 100 osób, które nie stanowią zabudowy kolonijnej. Dodatkowo w hydranty wyposażone powinny być położone w ich granicach budynki użyteczności publicznej, budynki zamieszkania zbiorowego, obiekty produkcyjne i magazynowe. Te ostatnie muszą posiadać dostęp do hydrantów niezależnie od miejsca położenia, jeśli ich kubatura przekracza 2500 m³ lub ich powierzchnia przekracza 500 m² (wymagania mogą zależeć od gęstości obciążenia ogniowego i powierzchni strefy pożarowej, zgodnie z §6 i tabelą nr 2 rozporządzenia). Ponadto hydranty są niezbędnym elementem każdej stacji paliw płynnych ze zbiornikami o łącznej pojemności do 200 m³ i stacji gazu płynnego - niezależnie od ich charakterystyki (§6 ust. 4 rozporządzenia wymaga 10 dm³/s).
Obowiązek przyłączenia do sieci hydrantowej dotyczy ponadto obiektów użyteczności publicznej lub zamieszkania zbiorowego, w których jednocześnie może przebywać ponad 50 osób, jeśli posiadają wyznaczoną strefę pożarową o powierzchni ponad 1000 m². Dla pozostałych obiektów budowlanych woda do celów przeciwpożarowych do zewnętrznego gaszenia pożaru jest zapewniana w ramach ilości wody przewidywanych dla jednostek osadniczych, nie mniejszej jednak niż 10 dm³/s.
Rodzaje hydrantów zewnętrznych
Efektywna ochrona przeciwpożarowa wymaga zrozumienia różnic między dostępnymi rozwiązaniami. Wyróżnia się dwa podstawowe rodzaje tych rozwiązań: nadziemne oraz podziemne. Różnią się one nie tylko konstrukcją, ale także sposobem montażu i zastosowaniem. Oba typy urządzeń mają zazwyczaj średnicę nominalną DN 80 lub DN 100, co zapewnia odpowiedni przepływ wody. Uruchamiane są ręcznie za pomocą specjalnego klucza, co wymaga przeszkolenia osób odpowiedzialnych za bezpieczeństwo. Dodatkowym parametrem rozróżniającym hydranty jest zakres ciśnień, w jakich mogą pracować, np. hydrant PN 10 (ciśnienie nominalne 10 bar/1 MPa) lub hydrant PN 16 (ciśnienie nominalne 16 bar/1,6 MPa). Takimi parametrami charakteryzować mogą się zarówno hydranty nadziemne, jak i hydranty podziemne.
Hydranty nadziemne
Hydranty zewnętrzne nadziemne są łatwo zauważalne i stanowią standardowe rozwiązanie w miejskiej infrastrukturze. Zgodnie z normą PN-EN 14384:2009, są to kolumny obustronnie zakończone nasadami wylotowymi, umożliwiającymi pobór wody z rurociągu. Najczęściej mają kolor czerwony (niekiedy spotkać można hydranty w kolorze czarnym lub szarym), co wyróżnia je z otoczenia. Hydrant zewnętrzny nadziemny oznakowany jest tabliczką płaską lub przestrzenną (znak hydrantu na trzech płaszczyznach połączonych w trójścian), co zapewnia jej widoczność z każdej strony. Znak ten znajduje się bądź na samym hydrancie, bądź na wysięgniku - takie rozwiązanie zdecydowanie zwiększa widoczność hydrantu. Można dojrzeć go z dużej odległości, co jest pomocne podczas planowania ustawienia wozu strażackiego, w terenach zielonych, gdzie roślinność często przesłaniać może sam hydrant, czyniąc go niezauważalnym, czy przy hydrantach położonych w zagłębieniach terenu.
Znak hydrantu zewnętrznego nadziemnego to zazwyczaj kwadratowa tabliczka w kolorze białym z dużą, czarną literą "H" w środku. Po obu stronach litery umieszczone są dwa czerwone prostokąty.
Hydranty podziemne
Hydrant zewnętrzny podziemny to kolumna umieszczona w rurociągu, która umożliwia przyłączenie stojaka hydrantowego, który jednocześnie umożliwia otwieranie i zamykanie hydrantu przez ruch obrotowy. Zgodnie z normą PN-EN 14339, cała konstrukcja hydrantu umieszczona jest pod płaszczyzną chodnika, drogi, parkingu czy podjazdu. Miejsce, w którym znajduje się do niego dostęp, przykryte jest specjalną pokrywą - klapą z literą „W”. Aby mieć możliwość skorzystania z hydrantu podziemnego, konieczne jest posiadanie specjalnego klucza do hydrantu podziemnego, jaki znajduje się na wyposażeniu straży pożarnej.
Hydrant podziemny oznaczany jest tablicą orientacyjną - tablicą z informacjami umożliwiającymi dokładne zlokalizowanie miejsca, w którym umieszczona jest klapa zakrywająca dostęp do hydrantu. Na czerwonym znaku z białą obwódką umieszczone są białe piktogramy informujące o obecności hydrantu - biała litera "H" - średnicy zaworu hydrantu podziemnego oraz kierunku położenia względem znaku i odległości, jaką trzeba pokonać, by znaleźć hydrant. Oznaczenia lokalizujące hydrant zewnętrzny podziemny zazwyczaj pokazują jedną lub dwie odległości - w zależności od tego, czy pokrywa hydrantu znajduje się na wysokości znaku, czy należy przemieścić się jeszcze w prawo lub w lewo.
Porównanie i zastosowanie
Co do zasady, zalecanym jest - w miarę możliwości - instalowanie na sieci wodociągowej hydrantów zewnętrznych nadziemnych (§10 ust. 1 rozporządzenia wskazuje na stosowanie hydrantów nadziemnych DN 80). Są one zdecydowanie łatwiejsze do zlokalizowania, co więcej, do skorzystania z hydrantu nadziemnego nie jest konieczne stosowanie dodatkowego sprzętu - zapewnia on zatem szybszy dostęp do zasobów wody. Stosowanie hydrantów zewnętrznych podziemnych jest dopuszczalne, jeśli hydrant nadziemny powodowałby utrudnienia (np. w ruchu drogowym, w ruchu pieszych, uniemożliwienie dojazdu służb ratunkowych) lub byłoby niewskazane.
Hydranty zewnętrzne najczęściej stosowane to hydranty o średnicach 80 mm i 100 mm - oznaczane jako hydrant DN80 i hydrant DN100. Bardzo rzadko spotykanym jest hydrant zewnętrzny występujący jedynie jako hydrant nadziemny - hydrant o średnicy 150 mm (DN150). Na sieci wodociągowej przeciwpożarowej stosuje się hydranty zewnętrzne nadziemne o średnicy nominalnej DN 80. Możliwe jest instalowanie hydrantów podziemnych DN 80, jeśli instalacja hydrantów nadziemnych jest szczególnie utrudniona lub niewskazana. Dla zapewnienia możliwości intensywnego czerpania wody na sieciach wodociągowych o średnicy nominalnej nie mniejszej niż DN 250 powinny być instalowane hydranty nadziemne DN 100 lub DN 150. W obiektach przemysłowych wymagających przepływu powyżej 30 dm³/s stosuje się wyłącznie rozwiązania o średnicy nominalnej DN 100.
Lokalizacja i oznakowanie hydrantów
Zasady lokalizacji
Hydranty zewnętrzne - niezależnie od tego, czy jest to hydrant podziemny czy hydrant nadziemny - muszą znajdować się w odpowiednich odległościach - tak od budynków, jak i od siebie. Na terenach miejskich hydranty umieszczane są wzdłuż ulic i dróg oraz przy ich skrzyżowaniach. Zgodnie z §10 ust. 4 Rozporządzenia MSWiA z 2009 r., należy zachować następujące odległości:
- Odległość pomiędzy dwoma sąsiadującymi ze sobą hydrantami nie powinna przekraczać 150 metrów.
- Odległość od zewnętrznej krawędzi jezdni lub drogi wyznaczona została na maksymalnie 15 metrów.
- Jeśli hydranty zewnętrzne przeznaczone są do chronienia konkretnego obiektu, pierwszy (najbliższy) z nich umieszczony powinien być w odległości do 75 metrów od obiektu.
- Kolejne hydranty wymagane do ochrony obiektu powinny być rozmieszczone w odległości do 150 metrów od siebie.
- Hydrant zawsze powinien być odsunięty od ściany chronionego budynku na minimum 5 metrów (wynika to pośrednio z wymagań dla dróg pożarowych §12 ust. 2).
Jeśli hydranty umieszczane są poza obszarami miejskimi, odległości między nimi powinny być dostosowane do gęstości zaludnienia i planowanej zabudowy. Poza obszarami miejskimi odległość między hydrantami powinna być dostosowana do gęstości istniejącej i planowanej zabudowy. W celu łatwego otwarcia zasuwy odcinającej hydrant, odległość między trzpieniem zasuwy hydrantowej a skrajem hydrantu (podziemnego lub nadziemnego) nie może być mniejsza niż 0,8 m.
Oznakowanie hydrantów
Oznakowanie hydrantów zgodne powinno być z Polskimi Normami. Każde oznakowanie hydrantu oraz znaki wskazujące jego umiejscowienie - niezależnie od miejscowości, w której się znajdujemy, będą takie same. Na znakach wskazujących miejsce położenia hydrantu znajdą się ponadto informacje o jego parametrach. Do oznakowania hydrantów stosuje się biało-czerwone tabliczki i znaki przestrzenne zgodne z normą Znaki bezpieczeństwa. Techniczne środki przeciwpożarowe, posiadające świadectwo dopuszczenia CNBOP. Na znaku widnieje czarna litera „H” na białym tle. Oprócz tradycyjnych tabliczek z piktogramem do oznakowania hydrantu zewnętrznego można stosować również znaki przestrzenne (znaki 3D). Miejsce usytuowania hydrantu zewnętrznego należy oznakować znakami zgodnymi z Polskimi Normami wraz z podaniem na znaku dodatkowym wielkości charakterystycznych hydrantu. W celu umieszczenia informacji na temat instalacji wodociągowych i hydrantów zewnętrznych stosuje się tabliczki orientacyjne. Na czerwonych umieszcza się informacje dotyczące hydrantu zewnętrznego, natomiast na białych - informacje dotyczące pozostałych elementów sieci. Kolorystyka musi spełniać wymogi normy PN-N-01225-01. Obudowy nadziemne maluje się na czerwono, a oznaczenia kierunkowe - biało-czerwone.
Należy pamiętać, że do oznakowania hydrantów wewnętrznych stosuje się znaki bezpieczeństwa - znaki ochrony przeciwpożarowej. Dla znaków ochrony ppoż. obowiązuje norma PN-EN ISO 7010, przy czym w dalszym ciągu można stosować znaki zgodne z wymaganiami wycofanej już normy PN-92/N-01256/01.
Wymagania dotyczące wydajności i ciśnienia
Wydajność nominalna hydrantu zewnętrznego, przy ciśnieniu nominalnym 0,2 MPa mierzonym na zaworze hydrantowym podczas poboru wody, w zależności od jego średnicy nominalnej (DN), nie może być mniejsza niż:
- dla hydrantu nadziemnego DN 80 - 10 dm³/s;
- dla hydrantu nadziemnego DN 100 - 15 dm³/s;
- dla hydrantu podziemnego DN 80 - 10 dm³/s;
- dla hydrantu nadziemnego DN 80 na sieci, o której mowa w § 9 ust. 2 Rozporządzenia - 5 dm³/s.
Dla zapewnienia możliwości intensywnego czerpania wody do celów przeciwpożarowych na sieciach wodociągowych o średnicy nominalnej nie mniejszej niż DN 250 powinny być instalowane hydranty nadziemne, spełniające następujące wymagania:
- średnica nominalna hydrantu powinna wynosić DN 100 lub DN 150;
- wydajność nominalna przy ciśnieniu nominalnym 0,2 MPa mierzonym na zaworze hydrantowym podczas poboru wody nie może być mniejsza niż 20 dm³/s;
- hydranty powinny być usytuowane w miejscach dostępnych z głównych dróg komunikacyjnych na terenie jednostki osadniczej;
- miejsce usytuowania hydrantu należy oznakować znakami zgodnymi z Polskimi Normami wraz z podaniem na znaku dodatkowym wielkości charakterystycznych hydrantu;
- przy hydrancie należy przewidzieć stanowisko czerpania wody o wymiarach zapewniających swobodny dostęp do hydrantu;
- na stanowisku czerpania wody należy umieścić zakaz parkowania.
Określenia potrzeb w zakresie instalowania hydrantów dokonują właściwe miejscowo organy Państwowej Straży Pożarnej w ramach opiniowania projektów studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy oraz projektów miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego.
Instalacja i konserwacja
Podstawą instalacji jest stabilny fundament betonowy, na którym urządzenia powinny być umieszczane w pozycji pionowej. Przed montażem konieczne jest dokładne czyszczenie elementów i przepłukanie ich wodą. Pozwala to usunąć zanieczyszczenia mogące uszkodzić uszczelnienia. Transport wymaga szczególnej ostrożności - urządzenia przewozi się na paletach w pozycji leżącej, z piankowymi przekładkami. Wokół podstawy warto utworzyć warstwę żwiru, co poprawia drenaż i redukuje wilgoć. Dla modeli nadziemnych stosuje się specjalne osłony z blachy ocynkowanej. W przypadku wersji podziemnych - montaż włazów antywandalicznych oraz regularne czyszczenie otworów technicznych z liści i błota.
Aby systemy gaśnicze działały niezawodnie, konieczne są okresowe kontrole. Zgodnie z §4 Rozporządzenia MSWiA z dnia 24 lipca 2009 r., przeglądy wykonuje się co najmniej raz w roku. W przypadku wykrycia usterek, serwis ppoż. musi je usunąć w ciągu 14 dni. Regularne testy ciśnienia wody i aktualizacja dokumentacji to obowiązki właścicieli. Komendant PSP ma 14 dni na zajęcie stanowiska w sprawie zabezpieczenia przeciwpożarowego obiektu budowlanego. Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny. W przypadku konkretnych projektów lub wątpliwości interpretacyjnych zawsze zaleca się konsultację z wykwalifikowanym specjalistą ds. ochrony przeciwpożarowej lub rzeczoznawcą ds. zabezpieczeń przeciwpożarowych.
tags: #stoja #hydrant #zewnetrzny