O Marku Edelmanie - sylwetka bohatera
Marek Edelman (ur. 1922, zm. 2009) był postacią niezwykłą - ostatnim dowódcą powstania w getcie warszawskim, lekarzem kardiologiem, a także działaczem politycznym i społecznym. Jego życie było nierozerwalnie związane z najtragiczniejszymi i najważniejszymi wydarzeniami XX wieku w Polsce i na świecie.
W czasie II wojny światowej Edelman był aktywnym członkiem Powszechnego Żydowskiego Związku Robotniczego (Bundu). W 1942 roku współtworzył Żydowską Organizację Bojową, stając się jednym z kluczowych uczestników powstania w getcie warszawskim. Po śmierci Mordechaja Anielewicza przejął dowodzenie walką. Po upadku powstania w getcie, wstąpił do Armii Krajowej i brał udział w powstaniu warszawskim.
Po wojnie na stałe zamieszkał w Łodzi. W połowie lat 70. aktywnie włączył się w działalność opozycyjną, będąc współzałożycielem Komitetu Obrony Robotników (KOR). W stanie wojennym był internowany. Marek Edelman, kawaler Orderu Orła Białego, pozostał w Polsce po wojnie, by być "strażnikiem żydowskich grobów”, nie wystawiając Polakom rachunków, a Polska pozostała jego ojczyzną.
"Strażnik. Marek Edelman opowiada" - o czym jest książka?
Książka "Strażnik. Marek Edelman opowiada" to zapis unikalnych wspomnień i refleksji Marka Edelmana, spisanych wspólnie z Rudim Assuntino i Włodkiem Goldkornem. W tej publikacji Edelman opowiada o Bundzie, tragicznym czasie zagłady, a także o życiu w komunistycznej, a potem w wolnej Polsce. Jednak, jak sam podkreśla, nie chodzi mu o proste relacjonowanie faktów czy świadectwo żołnierskiej dzielności.
Kluczowe przesłanie książki najlepiej oddaje cytat:„Nie to ważne, kto i gdzie strzelał, jak i którędy przeskoczył. Nie chodzi mi o dawanie świadectwa żołnierskiej dzielności. Prawdopodobnie byliśmy dzielni. No i co z tego? I tak zostaliśmy pokonani. Ja chcę świadczyć o wartościach, o mężczyznach i kobietach, o miłości i polityce, braterskich więziach”.
„Strażnik” to w rzeczywistości głęboka opowieść o ludziach, których historia wystawiła na najcięższą próbę. Edelman wspomina takie postacie jak Szmul Zygielbojm, Mordechaj Anielewicz, Cywia Lubetkin i wielu innych, ukazując ich wybory, walkę i tragedie.
Struktura i zawartość
Książka jest podzielona na szereg rozdziałów, które chronologicznie i tematycznie prowadzą czytelnika przez życie Marka Edelmana oraz kluczowe wydarzenia historyczne. Spis treści ukazuje szeroki zakres poruszanych tematów:
- JAN JÓZEF SZCZEPAŃSKI, OBROŃCA I ŚWIADEK
- STRAŻNIK
- Alter i Erlich
- Wielka rodzina „Artur”
- Getto
- Kto nie śpiewa, ten nie strzela
- Zagłada
- Szpital
- Orzech i „Berek”
- Abrasza
- Z bronią w ręku
- Żydowska policja
- Bojowcy ŻOB-u
- Anielewicz
- „Antek"
- Powstanie
- Po aryjskiej stronie
- Na Komitetowej
- Znowu walka
- Stalin przychodzi, Żydzi wyjeżdżają
- W Izraelu
- W Polsce Ludowej
- Opozycja demokratyczna
- Sarajewo i inne getta
- Kilka refleksji
- Włodek Goldkorn, Mama-Bund. Opowieść o Bundzie
- GETTO WALCZY
- ANEKS
- Pamięć - nie ma jednego schematu
- Lekcja totalitaryzmów
- Z Auschwitz do Sarajewa, czyli o nikczemności Zachodu
- List otwarty w sprawie Honorowego Komitetu Obchodu 40. Rocznicy Powstania w Getcie
- Do Międzynarodowej Rady Muzeum Oświęcimskiego
- List otwarty w sprawie zlotu nacjonalistycznych organizacji w Zgorzelcu
- List do Papieża
- Apel do prezydentów Billa Clintona i Jacquesa Chiraca, premiera Tony Blaira, kanclerza Gerharda Schrödera, sekretarza generalnego NATO Javiera Solany i wszystkich przywódców krajów NATO
- Fragment wystąpienia prezydenta Billa Clintona podczas obiadu wydanego w Białym Domu na cześć szefów Północnoatlantyckiej Rady Współpracy, 24 kwietnia 1999 r.
Informacje wydawnicze i odbiór
Książka "Strażnik. Marek Edelman opowiada" w oprawie miękkiej została wydana przez Wydawnictwo ZNAK w 2006 roku. Posiada 294 strony. Wśród czytelników pozycja ta cieszy się uznaniem, o czym świadczy średnia ocen wynosząca 7,6 / 10 na podstawie 64 ocen.
Dzieło to jest często klasyfikowane w kategoriach literatury poświęconej II wojnie światowej, Holokaustowi i historii Żydów, stanowiąc bezcenne źródło wiedzy o tragicznych wydarzeniach oraz o postawach ludzkich w obliczu ekstremalnych wyzwań.