W powszechnej świadomości gaszenie pożarów kojarzy się przede wszystkim z użyciem wody. Istnieją jednak mniej konwencjonalne i często zaskakujące techniki, które strażacy stosują w ekstremalnych sytuacjach. Od kontrolowanego ognia po użycie materiałów wybuchowych, metody te świadczą o złożoności walki z żywiołem. Jednocześnie, nie można zapominać o podstawowej roli strażaków, zarówno zawodowych, jak i ochotników, którzy codziennie stawiają czoła zagrożeniom.
Niekonwencjonalne metody gaszenia pożarów
Choć technika gaszenia ognia ogniem może wydawać się nierealna, w rzeczywistości jest stosowana w określonych warunkach. Jak to się robi i w jakich sytuacjach? Niektórzy słyszeli, że "coś dzwoni, ale nie wiedzą, w którym kościele", co wskazuje na pewne nieporozumienia wokół tych specjalistycznych metod.
Przeciwogień w walce z pożarami przestrzennymi
Jedną z takich taktyk jest przeciwogień. Jest to technika stosowana do ugaszenia pożaru lasu, polegająca na stworzeniu tak zwanej przerwy ogniowej na drodze frontu pożaru. Metoda ta polega na kontrolowanym wypaleniu pasa terenu o odpowiedniej szerokości. Cel jest prosty: zlikwidowanie materiału palnego, co powstrzymuje dalsze rozprzestrzenianie się pożaru. Są to działania obronne, mające na celu zatrzymanie rozprzestrzeniającego się ognia. Przeciwogień to gaszenie pożarów przestrzennych lasów, upraw i tym podobnych, poprzez zapalenie przed frontem pożaru ustalonej powierzchni na całej szerokości kierunku rozprzestrzeniania się pożaru i wypaleniu jej przy podjęciu działań obronnych.
Technika ta, choć skuteczna, jest stosowana rzadko. Aby nie przyniosła więcej szkód niż korzyści, trzeba uwzględnić wiele czynników, w tym zmienne jak siła i kierunek wiatru. Główny cel przeciwognia to spalenie materiału palnego na drodze pożaru. Podobną technikę stosują nie tylko Amerykanie i Kanadyjczycy przy pożarach lasów, ale także Rosjanie.
W Polsce stosowanie przeciwognia nie jest powszechne, a jego działanie nieco różni się od obiegowych wyobrażeń. Mimo to, były próby i rozważania na ten temat, na przykład w Puszczy Nadnoteckiej, gdzie na odcinku około 1 km, przy odpowiednim zabezpieczeniu, rozniecono przeciwogień bez użycia ładunków. Działanie to miało charakter testowy i było przeznaczone dla małego oddziału, ale pokazało skuteczność metody w kontrolowanych warunkach. W rzeczywistości jednak, dowódcy rzadko decydują się na takie działania na większych obszarach.
Metoda wybuchowa: od szybów naftowych po przegrody ogniowe
Inna specjalistyczna metoda to technika wybuchowa. Jest ona używana do gaszenia pożarów szybów naftowych. W tym przypadku nie chodzi o gaszenie ogniem, lecz o wysadzenie ładunku wybuchowego w pobliżu płonącego szybu, aby odciąć dopływ tlenu, który podtrzymuje ogień. Wybuch zabiera tlen z otoczenia, co prowadzi do ugaszenia pożaru. Taktyka ta była stosowana na Bliskim Wschodzie na początku lat 90., szczególnie przez Amerykanów.
Technika wybuchowa ma również zastosowanie w leśnictwie. Nadleśnictwa o odpowiedniej klasie zagrożeń w bazach przeciwpożarowych powinny posiadać specjalne ładunki wybuchowe w odpowiedniej ilości. Służą one do demineralizacji pasa ziemi, czyli wykonania tak zwanych przegród ogniowych. Są to specjalne ładunki w taśmach. Niestety, często bywa tak, że choć sprzęt powinien być dostępny, w praktyce go brakuje.
Ochotnicze Straże Pożarne: zadania i prawa
Strażacy z ochotniczych straży pożarnych (OSP) przede wszystkim biorą udział w akcjach gaśniczych oraz pomagają rannym w wypadkach. Nie są to jednak ich jedyne obowiązki. Ustawa z dnia 17 grudnia 2021 roku o ochotniczych strażach pożarnych wskazuje, że do zadań OSP należy podejmowanie działań w celu ochrony życia, zdrowia, mienia lub środowiska.
Główne i dodatkowe zadania OSP
- Główne zadania: Gaszenie pożarów i wsparcie osób poszkodowanych w wypadkach, włącznie z zabezpieczeniem miejsc wypadków i porządkowaniem ich po zakończeniu akcji ratowniczej.
- Dodatkowe obowiązki:
- Udział w alarmowaniu i ostrzeganiu ludzi o potencjalnych lub istniejących zagrożeniach.
- Udzielanie pierwszej pomocy.
- Wydawanie poleceń w zakresie kierowania ruchem na drodze podczas akcji ratowniczej.
- Wyważanie drzwi mieszkania w czasie akcji, jeśli istnieje podejrzenie, że ktoś znajduje się wewnątrz i nie ma z nim kontaktu.
- Nietypowe interwencje, takie jak usuwanie gniazd szerszeni czy pomoc zwierzętom (np. kotu, który wszedł na drzewo i nie potrafi zejść).
Działalność profilaktyczna i edukacyjna
W zakres działań brygad z ochotniczych straży pożarnych wchodzi również popularyzowanie sportu i kultury fizycznej, organizowanie ćwiczeń oraz uczestnictwo w szkoleniach, ćwiczeniach i zawodach sportowo-pożarniczych, najczęściej organizowanych przez Państwową Straż Pożarną albo gminę.
Profilaktyka leży w kompetencjach OSP, co obejmuje promowanie dobrych praktyk dotyczących zachowań i działań ludzi (głównie dzieci, ale dorośli również są edukowani), a także ochrony przeciwpożarowej budynków i pozostałych terenów. W szkołach i przedszkolach strażacy ochotnicy prowadzą pogadanki i konkursy, których celem jest uświadomienie młodym słuchaczom, jak zapobiegać pożarom i co robić, gdy ogień się pojawi. Ochotnicze straże pożarne tworzą również dziecięce i młodzieżowe drużyny pożarnicze, które poznają zasady bezpieczeństwa pożarowego i ćwiczą sprawność fizyczną. Nauka pierwszej pomocy przedmedycznej to kolejne zadanie strażaków OSP, którzy współpracują z gminą i na rzecz społeczności lokalnej.
Prawa strażaków ochotników
Strażacy należący do ochotniczej straży pożarnej mają również prawa. Jednym z nich jest prawo do zwolnienia od pracy zawodowej. Przysługuje ono, gdy strażacy biorą udział w akcji ratowniczej, a także na czas odpoczynku po akcji, którego czas ustala osoba kierująca działaniami. Pracodawca musi udzielić wolnego pracownikowi, który jest strażakiem OSP. Szef musi również zgodzić się na wolne dla strażaka-ochotnika, gdy ten wybiera się na szkolenie organizowane przez straż pożarną lub inny podmiot, na które został skierowany. Strażacy ze struktur OSP mogą liczyć na bezpłatne wyżywienie w czasie prowadzenia działań ratowniczych, a także otrzymać dodatkowe ubezpieczenie.
Edukacja przyszłych strażaków
Zainteresowanie służbą strażacką często zaczyna się już w dzieciństwie. Grupa maluchów z projektu AKADEMIA PRZYSZŁOŚCI zwiedzała Krakowską Szkołę Pożarniczą, poznając tajniki strażackiej służby. Przygodę rozpoczęło spotkanie z Komendantem Szkoły st. bryg. Bogusławem Kogutem. Dzieci miały wiele pytań, na przykład co oznaczają znaczki na ramionach Komendanta.
Następnie wszyscy odwiedzili punkt alarmowy Szkoły, gdzie dowiedzieli się, że to miejsce, gdzie strażacy odbierają telefony od ludzi potrzebujących pomocy. Dzieci nauczyły się, jakie informacje przekazywać przez telefon w przypadku wypadku lub pożaru. W garażu największym zainteresowaniem cieszyły się wozy strażackie. Każdy chciał przymierzyć ubranie strażackie, obserwował zjazd po ześlizgu i założył na chwilę strażacki hełm.
Dzieci zadawały liczne pytania: Dlaczego hełm jest czerwony? Dlaczego na nim jest grupa krwi? Dlaczego przy samochodzie stoją buty, na które założone są spodnie? Czy na ześlizgu zjeżdża się szybko? Czy w ubraniu specjalnym jest bardzo gorąco? Odpowiedzi na te pytania, których dzieci słuchały z wielką uwagą, pokazały im, że strażak jest odważny, ratuje ludzi i pomaga wszystkim. Szczególnie podziwiały strażaków za ratowanie ludzi w wypadkach samochodowych. Po teorii przyszedł czas na praktykę - podawanie wody z węża, co początkowo wywołało nieśmiałość, ale ostatecznie chłopcy i dziewczęta z entuzjazmem spróbowali swoich sił.