Strażak i Techniki Gaszenia Pożarów

Z pewnością każdy wie lub myśli, że wie, czym zajmuje się strażak: gaszeniem pożarów. To jednak tylko jedna z wielu prac, jakie może wykonywać strażak w swojej codziennej służbie. Opanowanie taktyki gaszenia pożarów nie jest proste, a pomyłka może być śmiertelnie niebezpieczna. Gaszenie wymaga od strażaka szerokiej wiedzy i ciągłego doskonalenia umiejętności.

Rola Strażaka - Nie Tylko Gaszenie Ognia

Działalność strażaków, zarówno zawodowych, jak i ochotników, jest niezwykle szeroka i wykracza daleko poza walkę z płomieniami. Do ich zadań należy podejmowanie działań w celu ochrony życia, zdrowia, mienia lub środowiska.

Obowiązki Zawodowych Strażaków

Strażacy Państwowej Straży Pożarnej (PSP) interweniują w różnego rodzaju zdarzeniach. Do głównych kategorii pożarów, którymi się zajmują, należą:

• Pożary miejskie: Dotyczą każdego rodzaju pożaru, który powstaje na terenach miejskich, np. w mieszkaniach, lokalach, garażach, samochodach.
• Pożary poza miejskie/wiejskie: Obejmują pożary domów lub mieszkań oddalonych od ośrodków miejskich, domów wiejskich, stogów siana, stajni itp.
• Pożary przemysłowe: Dotyczą wszystkich pożarów, które wybuchają w fabrykach, magazynach, czy elektrowniach, w każdym zakładzie, którego działalność ma charakter przemysłowy.

Poza gaszeniem pożarów, strażacy PSP wykonują również inne zadania:

• Wydobywanie ofiar: Kolejnym z zadań powszechnie wykonywanych przez strażaków jest wydobywanie ofiar uwięzionych w wypadkach komunikacyjnych.
• Incydenty z materiałami niebezpiecznymi: Wszelkiego rodzaju zdarzenia, które mogą powstać w trakcie transportu lub przeładunku materiałów niebezpiecznych (łatwopalnych, wybuchowych, toksycznych, żrących, radioaktywnych itp.) muszą być również obsługiwane przez straż pożarną.

Obowiązki Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP)

Ochotnicze straże pożarne, zgodnie z Ustawą z dnia 17 grudnia 2021 roku o ochotniczych strażach pożarnych, mają szeroki zakres obowiązków, podobnie jak strażacy zawodowi. Oprócz gaszenia pożarów i wsparcia osób poszkodowanych w wypadkach, łącznie z zabezpieczeniem miejsc wypadków i porządkowaniem ich po zakończeniu akcji ratowniczej, wykonują również:

• Alarmowanie i ostrzeganie: Udział w alarmowaniu i ostrzeganiu ludzi o potencjalnych lub istniejących zagrożeniach.
• Pierwsza pomoc: Udzielanie pierwszej pomocy.
• Kierowanie ruchem: Są uprawnieni do wydawania poleceń w zakresie kierowania ruchem na drodze podczas wykonywania działań w związku z prowadzeniem akcji ratowniczej.
• Interwencje awaryjne: Mogą wyważyć drzwi mieszkania w czasie akcji, jeśli będą podejrzewać, że ktoś znajduje się wewnątrz, a nie udało im się nawiązać z nim kontaktu.
• Nietypowe interwencje: Usuwanie gniazd szerszeni lub pomoc zwierzętom.
• Popularyzacja sportu i kultury fizycznej: Organizowanie ćwiczeń i uczestnictwo w szkoleniach, ćwiczeniach i zawodach sportowo-pożarniczych.
• Działania profilaktyczne: Promowanie dobrych praktyk odnośnie zachowań i działań ludzi (głównie dzieci, ale dorośli też są edukowani), a także ochrony przeciwpożarowej budynków oraz pozostałych terenów. W szkołach i przedszkolach prowadzą pogadanki i konkursy.
• Edukacja: Tworzą dziecięce i młodzieżowe drużyny pożarnicze, ucząc zasad bezpieczeństwa i pierwszej pomocy przedmedycznej.
• Współpraca lokalna: Współpracują z gminą i działają na rzecz społeczności lokalnej.

Strażacy OSP posiadają również pewne prawa, takie jak zwolnienie od pracy zawodowej na czas akcji ratowniczej i wypoczynek po niej, bezpłatne wyżywienie podczas działań ratowniczych oraz możliwość otrzymania dodatkowego ubezpieczenia.

Podstawy Teorii Pożaru

Aby skutecznie gasić pożary, należy najpierw zrozumieć ich istotę. Żeby wybuchł pożar, potrzebne są przynajmniej trzy elementy, często nazywane "trójkątem ognia": materiał łatwopalny, tlen i ciepło, czyli bodziec termiczny. Aby ugasić pożar, trzeba usunąć przynajmniej jeden z tych elementów.

Typy Pożarów i Dobór Środka Gaśniczego

Teoria pożarnicza rozróżnia różne typy pożarów, a wybór niewłaściwego środka gaśniczego może przynieść więcej szkód niż pożytku lub być śmiertelnie niebezpieczny:

• Pożary ciał stałych (grupa A): Drewno, papier, tkaniny. Można gasić je wodą, używając sikawek.
• Pożary cieczy (grupa B): Benzyna, nafta, oleje, alkohol. Nie można użyć wody. Stosuje się pianę lub proszek.
• Pożary gazów (grupa C): Strażacy używają proszku gaśniczego lub dwutlenku węgla.
• Pożary metali (grupa D): Sód, lit, potas. Gasi się je za pomocą gaśnic śniegowych (ze skroplonym dwutlenkiem węgla) lub specjalnych proszków.
• Pożary urządzeń pod napięciem (grupa E/F): Wymagają środków nieprzewodzących prądu, np. gaśnic proszkowych lub śniegowych (CO2). Gaśnica GSE-2x jest jedynym urządzeniem przeznaczonym do gaszenia np. monitorów, komputerów, sprzętu RTV, rozdzielni i szaf sterowniczych, które są zasilane napięciem do 1000V z odległości 1m.

Specjalistyczne Techniki Gaszenia Pożarów

Przeciwogień (Kontrolowane Wypalanie)

Jedną z mniej znanych, ale istniejących taktyk, stosowaną głównie do gaszenia pożarów przestrzennych lasów i upraw, jest przeciwogień. Polega ona na stworzeniu tzw. przerwy ogniowej na drodze frontu pożaru poprzez kontrolowane wypalenie pasa terenu o odpowiedniej szerokości. Cel to likwidacja materiału palnego przed czołem głównego pożaru, co powstrzymuje jego dalsze rozprzestrzenianie się. Są to działania w obronie.

Technika ta, choć skuteczna w odpowiednich warunkach, jest stosowana rzadko, ponieważ aby nie przyniosła więcej szkód niż korzyści, trzeba uwzględnić wiele czynników, w tym bardzo zmiennych, jak np. siła i kierunek wiatru. Podobną technikę stosują nie tylko Amerykanie i Kanadyjczycy przy pożarach lasów, ale także Rosjanie.

W Polsce jest to metoda rzadko spotykana i niestosowana na dużą skalę, choć zdarzały się próby, np. w Puszczy Nadnoteckiej, gdzie na pewnym odcinku ok. 1 km rozniecono "przeciwogień" bez ładunków, co okazało się skuteczne na małym obszarze. W rzeczywistości jednak, dowódcy rzadko decydują się na takie działania na większych powierzchniach ze względu na ryzyko.

Nadleśnictwa o odpowiedniej klasie zagrożeń w bazach przeciwpożarowych powinny posiadać specjalne ładunki wybuchowe w odpowiedniej ilości. Służą one do demineralizacji pasa ziemi, czyli wykonania tzw. przegród ogniowych. Są to specjalne ładunki w taśmach, które przez wybuch mają za zadanie usunąć materiał palny z gruntu, tworząc skuteczną barierę. Choć ten sprzęt powinien być dostępny, w praktyce bywa z tym różnie.

Gaszenie Pożarów Szybów Naftowych Wybuchem

Inną, specyficzną techniką, jest gaszenie pożarów szybów naftowych za pomocą wybuchu. Tutaj chodzi o wysadzenie ładunku wybuchowego w pobliżu płonącego szybu. Wybuch ma dwa główne cele: po pierwsze, zabiera tlen z otoczenia płomienia na ułamek sekundy, po drugie, rozrywa połączenie paliwa z tlenem w bardzo krótkim czasie. Ta taktyka była stosowana m.in. na Bliskim Wschodzie na początku lat 90. XX wieku.

Podręczny Sprzęt Gaśniczy i Jego Zastosowanie

Skuteczność gaszenia pożaru zależy również od odpowiedniego doboru i użycia sprzętu gaśniczego. Poniżej przedstawiamy charakterystykę podstawowych środków.

1. Hydrant Wewnętrzny

Jest to zawór zainstalowany na specjalnej sieci wodociągowej, obudowany szafką i wyposażony w wąż pożarniczy oraz prądownicę. Ma zastosowanie do lokalizacji pożarów w zarodku wszędzie tam, gdzie jako środek gaśniczy stosuje się wodę.

Sposób użycia:

1. Otworzyć drzwiczki szafy i sprawdzić, czy podłączony jest wąż i prądownica.
2. Rozwinąć wąż w całości, unikając zagięć i załamań.
3. Skierować wodę na miejsce pożaru.

Obsługę hydrantu powinny stanowić dwie osoby: jedna obsługuje prądownicę, a druga zawór hydrantowy, dawkując ilość wody. Wodą nie gasimy urządzeń pod napięciem elektrycznym ani w ich obrębie, jak również substancji, które z wodą tworzą gazy palne.

2. Gaśnica Wodno-Pianowa

Jest to zbiornik cylindryczny, w którym znajduje się wodny roztwór środka pianotwórczego oraz zbiornik z gazem napędowym zaopatrzonym w zbijak, wężyk zakończony zamykaną prądowniczką.

Sposób użycia: Po dostarczeniu gaśnicy w pobliże pożaru zrywamy plombę zabezpieczającą, wciskamy zbijak i kierujemy strumień piany w ognisko pożaru. Działanie gaśnicy w każdej chwili można przerwać przez zwolnienie dźwigni prądowniczki. Ze względu na swoją budowę gaśnica prawidłowo pracuje tylko w pozycji pionowej.

Przeznaczenie: Gaśnice te są przeznaczone do gaszenia pożarów grupy A (materiały stałe, głównie pochodzenia organicznego np. drewno, papier, tkaniny, tworzywa) i B (ciecze palne i materiały stałe topiące się, np.: benzyny, oleje, rozpuszczalniki, lakiery). Zalecane są do stosowania w przemyśle petrochemicznym, chemicznym, drzewnym, na stacjach paliw, w magazynach cieczy łatwopalnych, bazach transportowych itp. Zastosowany roztwór wodny ze środkiem pianotwórczym AFFF zabezpiecza ugaszone rozlewisko przed ponownym samozapaleniem.

3. Gaśnica Proszkowa

Jest to cylindryczny zbiornik zaopatrzony w dźwignię uruchamiającą zawór lub zbijak patronu z gazem napędowym. Proszek wyrzucany jest przez dysze lub wężyk zakończony prądowniczką przy pomocy gazu obojętnego (azot lub CO2).

Sposób użycia: Po dostarczeniu gaśnicy w miejsce pożaru zrywamy plombę i zawleczkę blokującą, uruchamiamy dźwignię lub zbijak i kierujemy strumień proszku w ognisko pożaru. Działanie gaśnicy można w każdej chwili przerwać przez zwolnienie dźwigni uruchamiającej lub dźwigni prądowniczki. Gaśnica prawidłowo pracuje tylko w pozycji pionowej.

Przeznaczenie: Do gaszenia pożarów grupy BC i ABC (w zależności od stosowanego proszku). Są szczególnie zalecane do zabezpieczenia różnych typów samochodów, garaży, warsztatów, magazynów, hal przemysłowych, statków, podziemnych wyrobisk górniczych, zakładów energetycznych i chemicznych, biur, hoteli i mieszkań.

• Typ GP-1z, GP-6z, GP-9z, GP-12z: Wyposażone w nabój z ładunkiem CO2 oraz wąż gumowy zakończony zaworem odcinającym.
• Typ GP-1x, GP-2x, GP-4x, GP-6x: Z zaworem dozującym szybko otwieralnym, wyposażonym w manometr umożliwiający stałą kontrolę sprawności gaśnicy.
• Gaśnica GSE-2x: Przeznaczona do gaszenia sprzętu elektronicznego i elektrycznego (np. monitorów, komputerów, sprzętu RTV, rozdzielni i szaf sterowniczych) pod napięciem do 1000V z odległości 1 m. Pozwala ugasić źródło ognia w pomieszczeniach zamkniętych, nie narażając na zapylenie innych urządzeń.

4. Gaśnica Śniegowa (CO2)

Jest to cylindryczny zbiornik zaopatrzony w zawór i wężyk zakończony dyszą wylotową (lub w gaśnicach mniejszych kroćcem obrotowym z dyszą). Wewnątrz gaśnicy znajduje się skroplony dwutlenek węgla (CO2), który po uruchomieniu pod własnym ciśnieniem wydostaje się na zewnątrz, oziębiając się do temperatury ok. -80°C. Rozprężający się CO2 działa oziębiająco na płomienie i konstrukcje, odcinając jednocześnie dopływ powietrza do źródła ognia.

Sposób użycia: Po dostarczeniu gaśnicy w pobliże pożaru zrywamy plombę zabezpieczającą, uruchamiamy zawór i kierujemy strumień dwutlenku węgla na ognisko pożaru. Działanie gaśnicze można w każdej chwili przerwać, zamykając zawór. Ze względu na swoją budowę syfonową gaśnica prawidłowo pracuje tylko w pozycji pionowej. Należy pamiętać, aby w czasie działania gaśnicy trzymać ją tylko za uchwyty i nie wolno używać tych gaśnic do gaszenia ludzi, ponieważ grozi to odmrożeniami.

Przeznaczenie: Do gaszenia pożarów grupy BC. Zalecane do stosowania w energetyce, lakierniach, magazynach, stacjach benzynowych, halach przemysłowych.

5. Koc Gaśniczy

Jest to płachta z tkaniny całkowicie niepalnej (włókno szklane, azbest) o powierzchni ok. 2 m². Przechowuje się go w specjalnym futerale. Służy do tłumienia pożaru w zarodku przez odcięcie dopływu powietrza do palącego się przedmiotu. W przypadku gaszenia ludzi należy osobę przewrócić i przykryć ją szczelnie kocem. Koce gaśnicze można również wykorzystywać do przenoszenia ewakuowanego mienia.

Procedury i Szkolenia w Akcji Gaśniczej

Przygotowanie do Akcji

W gaszeniu pożaru pomagają ugruntowane procedury. Już przyjmujący zgłoszenie dyżurny straży pożarnej stara się zdobyć jak najwięcej informacji: o miejscu i rodzaju pożaru, zapisuje też kontakt do zgłaszającego. Strażacy Państwowej Straży Pożarnej wyjeżdżają z jednostki w ciągu 40 sekund od zgłoszenia w dzień, a w nocy mają na to 50 sekund. Do zwykłego pożaru jedzie wóz ze standardowym zestawem środków gaśniczych.

Działania na Miejscu Pożaru

Na miejscu zdarzenia dowódca akcji najpierw prowadzi rozpoznanie, na co ma około minuty. W razie potrzeby wzywa posiłki. W tym czasie strażacy rozwijają węże, zakładają maski i butle z powietrzem. Dla bezpieczeństwa strażacy wchodzą zawsze dwójkami, tworzącymi tzw. rotę. Jeśli jeden z nich zasłabnie lub zostanie ranny, drugi może sprowadzić pomoc. W rocie muszą być ludzie, którzy dobrze się znają i ufają sobie. Wchodzą do pomieszczenia, gaszą ogień, sprawdzają, czy nie ma poszkodowanych i idą dalej. Jeśli to możliwe, roty wchodzą z różnych stron budynku.

Akcja jest skończona, gdy ogień jest całkowicie ugaszony, wszyscy poszkodowani przekazani są służbom medycznym (lub sprawdzono, że nie ma poszkodowanych), a właściciel terenu podpisał protokół, przejmując za niego odpowiedzialność.

Szkolenia i Treningi

Gaszenie to nie to samo co lanie wody przy podlewaniu ogródka, dlatego początkujący strażak musi się szkolić ze sposobów gaszenia pożarów i sprzętu gaśniczego co najmniej kilka miesięcy. Dopiero wtedy może wyjechać do akcji.

Doskonalenie Zawodowe

W dniach 16, 17 i 21 listopada 2022 roku w Komendzie Powiatowej Państwowej Straży Pożarnej w Świdniku odbyły się ćwiczenia z zakresu technik gaszenia pożarów wewnętrznych w celu doskonalenia zawodowego strażaków z Jednostki Ratowniczo-Gaśniczej w Świdniku. Ćwiczenia miały na celu pokazanie niebezpiecznych zjawisk pożarowych, jakie mogą napotkać strażacy podczas gaszenia pożarów wewnętrznych. Zostały przeprowadzone z wykorzystaniem domków w małej skali do pożarów wewnętrznych, a uzupełnieniem ćwiczeń było pokazanie technik operowania prądami gaśniczymi z użyciem nowych prądownic posiadających lepszą skuteczność gaśniczą.

Szkolenia BHP i Treningi dla Społeczeństwa

Prawidłowe gaszenie pożaru może ochronić zdrowie, uratować życie oraz zminimalizować straty materialne. Trening gaszenia pożaru jest często elementem szkoleń BHP i ma na celu zbudowanie świadomości oraz podniesienie umiejętności radzenia sobie w przypadku pożaru.

Po przygotowaniu teoretycznym, zadaniem uczestników jest zgaszenie płonącego obiektu za pomocą gaśnicy (najczęściej samochodowej). Zajęcia prowadzone są przez strażaków pracujących w zawodzie i są całkowicie bezpieczne dla zdrowia uczestników. Uczestnik szkolenia poznaje podstawowe elementy bezpieczeństwa oraz taktykę działania podczas zajęcia ogniem samochodu osobowego, elektroniki, pożaru domu, zajęcia ogniem w kuchni czy gaszenia niebezpiecznych cieczy, jak olej kuchenny. Pokaz przeciwpożarowy może dotyczyć dowolnej sytuacji życiowej, gdzie pojawia się żywioł ognia.

tags: #strazak #gaszkaxy #pozar