Strażak w polskim filmie: Pasja, bohaterstwo i codzienne zmagania

Motyw straży pożarnej niejednokrotnie przewija się w produkcjach filmowych, zyskując ogólnoświatową sławę i odpowiadając na zainteresowania widzów. Powstało wiele filmów dedykowanych właśnie pracy strażaków, ukazujących ich pasję, bohaterstwo oraz codzienne zmagania zarówno z problemami zawodowymi, jak i prywatnymi. W Polsce temat ten został podjęty m.in. w popularnym serialu telewizyjnym oraz w projekcie dokumentalnym, ukazując złożoność i poświęcenie tego zawodu.

Serial „Strażacy” - życie zawodowe i osobiste

„Strażacy” to polski serial obyczajowo-sensacyjny wyreżyserowany przez Macieja Dejczera, emitowany na antenie TVP1 od 28 lutego 2015 do 7 maja 2016 roku. Serial w ciekawy sposób opowiada historię z życia strażaków OSP, z wyraźnie nakreślonymi wątkami obyczajowymi i sensacyjnymi, okraszonymi zabawnymi perypetiami nietuzinkowych postaci. To opowieść o pasji i bohaterstwie normalnych ludzi, żyjących obok nas, opisująca blaski i cienie ich codziennego życia.

Fabuła i bohaterowie

Głównym bohaterem serialu jest aspirant Adam Wojnar (grany przez Macieja Zakościelnego), który pracuje w jednostce zawodowej straży pożarnej w Warszawie. W jego życiu następuje zakręt: jego narzeczona Kamila wyjeżdża na staż za granicę, a on sam z Warszawy przenosi się na prowincję, aby mieć styczność z innym życiem. Rozpoczyna pracę w jednostce Ochotniczej Straży Pożarnej w Żyrardowie i poznaje naczelniczkę tej jednostki, Magdę.

Akcja serialu rozpoczyna się w jednostce zawodowej straży pożarnej w Warszawie, gdzie dyżur rozpoczyna nowa zmiana. Starszy kapitan Borycki jest zły, że na miejscu nie ma jeszcze aspiranta Adama Wojnara. Adam i Borycki na motocyklach jadą do jednostki i docierają w ostatniej chwili. Borycki miał jechać na staż do Nowego Jorku, jednak decyzją komendanta Kosmali zamiast niego pojedzie Adam. Kamila, dziewczyna Adama, także wybiera się za ocean na stypendium. Chłopak oświadcza się jej. Strażacy wyjeżdżają do akcji ratunkowej, gdzie doszło do zderzenia samochodu z tramwajem. Młoda dziewczyna, Beata, jest uwięziona w zakleszczonej karoserii. Adam, wbrew zaleceniom Boryckiego, działa niesubordynacyjnie. Współpracownik Adama, Wojtek Lewicki (Maciej Mikołajczyk), ulega wypadkowi. Przełożeni oskarżają Wojnara o porzucenie kolegi oraz niesubordynację i wysyłają na przymusowy urlop, proponując, aby poprowadził szkolenia w Ochotniczej Straży Pożarnej w Żyrardowie.

Adam przyjeżdża do jednostki OSP w Żyrardowie, gdzie budzi się w pokoju gościnnym w remizie. Trwają tam przygotowania do obchodów święta św. Floriana. Adam poznaje kilku strażaków i od razu zostaje wciągnięty do pomocy w organizacji uroczystości. Wraz z Dario (DJ-em radiowym w cywilu) i Bogusiem (prawnikiem w cywilu) rozładowuje skrzynki z napojami. Tymczasem strażacy biorą udział w akcji ratunkowej zgłoszonego wypadku awionetki na lotnisku. Adam, niezaprzysiężony, może być jedynie obserwatorem, co przychodzi mu z trudem. W samolocie, z którego wycieka paliwo, znajdują się pilot i jego kochanka. Na lotnisku powstaje zagrożenie wybuchu cysterny z paliwem lotniczym. Pewien mężczyzna chce zabrać z hangaru swój samolot, jednak Adam mu na to nie pozwala. Po akcji załoga biesiaduje przy grillu. Adam rozmawia z Lucjanem, starszym, emerytowanym strażakiem.

Witek Michalak, prezes OSP i dobry znajomy komendanta Kosmali, rozmawia z Adamem o jego obowiązkach i sprawie z Wojtkiem. Do Witka zgłasza się Romek, kandydat na strażaka. Na przystani nad rzeką rozpoczyna się szkolenie z ratownictwa wodnego, które wymaga założenia pianek, wejścia do pontonu oraz skakania do wody. Strażacy ruszają do akcji gaszenia płonącej starej kamienicy. Witek odbiera przysięgę od Adama przez telefon, dzięki czemu ten może brać udział w akcjach. W płonącym budynku są uwięzione dzieci. Adam znajduje dziewczynkę, ale drogę odwrotu odcina mu zawalony strop. Drabina nie sięga okna, więc strażacy rozciągają materac.

Życie prywatne bohaterów również odgrywa ważną rolę. Krzysiek, 12-letni syn Magdy, przygotowuje jej śniadanie i wypytuje o ojca, którego nie zna. Adam wybiera się na poranny jogging, odwiedza pobliski sklep i poznaje sprzedawczynię, żonę Witka. W radiu słychać audycję Daria - dzwoni do niego mała dziewczynka z prośbą o pomoc dla mamy. Dario wypytuje ją o adres i organizuje akcję. W starej kamienicy skłotersów ulatnia się gaz. Adam przegania gapiów i każe gasić papierosy. Maciek i Dario wchodzą do wnętrza budynku, znajdują nieprzytomną kobietę, ale nie widzą dziecka. Adam szuka dziewczynki, nie może jej jednak znaleźć. Kazik nie daje rady sprawdzić, czy wyniesiona na zewnątrz kobieta żyje. Dario wreszcie znajduje dziecko. Adam zauważa bezdomnego, który wślizgnął się do budynku, aby ratować psa. Pomaga bezpiecznie wynieść czworonoga.

Drużyna OSP otrzymuje wezwanie do budynku zalanego wodą, gdzie instalacja elektryczna grozi porażeniem. W piwnicy strażacy odkrywają nielegalną bimbrownię. Krzysiek przegląda stare zdjęcia Magdy i wypytuje ją o ojca. Strażacy interweniują w muzeum, z którego wydobywa się gęsty dym, oraz zabezpieczają cenną kolekcję sztuki na ścianach. Następnego dnia Adam przeprowadza egzamin na koniec wodniackiego szkolenia. W pubie Manhattan Adam żegna się ze strażakami przed wyjazdem do Warszawy. W pakowaniu pomaga mu Krzysiek.

Po powrocie do Warszawy Adam dowiaduje się w szpitalu, że Wojtek został wypisany. Udaje się do jego domu, ale Renata, żona Wojtka, nie wpuszcza go do mieszkania i obwinia Adama o wypadek. Renata postanowiła wystąpić przeciw Adamowi z powództwem cywilnym. Adam rozmawia z Kamilą przez Skype’a. Magda rozpoczyna poszukiwania Krzyśka. Adam znajduje na balkonie nagą kobietę, Baśkę. Adam spotyka Krzyśka, zabiera go do swego domu. Przyjeżdża do niego Magda. Dowiaduje się, kto jest ojcem Krzyśka. Adam jest przesłuchiwany przez prokuratora i dowiaduje się, że może mu grozić wyrok. Wraca do OSP.

Maciek pojawia się w przedszkolu, ale nie znajduje Kasi. Aneta nie chce mu powiedzieć, co się z nią stało. Boguś pokazuje żonie miejsce, gdzie może być ich nowe mieszkanie. Magda rozmawia z Krzyśkiem o jego ojcu, który ma już nową rodzinę, ale mówi mu, że ojciec wie o nim. Ratownicy dostają wezwanie do uwolnienia człowieka ze studni, ale okazuje się, że są to ćwiczenia, a wynik akcji jest niezadowalający. Adam prowadzi kolejne szkolenie. Baśka oddaje kurtkę Kazikowi. Kazik oferuje pomoc przy remoncie spalonego mieszkania. Dario rozpoczyna akcję poszukiwania Kasi przez radio, znajdując dziewczynę. Adam rozmawia przez Skype’a z Kamilą o Richardzie, który jest więcej niż profesorem.

Kazik udaje się do Basi, której obiecał pomoc przy remoncie mieszkania. Znajduje dom w płomieniach. W budynku są dzieci. Mimo niebezpieczeństwa, wkracza do akcji. Trwają uroczystości pogrzebowe zmarłego Kazika. Strażacy z OSP spotykają się w remizie i wspominają przyjaciela. Dario rozmawia w studiu z Jakubowskim, szefem dużej stacji, i dostaje propozycję pracy w rozgłośni w Warszawie. Wybucha pożar u Madame. Strażacy przystępują do gaszenia. Podczas akcji szukają Madame, którą znajdują ukrytą w szafie. Filmującego pożar Romka dostrzega Witek. Okazuje się, że to on podpalił dom Madame. W pogoń za nim rzuca się Adam. Madame i Romek odjeżdżają do szpitala w jednej karetce. Romka przesłuchuje policjant w szpitalu. Witek wysyła Magdę i Adama w teren na rekonesans przeciwpożarowy. Maciek, Dario i Boguś malują pustostan dla Madame. Wszyscy swych sił i możliwościami wspierają Madame.

Adam dowiaduje się, że Wojtek się obudził i może potwierdzić jego wersję wydarzeń. Sprawa zostaje odroczona. Kamila wsiada do taksówki Maćka, chcąc zrobić niespodziankę. W pubie Manhattan odbywa się projekcja archiwalnych filmów znalezionych przez Daria. Adam wraca z Warszawy i czule wita się z Magdą. Kiedy się całują, zjawia się Kamila. Ma dla Adama zaproszenie do USA.

Produkcja i odbiór

Serial kręcono w Żyrardowie i Warszawie. Pierwszy sezon serialu (odcinki 1-10) był kręcony od 4 sierpnia do listopada 2014 roku, a drugi (odcinki 11-20) od 27 października do grudnia 2015 roku. Premiera odbyła się w lutym 2015 roku.

W produkcję serialu zaangażowano konsultantów z Państwowej Straży Pożarnej (PSP), Szkoły Głównej Służby Pożarniczej (SGSP) oraz Zarządu Głównego Związku Ochotniczych Straży Pożarnych RP (ZG ZOSP RP), co miało zapewnić autentyczność przedstawianych wydarzeń i procedur. Konsultanci odpowiadali za aspekty dotyczące ruchu drogowego, medyczne, BHP oraz scenariuszowe.

„Z obiektywem w ogniu” - dokument o pracy strażaka-dokumentalisty

Kolejnym polskim projektem filmowym skupiającym się na tematyce straży pożarnej jest dokument „Z obiektywem w ogniu”. To opowieść o ludziach, dla których służba drugiemu człowiekowi jest największym honorem. Materiał ma pokazać wyjątkową niezwykłość i trud codziennej pracy strażaków, widziane oczami zawodowego strażaka-dokumentalisty.

Bohaterem filmu jest młodszy kapitan Piotr Zwarycz - oficer Państwowej Straży Pożarnej, ratownik wysokościowy, taternik jaskiniowy, płetwonurek, skoczek spadochronowy i motorowodniak. Piotr Zwarycz fotografowaniem zajmuje się już kilkanaście lat, zaczynał od wydarzeń sportowych, a dziś jest jedynym strażakiem, który posiada zgodę na fotografowanie przebiegu akcji ratunkowo-gaśniczych. Jego fotografie trafiały na okładki tematycznych magazynów oraz wystawy w Polsce i za granicą. Materiał gromadzony przez niego od kilku lat służy do analizy eksperckiej przeprowadzanej przez strażaków podczas zajęć teoretycznych. Jego zdjęcia niejednokrotnie służyły też do ekspertyzy w trakcie prowadzonego śledztwa.

Twórcy dokumentu dużo czasu spędzają z bohaterami w ich miejscu pracy, czyli zawodowej jednostce PSP, gdzie służba trwa 24 godziny na dobę. Praca strażaków „w akcji” pokazywana jest podczas zawodowych ćwiczeń pożarniczych, gdzie walka z żywiołem przypomina prawdziwe zdarzenia, choć ryzyko dla uczestników jest znacznie mniejsze. Twórcy uczestniczą również przy prawdziwych wyjazdach, filmując pracę strażaków oraz strażaka-dokumentalisty „z boku”.

Etyka i poświęcenie zawodu strażaka w Polsce

W całym ubiegłym roku w Polsce strażacy interweniowali prawie pół miliona razy. Około dwieście tysięcy wyjazdów było związanych z wezwaniami do pożarów. Drugie tyle to przede wszystkim wypadki drogowe i usuwanie skutków klęsk żywiołowych. Każdy strażak przed podjęciem służby ślubuje, że będzie z narażeniem własnego życia spieszył na ratunek innym. Z równie wielkim poświęceniem będzie również ratował zagrożone mienie. Strażaków ściśle obowiązują konkretne zasady.

Historyczny „Dekalog Strażaka”

Jednym ze zbiorów przepisów, stanowiących swoisty strażacki dekalog, jest ten, który został opublikowany 116 lat temu w „Przewodniku Pożarniczym nr 9”. Oto jego zasady, wiernie oddające etos zawodu:

1. Pierwsze przykazanie. Nie wyobrażaj sobie, że samo przywdzianie munduru strażackiego czyni cię już strażakiem, albowiem jeśli paradujesz w mundurze, a zaniedbujesz swoje obowiązki, jesteś jak wilk w owczej skórze.
2. Drugie przykazanie. Będziesz zawsze trzeźwy. Trzeźwość jest podstawą wszystkich cnót, jakie prawego strażaka zdobić powinny. Bo zważ, bracie, czy zdołasz cośkolwiek wykonać porządnie, gdy głowa zaprószona? Zważ dalej, że tu idzie o mienie, a częstokroć o życie bliźniego twego lub o twoje własne. Nawet na ucztach towarzyskich i uroczystościach rodzinnych zachowuj umiarkowanie i wstrzemięźliwość.
3. Trzecie przykazanie. Bądź czujny jak kogut w nocy, jak żuraw w dzień. Zawsze gotów spieszyć na ratunek, kędy trąbka zawoła. Śpij jak zając, a bądź mężny jak lew.
4. Czwarte przykazanie. Bądź odważny, ale i rozważny. Nie narażaj życia i zdrowia tam, gdzie nic osiągnąć się nie da, lub gdzie oczywiste niebezpieczeństwo życiu zagraża. Nie czyń nic dla brawury, dla popisu, dla pozyskania poklasku tłumu próżniaczych widzów, lecz wszystko czyń, co każe obowiązek, co każą przełożeni, co wymaga dobro dzieła, któremu służysz.
5. Piąte przykazanie. Będziesz posłusznym przełożonym swoim. Strażak to żołnierz armii dobrego dzieła i jak żołnierz winien w rzeczach służby wyrzec się swojej własnej woli. Pożar jest twoim nieprzyjacielem, z którym się potykać masz, więc następuj na niego nie dorywczo, lecz podług wskazań starszyzny. Słuchaj komendy i ruszaj odważnie naprzód.
6. Szóste przykazanie. Przestrzegaj porządku. Każdy człowiek powinien u siebie w domu zachowywać porządek i ład, czystość i ochędóstwo, a cóż dopiero strażak. Jeżeli twojej pieczy powierzone zostały narzędzia Towarzystwa, to trzymaj każdą rzecz na przeznaczonym na to raz na zawsze miejscu, ażebyś nie tylko w dzień mógł do niej trafić, ale i w nocy, po omacku. Klucze od składu niech będą zawieszone zawsze na tym samym gwoździu. Jeżeli jesteś towarzyszem szeregowcem, to przeznacz swemu rynsztunkowi pewien kącik w domu na jego przechowywanie, ażebyś w razie potrzeby nie był zmuszony dopiero błąkać się i szukać, to hełmu, to pasa lub topora. Bywa czasem, że sygnał już dany na wyruszenie do pożaru, a hełmu znaleźć nie można, bo ukochany synek strażaka paraduje w nim po ulicy. Dzieciom należy surowo wzbraniać ruszania uzbrojenia strażackiego. Nareszcie, czy jesteś magazynierem, czy tylko szeregowcem czynnym, zachowaj swoje rzeczy w skrupulatnej czystości.
7. Siódme przykazanie. Bądź dumny z tego, że należysz do towarzystwa pożarniczego, bądź dumny z tego, że należysz do niezliczonej rzeszy bojowników walczących pod sztandarem najczystszej miłości bliźniego. Możesz być dumny ze swego munduru, ze swego udziału w szlachetnej pracy swego towarzystwa, lecz strzeż się niegodnym czynem splamić tego munduru. Jak świecisz porządkiem i czystością rynsztunku, tak samo świeć dobrą sławą i czcią. Broń honoru swego stanowiska i swego stowarzyszenia, nie tylko słowem, ale honorowymi postępkami.
8. Ósme przykazanie. Będziesz towarzyszem dobrym. Podczas roboty śpiesz z pomocą, gdy któremu niebezpieczeństwo grozi, nie zazdrość towarzyszom powodzenia, ale ciesz się, że im udało się dokonać czegoś pożytecznego. Przepiękne hasło strażackie: „Jeden za wszystkich, wszyscy za jednego” uczy w krótkich a zwięzłych słowach, jakiego rodzaju ma być koleżeństwo w korpusach pożarniczych. Nie pozwalaj, ażeby w twojej obecności źle mówiono o kolegach, a tym mniej o stowarzyszeniu, do którego należysz. Tym sposobem przyczynisz się nie tylko do zachowania powagi towarzystwa, ale i do wzbudzenia poważania dla każdego członka osobno. Szanujcie się wzajemnie, nie zważając na to, że należycie do rozmaitych warstw społeczeństwa, bo służycie pod jednym znakiem - pod znakiem miłości bliźniego. Bądźcież mu wierni w koleżeńskich stosunkach pomiędzy sobą.
9. Dziewiąte przykazanie. Będziesz spełniał obowiązki swoje z ochotą. Jesteś ochotnikiem, więc nie czyń jako najemnik, który rad wykręca się od roboty. Dobrowolnie przyjąłeś na siebie swoje obowiązki, więc spełniaj je jako mąż dzielny, umiejący dochować danego słowa. Czy upał piekący, czy mróz trzaskający, słota czy ulewa, czy wichura szaleje, ty strażaku, spiesz, gdzie rozkiełzane żywioły, ogień lub woda bliźnim twoim zagrażają. Nie zważaj na trud, nie zważaj na niebezpieczeństwo, idź tam, gdzie cię obowiązek woła. Spełniaj go gorliwie i sumiennie, a z radością spoglądać będziesz na owoce swej pracy: ocalone życie i mienie swoich współobywateli. Ich łzy wdzięczności, ich błogosławieństwo, ich cześć i uznanie będą zasłużoną nagrodą za wasz trud i znój. Jest to piękna nagroda, lecz piękniejszą jest własna świadomość o spełnionej powinności. I Opatrzność nie zostawi twojej ofiarności bez błogosławieństwa. Na koniec mała przestroga. Pamiętaj, że w świętej sprawie ratowania bliźnich nie ma nieprzyjaciół, nie ma różnicy wyznania - wszyscy są równi wobec nieszczęścia.
10. Dziesiąte przykazanie. Będziesz się starał o zabezpieczenie losu swojej rodziny na wypadek twojej śmierci. Pomimo środków zapobiegawczych i narzędzi ochronnych, pomimo nawoływania strażaków o zachowanie ostrożności, wypadki się zdarzają niestety! Przeto pamiętaj o swoich ukochanych. Przede wszystkim dokażesz tego przez pracowitość, oszczędność i porządne życie, dalej postaraj się o zabezpieczenie jakiego zasiłku dla swojej rodziny w Towarzystwie Ubezpieczeń. Wnosząc corocznie małą kwotę, uzbierasz dla rodziny kapitalik. A czego osobista przezorność dokonać nie zdoła, to powinno być spełnione przez ogół Towarzystwa, przez należenie do Kasy Zapomóg. Jeżeliście, mili towarzysze, wzięli do serca te dziesięcioro przykazań, któreśmy wam podali, to wykonywać je będziecie z ochotą i staniecie na wysokości swego szczytnego zadania, jakim jest czysta, wolna od samolubstwa miłość bliźniego. Będzie to chluba dla was, pożytek dla waszych współobywateli, a sława dla kraju, który takich dzielnych ma synów.

Strażacy w kinie światowym - przegląd popularnych tytułów

Dobry film powinien trzymać w napięciu i odpowiadać na zainteresowania oglądającego. Motyw straży pożarnej niejednokrotnie przewija się w filmach, które zyskały ogólnoświatową sławę. Serwis branżowy Filmweb przygotował ranking dziesięciu najlepszych filmów o strażakach:

1. Grupa strażaków walczy z pożarem trawiącym las.
2. Film dokumentalny dwóch filmowców Jules i Gedeon Naudet, którzy przedstawili tragedię 11 września 2001 roku z perspektywy młodego nowojorskiego strażaka.
3. Dwaj strażacy próbują odnaleźć sprawcę serii zagadkowych podpaleń w Chicago.
4. Widowisko Johna Guillermina, najbardziej kasowy tytuł 1974 roku. Opowiada o pożarze w najwyższym wieżowcu, który wybucha w schowku na 81. piętrze z powodu wadliwie wykonanej instalacji elektrycznej. Ogień szybko się rozprzestrzenia, docierając do sali balowej na 135. piętrze.
5. Dobrze znana klasyka. Film opowiada historię uwięzionego w pożarze strażaka, Jacka Morrisona, któremu wystarczy tlenu tylko na kilka minut. Rozgrywa się emocjonująca walka z czasem, własnym strachem i słabościami.
6. Propozycja z Chin.
7. Chance (John Wayne), właściciel firmy specjalizującej się w gaszeniu pożarów szybów naftowych i na platformach wiertniczych. Ryzykowna praca wpływa na jego życie osobiste i relacje z żoną (Vera Miles).
8. Pete ginie w katastrofie samolotu.
9. Nastolatek jest świadkiem morderstwa, za co ściga go dwóch zabójców.
10. Psi gwiazdor filmowy gubi się i trafia do domu 12-letniego Shane’a.

Poza tym rankingiem, istnieją inne znaczące filmy o strażakach, które również zapadły w pamięć widzom:

• Historia oparta na tragicznych prawdziwych wydarzeniach z czerwca 2013 roku, ukazująca grupę specjalnie wyszkolonych strażaków, którzy stawili czoła szalejącemu żywiołowi pochłaniającemu lasy w Arizonie. Film przedstawia ludzi narażających życie dla dobra ogółu, którzy nie czują się bohaterami, lecz mają swoje plany i marzenia.
• Film opowiadający historię dwóch braci, którzy po śmierci ojca-strażaka postanawiają iść w jego ślady, starając się udowodnić całemu światu, że są godnymi następcami swojego taty. Wkrótce w mieście wybucha seria tajemniczych pożarów wzniecanych przez specjalistę.
• Opowieść o strażaku Caleb’ie Holcie, który żyje według porzekadła starego strażaka: „nigdy nie porzucaj twojego partnera”. W pracy to jego naturalny instynkt, jednak w stygnącym żarze jego małżeństwa zmaga się z innym wyzwaniem, próbując podjąć „Wyzwanie miłosne”.
• Historia Francka z Paryża, który żyje, by zostać ogniomistrzem i wkrótce zdaje testy, spełniając swoje marzenia.
• Film, w którym Kristen Scott (Brooke Burns) pracuje w straży pożarnej, podobnie jak jej ojciec Hank, komendant jednostki. Pewnego dnia będący już na emeryturze Hank ginie biorąc udział w jednej z akcji. O jego śmierć niesłusznie zostaje oskarżona Kristen, która zostaje zawieszona w obowiązkach do wyjaśnienia sprawy.
• Opowieść o Bénédicte, która zasila szeregi ogniowej brygady na południu Francji, regionu pustoszonego przez liczne pożary.

tags: #strazak #polskim #filmie