Strażak na Pożarze: Zagrożenia, Urazy i Procedury Bezpieczeństwa

Zawód strażaka jest synonimem bohaterstwa i poświęcenia, ale wiąże się również z ekstremalnym ryzykiem i poważnymi wyzwaniami zdrowotnymi. Praca w ciągłym narażeniu na ogień, dym i toksyczne substancje, a także stres związany z ratowaniem życia, odciska piętno na zdrowiu i życiu osobistym funkcjonariuszy. Niniejszy artykuł przedstawia kompleksowe informacje na temat zagrożeń, urazów oraz procedur bezpieczeństwa, zarówno dla strażaków, jak i dla społeczeństwa, w obliczu pożaru.

Rola i Wyzwania Zawodu Strażaka

Podstawowym celem pracy strażaka jest wykonywanie czynności ratowniczo-gaśniczych podczas różnego rodzaju zdarzeń wymagających interwencji: pożarów, katastrof budowlanych i chemicznych, wypadków komunikacyjnych i innych sytuacji niosących zagrożenie dla zdrowia i życia ludzi. Zawód strażaka jest zawodem o bardzo wysokim ryzyku zawodowym.

Strażacy zazwyczaj pracują w szkodliwych i gwałtownie zmieniających się warunkach, w narażeniu na różnorodne czynniki ryzyka. Do głównych zagrożeń należą: zawalające się konstrukcje, spadający gruz, gazy, toksyczne pyły, atmosfera uboga w tlen oraz wysokie temperatury. Strażacy są narażeni na urazy związane z wypadkami komunikacyjnymi, katastrofami przemysłowymi oraz powodziami.

Często wykonują czynności związane z dużym wysiłkiem fizycznym, takie jak dźwiganie ciężkich przedmiotów w wysokiej temperaturze otoczenia, a wszystko to przy obciążeniu odzieżą ochronną. Może to być przyczyną wyczerpania organizmu, urazów z przeciążenia oraz chorób układu krążenia. Strażacy pracują pod ciągłą groźbą niebezpieczeństwa, przez wiele godzin, często w systemie pracy dyżurowej, co stanowi źródło stresu i problemów osobistych i rodzinnych. Tragiczne zdarzenia związane z akcjami ratowniczymi mogą wywoływać stres pourazowy. Mimo tych wyzwań, strażacy to grupa zawodowa na ogół zdrowsza niż przeciętni obywatele, a ich sprawność i zdrowie są wnikliwie oceniane przed przyjęciem do służby oraz podczas corocznych badań.

Postępowanie w Obliczu Pożaru - Informacje dla Społeczeństwa

Alarmowanie Służb Ratunkowych i Pierwsze Kroki

Kiedy pożar się rozpoczyna, kluczowe jest zachowanie spokoju oraz podejmowanie szybkich i odpowiednich działań. W pierwszej kolejności należy pamiętać o bezpieczeństwie własnym i innych osób.

• Powiadomienie odpowiednich służb: Wystarczy wybrać numer alarmowy 998 lub 112. Osoba na dyżurze zada kilka pytań, które pozwolą na zlokalizowanie miejsca pożaru.
• Informacje do podania: Przede wszystkim imię i nazwisko, numer telefonu, adres oraz ewentualnie nazwę palącego się obiektu. Po podaniu informacji nie należy odkładać słuchawki do chwili potwierdzenia przyjęcia zgłoszenia.
• Poinformowanie innych: W trakcie wybuchu pożaru nie zawsze jesteśmy sami. Niezależnie od okoliczności, trzeba poinformować o sytuacji domowników, pracowników czy osoby znajdujące się w niebezpieczeństwie.

Ewakuacja i Zapewnienie Bezpieczeństwa

Bezpieczna ewakuacja ludzi z obiektów jest możliwa, jeśli zostały spełnione odpowiednie warunki techniczno-budowlane dla dróg ewakuacyjnych i elementów wystroju wnętrz, określone m.in. w Rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie. Współpraca oraz bezwzględne podporządkowanie się poleceniom kierującego akcją ratowniczą jest kluczowe dla skutecznej ewakuacji.

• Drogi ewakuacyjne: Osoby niebiorące udziału w akcji ratowniczej powinny ewakuować się najkrótszą oznakowaną drogą ewakuacyjną poza strefę objętą pożarem lub na zewnątrz budynku. W przypadku pożaru w domu, należy go możliwie najszybciej opuścić, najlepiej nie korzystając z wind, tylko ze schodów. Nie wolno biec, tylko poruszać się szybkim tempem prosto do wyjścia.
• Odcięta droga wyjścia: Nie można dopuścić do odcięcia przez pożar drogi wyjścia z mieszkania. Gdy już do tego dojdzie, należy udać się do pomieszczenia posiadającego okno lub balkon, usytuowanego najdalej od miejsca pożaru, zabierając ze sobą (jeśli jest to możliwe) mokry koc lub ręcznik i zamykając za sobą drzwi do innych pomieszczeń na klamkę. Jeśli nie możemy opuścić budynku z powodu intensywnego dymu lub płomieni, najbezpieczniej będzie pozostać tam, gdzie jesteśmy i czekać na pomoc służb ratowniczych.
• Dym i drogi oddechowe: Wchodząc do pomieszczeń lub stref silnie zadymionych, należy przyjmować pozycję pochyloną (jak najbliżej podłogi) oraz zabezpieczać drogi oddechowe prostymi środkami (np. mokrym materiałem).
• Odłączenie mediów: Kolejnym bardzo istotnym krokiem jest odłączenie gazu i elektryki. Trzeba również sprawdzić, czy zamknięte są wszystkie okna.
• Kierowanie akcją: Podczas oczekiwania na wezwaną Straż Pożarną ktoś musi przejąć kierowanie akcją. Gdy pożar wybuchnie w zakładzie pracy, akcją powinien zarządzać kierownik. W domu odpowiedzialna jest osoba, która jest najbardziej opanowana.
• Plany ewakuacyjne: Znajomość instrukcji bezpieczeństwa pożarowego i planów ewakuacyjnych, szczególnie w miejscach publicznych, to absolutne podstawy. Pozwalają one na sprawną ewakuację i minimalizują chaos.

Podstawowa Pomoc Przedmedyczna

Pierwsza pomoc w wypadkach pożarowych jest niezwykle ważna do ocalenia życia i zdrowia poszkodowanych, zanim profesjonalne służby ratownicze dotrą na miejsce. Pamiętaj, że o chwilach zaraz po wypadku często decyduje kolejny rozwój sytuacji. Nigdy nie ryzykuj swojego własnego bezpieczeństwa.

1. Gaszenie ognia: Jeśli to bezpieczne, usiłuj zgasić ogień za pomocą dostępnego sprzętu gaśniczego, np. gaśnicy. W przypadku pożaru choinki w pierwszej kolejności należy wyłączyć ozdoby z instalacji elektrycznej, a następnie polać choinkę wodą lub użyć gaśnicy.
2. Ocena stanu poszkodowanych: Zadaniem każdego świadka pożaru powinno być sprawdzenie stanu poszkodowanych - szukanie widocznych oznak urazów czy podrażnień spowodowanych dymem. Ogólne reguły obejmują przede wszystkim ocenę stanu ofiary, zadbanie o jej bezpieczeństwo i zapewnienie, że oddycha.
3. Udzielenie pomocy: Należy upewnić się, że osoba jest przytomna - jeżeli nie reaguje, należy jak najszybciej wezwać pomoc medyczną oraz rozpocząć resuscytację krążeniowo-oddechową (RKO). Podczas oczekiwania na pomoc, warto osoby poszkodowane ułożyć w pozycji bocznej bezpiecznej, co ma szczególne znaczenie, gdy dochodzi do utraty przytomności. Kolejnym krokiem może być zapewnienie poszkodowanym ciepłej, suchej odzieży oraz czystej wody do picia.
4. Przekazanie informacji służbom: Kiedy służby ratownicze przybędą na miejsce zdarzenia, ważne jest przekazanie im jak najwięcej informacji o sytuacji - ilości osób w budynku, możliwych problemach ze strukturą budynku, wszelkich akcjach podjętych przed ich przybyciem oraz stanu zdrowia ofiar.

Tragiczny Pożar w Poznaniu - Studium Przypadku

Do tragicznego w skutkach pożaru doszło chwilę przed północą w sobotę, 24 sierpnia przy ul. Kraszewskiego w Poznaniu. Na miejsce natychmiast przyjechały jednostki straży pożarnej. Niestety, w trakcie akcji ratunkowej doszło do kolejnego wybuchu, wskutek którego poszkodowanych zostało 11 strażaków, a dwóch zaginęło wewnątrz budynku. Po kilku godzinach ogłoszono, że nie żyją. Dodatkowo poszkodowane zostały trzy osoby cywilne.

Kierownik SOR poznańskiego Szpitala Centralnego dr n. med. Patryk Konieczka przekazał, że spośród poszkodowanych w pożarze do jego placówki trafiło siedmiu. Mieli obrażenia związane nie tylko z ogniem, ale przede wszystkim z fruwającymi odłamkami szkła. Poszkodowani, którzy są obecnie hospitalizowani, mają rozległe oparzenia. Dr Jarosław Sowizdraniuk, ratownik medyczny, wyjaśnia: „Oparzenie to specyficzna rana, poprzez którą szybko parują płyny z organizmu, a destrukcja tkanek powoduje kaskadę zapalną, co na tle zakażenia szybko powoduje stan zagrożenia życia”.

W Szpitalu Centralnym nadal hospitalizowanych jest trzech pacjentów. Ich życiu nie zagraża niebezpieczeństwo, lecz mają „dość znaczne” obrażenia. Uściślono, iż mają oni m.in. poparzenia dróg oddechowych, a ponadto rany na „bardzo rozległych obszarach ciała”. Jeden ze strażaków w chwili wybuchu stał około sześć metrów od ściany, zwrócony do niej przodem. Wojewoda wielkopolska Agata Sobczyk przekazała, że poszkodowani strażacy mają oparzenia pierwszego i drugiego stopnia, a ponadto stłuczenia i obicia. Jedna z cywilnych osób rannych, która odniosła obrażenia, na pokładzie helikoptera trafiła do szpitala w Nowej Soli.

Zagrożenia dla Zdrowia Strażaków: Dym, Toksyny i Choroby Nowotworowe

Niestety, powszechnie nie doceniamy zagrożenia ze strony dymu - zarówno z perspektywy działań gaśniczych, jak i ochrony zdrowia. Substancje niebezpieczne, które powstają w wyniku niekontrolowanego procesu spalania, w tym toksyczne oraz rakotwórcze, nie zostały jeszcze do końca rozpoznane. Współczesne pożary charakteryzują się większą dynamiką niż w ubiegłych dekadach; pożar w pomieszczeniach rozwija się nawet ośmiokrotnie szybciej niż kiedyś, głównie za sprawą wszechobecnego wykorzystania tworzyw sztucznych.

W produktach każdego spalania pożarowego znajdują się substancje, których rakotwórczość udowodniono, ale także substancje „prawdopodobnie” i „możliwie rakotwórcze” (według klasyfikacji IARC). Problem zachorowalności na nowotwory wśród strażaków został wyraźnie zauważony na całym świecie.

Statystyki i Rodzaje Nowotworów

Niepokojące trendy w sferze zachorowalności na nowotwory wśród strażaków potwierdza wiele badań:

• Pierwsze z badań wykazało zwiększone ryzyko zachorowania strażaków m.in. na raka jąder (o 102%), chłoniaka nieziarniczego (o 51%), szpiczaka mnogiego (o 53%) czy raka skóry (o 39%) w porównaniu do populacji ogólnej.
• Drugie badanie (NIOSH) dowiodło m.in. o 14% większego ryzyka śmierci z powodu nowotworów wśród strażaków w porównaniu do populacji ogólnej.
• Trzecie badanie, wykonane w pięciu krajach skandynawskich, pokazało zwiększoną liczbę przypadków zachorowania na raka prostaty (o 159%) i czerniaka (o 62%) w grupie wiekowej 30-49 lat. W grupie wiekowej > 70 lat zwiększone ryzyko zachorowania występowało w przypadku raka skóry (o 40%), szpiczaka mnogiego (o 69%), gruczolakoraka płuca (o 90%) czy międzybłoniaka (o 159%).

Badacze stwierdzili, że potencjalne narażenie na WWA (np. zawarte w spalinach), azbest i praca zmianowa, która zakłóca rytm dobowy, mogą częściowo wyjaśniać te wyniki. Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem (IARC), będąca agendą WHO, w 2010 r. opublikowała monografię, w której zidentyfikowała trzy rodzaje pracy stwarzające zwiększone ryzyko zachorowania na raka: malowanie, gaszenie pożarów i praca zmianowa.

Drogi Ekspozycji na Substancje Rakotwórcze

Do organizmu strażaka substancje rakotwórcze dostają się trzema drogami: wziewnie, przez układ pokarmowy oraz przez skórę. O ile droga wziewna wydaje się być oczywista, o tyle dwie pozostałe z pewnością zastanowią niektórych:

1. Pożar jest źródłem substancji szkodliwych, które lokalizują się w otaczającej atmosferze i na różnych powierzchniach, skąd roznoszą się dalej.
2. Atmosfera i powierzchnie wzajemnie się kontaminują. Szkodliwe substancje powodują zanieczyszczenie powierzchni, a czasem wnętrza przedmiotów, które z kolei uwalniają pochłonięte gazy i pary.
3. Rozprzestrzenianie substancji szkodliwych następuje również poprzez dotykanie przedmiotów przez strażaka, odkładanie zabrudzonych narzędzi, pylenie cząstek stałych i uwalnianie substancji z ubrań.
4. Strażak, wykonując rutynowe ruchy i czynności, przenosi zabrudzenia między częściami ciała i odzieży, powiększając obszar zabrudzeń.

Mylne jest twierdzenie, że dym i produkty spalania nie przedostają się przez membranę ubrania specjalnego lub są zatrzymywane przez warstwę zewnętrzną. Badanie Fluorescent Aerosol Screening Test wykazało, że cząstki dymu są w stanie w znaczący sposób przenikać przez wszystkie części odzieży ochronnej, a najbardziej narażone na zabrudzenia są: szyja, policzki, uszy i włosy. Znacząco skontaminowany był też brzuch (wolna przestrzeń między kurtką a spodniami) oraz nadgarstki i dłonie. Takie zanieczyszczenia łatwo przenoszą się do środowiska pracy strażaka i dostają się do organizmu.

Badania przeprowadzone na strażakach z Ottawa Fire Service w 2017 r. wykazały od 2,9 do 5,3 razy więcej metabolitów wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych w moczu i na skórze po pożarze niż przed nim, oraz czterokrotnie większe ryzyko uszkodzenia DNA. Umacnia to hipotezę o wchłanianiu substancji szkodliwych przez skórę.

Dodatkowo, w czasie pożaru strażak narażony jest na wysokie promieniowanie cieplne. Wykonując wysiłek fizyczny, podnosi ciepłotę swojego ciała. Poza zwiększonym ukrwieniem skóry i otwarciem porów, każdy wzrost temperatury o 5°C zwiększa przenikalność transdermalną o 400%. Szczególnie podatne są okolice pach, pachwin oraz szyi.

Dekontaminacja i Profilaktyka Zdrowotna Strażaków

Postępowanie Po Akcji Gaśniczej

Kluczowe jest odpowiednie postępowanie po zakończeniu akcji gaśniczej, aby zminimalizować ekspozycję na toksyczne substancje. Sprzęt używany przy pożarze najczęściej jest mocno zabrudzony - dotyczy to przede wszystkim odcinków wężowych, noszaków, aparatów i ubrań (szczególnie rękawic, również wewnątrz). Niejednokrotnie zabrudzony sprzęt ląduje w kabinie załogi, gdzie zanieczyszcza kolejne powierzchnie i atmosferę.

Zanim ubranie specjalne i wyposażenie używane w środowisku pożaru przejdzie pranie i właściwe mycie, warto wykonać na miejscu zdarzenia tzw. dekontaminację wstępną, co najmniej spłukując strumieniem wody zabrudzone ubrania i przedmioty. Dobrze jest także wyposażyć każdy pojazd w duże, mocne worki na śmieci do przewożenia zabrudzonych ubrań czy przedmiotów. Dobrym rozwiązaniem jest również tzw. moduł higieniczny z dozownikiem mydła, papierowymi ręcznikami i źródłem wody do mycia w skrytce wozu bojowego.

Warto wspomnieć o chusteczkach nawilżanych. Ich używanie bezpośrednio po zakończeniu działań związanych z kontaminacją czynnikami kancerogennymi może zredukować ekspozycję na te czynniki nawet o 54%. Należy wytrzeć z dużą dokładnością, używając kilku chusteczek nawilżanych, całą twarz, szyję, kark, okolice nosa, uszu, oczodołów, a nawet włosów i torsu. Zaleca się także na sam koniec wydmuchanie nosa w chusteczkę.

Najlepszym sposobem na usunięcie zagrożenia znajdującego się na naszym ciele jest wzięcie prysznica po pożarze tak szybko, jak to możliwe (do godziny). Wskazane jest, by był to najpierw chłodny/zimny prysznic z zastosowaniem mydła lub innego detergentu, który rozpuszcza substancje hydrofobowe. Wysoka temperatura wody zwiększa wchłanianie substancji przez skórę.

Środki Ochrony Indywidualnej i Wyzwania Dekontaminacji

Pomimo wysiłków producentów środków ochrony indywidualnej nadal nie jest możliwe całkowite wyeliminowanie narażenia strażaków na chemikalia. Strażacy nadal będą narażeni w pewnym stopniu na kontakt z toksynami. Mylne jest twierdzenie, że dym i produkty spalania nie przedostają się przez membranę ubrania specjalnego lub są zatrzymywane przez warstwę zewnętrzną.

Wielu strażaków radzi sobie w takich sytuacjach m.in. przez korzystanie z rękawiczek medycznych (nitrylowych, lateksowych czy innych) lub bawełnianych pod rękawicami pożarniczymi. Ten sposób bardzo dobrze spełnia zadanie izolowania dłoni od zabrudzeń. Budowa rękawic utrudnia ich dokładne wyczyszczenie, w związku z czym mimo dokładnego prania rękawice pozostają zabrudzone w środku. Profesjonalne urządzenie do mycia strażackich ŚOI, w tym aparatów powietrznych, hełmów, a nawet rękawic i obuwia, przeszło testy w Polsce w grudniu 2018 r.

Rola Sauny i Diety w Detoksykacji - Fakty i Mity

Choć wiele badań wykazało, że korzystanie z sauny w połączeniu ze zdrowym stylem życia (odpowiednia ilość snu, nawodnienie, zbilansowana dieta i ćwiczenia) poprawia stan zdrowia, to znaczenie tej metody ciepłolecznictwa dla strażaków nie jest przesądzone. W rzeczywistości, okazuje się, że tylko około 0,02% dziennego wchłaniania polichlorowanych bifenyli (PCB) może być usuniętych wraz z potem. Ponadto, istnieją obawy związane z dodatkowym obciążeniem termicznym organizmu strażaka, które może uszkodzić funkcjonowanie nerek, odpowiedzialnych za oczyszczanie organizmu.

W ciągu doby człowiek wydala średnio około trzykrotnie więcej wody z moczem niż z potem. Niestety większość substancji zawartych w dymie (WWA, WAA, związki heterocykliczne) jest hydrofobowa i nie wydala się wraz z potem. Zamiast sauny, zaleca się dobre nawadnianie. Związki nierozpuszczalne w wodzie w wyniku procesów biochechemicznych stają się bardziej hydrofilowe i kierowane są do nerek. Efektywnym sposobem wydalania trucizn hydrofobowych jest przerwanie krążenia jelitowo-wątrobowego, co można zrobić, zwiększając ilość pektyn w diecie (np. spożywając jabłka, pomarańcze czy grejpfruty). Aby usprawnić procesy biochemiczne odpowiedzialne za usuwanie szkodliwych substancji, warto też zadbać o uzupełnianie diety w witaminy z grupy B, witaminę C, cynk czy selen.

Kluczowe Zasady Aktywnej Profilaktyki

Nie możemy stracić z oczu rzeczy podstawowych. Zmniejszanie ryzyka zachorowania na raka poza strażą (kondycja fizyczna, dieta, niepalenie tytoniu), zmniejszanie narażenia na chemikalia przez odpowiednie stosowanie środków ochrony indywidualnej i używanie aparatów ochrony dróg oddechowych od rozpoczęcia gaszenia do zakończenia dogaszania oraz zmniejszanie skażenia wtórnego musi być wdrożone i w pełni egzekwowane. Chociaż narażenie na toksyny ma wpływ na wskaźniki zachorowalności na raka, nie możemy skupić się wyłącznie na tym zagadnieniu, nie zajmując się również innymi kwestiami związanymi z ryzykiem zachorowania. Wykazano, że brak nadmiaru tkanki tłuszczowej obniża ryzyko większości nowotworów, a statystyki wskazują, że wielu strażaków ma nadwagę lub otyłość. Działajmy proaktywnie, dbając o kompleksową profilaktykę.

tags: #strazak #przy #pozarze #rany