Dołączenie do Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP) i zostanie czynnym strażakiem-ratownikiem to droga wymagająca odpowiedniego przygotowania. Niniejszy artykuł stanowi kompleksowy przewodnik po kluczowych aspektach szkoleń, od kursu podstawowego, który jest fundamentem, aż po specjalistyczne szkolenia wysokościowe, przygotowujące do działań w trudnodostępnych miejscach. Celem szkolenia jest przygotowanie słuchaczy do kierowania działaniami ratowniczymi na poziomie interwencyjnym z umiejętnością dokonywania oceny sytuacji i podejmowania decyzji w działaniach ratowniczych. Nie tylko strażak Państwowej Straży Pożarnej w trakcie swojej kariery zawodowej przechodzi ścieżkę szkoleń; strażak ochotnik również, aby w pełni realizować działania ratownicze lub zajmować określone stanowiska w jednostce, musi przejść ścieżkę szkoleń.
Szkolenie Podstawowe Strażaka-Ratownika OSP
Szkolenie podstawowe strażaka-ratownika OSP jest przepustką do udziału w pierwszej akcji ratowniczo-gaśniczej. Artykuł uwzględnia najnowszy program szkolenia strażaka ratownika OSP.
Wymagania i Kryteria Kwalifikacyjne
Droga do zostania strażakiem-ratownikiem OSP rozpoczyna się od spełnienia kilku fundamentalnych wymagań. Zanim zaczniesz marzyć o syrenie i akcjach ratowniczych, upewnij się, że spełniasz kryteria formalne i zdrowotne. Aby wziąć udział w szkoleniu podstawowym dla strażaków-ratowników OSP, musisz być członkiem jednostki, ponieważ tylko jednostka może skierować Cię na szkolenie.
- Wiek: Musisz mieć ukończone 16 lat, ale nie przekroczyć 65. roku życia. Osoby w wieku 16-18 lat potrzebują pisemnej zgody rodziców lub opiekunów prawnych na udział w szkoleniu. Osoby niepełnoletnie, które zdały egzamin, otrzymują zaświadczenie o ukończeniu szkolenia, natomiast zgodnie z obowiązującym prawem w działaniach ratowniczo-gaśniczych będą mogły brać udział po ukończeniu 18 roku życia. W przypadku dużej ilości osób pełnoletnich, osoby nieletnie mogą nie być przyjmowane na szkolenie, gdyż nie mogą uczestniczyć w działaniach ratowniczo-gaśniczych.
- Przynależność do OSP: Aby zostać skierowanym na kurs, musisz być już aktywnym członkiem jednostki Ochotniczej Straży Pożarnej.
- Zdolność do działań ratowniczych: Konieczne jest przedstawienie zaświadczenia lekarskiego, które jednoznacznie potwierdza Twoją zdolność do bezpośredniego udziału w działaniach ratowniczo-gaśniczych.
Struktura i Czas Trwania Szkolenia Podstawowego
Kurs podstawowy OSP to kompleksowe szkolenie, które przygotowuje przyszłych strażaków do profesjonalnego działania. Organizowane jest ono przez jednostki Państwowej Straży Pożarnej, co gwarantuje wysoki standard nauczania i dostęp do specjalistycznego sprzętu. Obecnie szkolenia podstawowe realizowane są w oparciu o program szkolenia podstawowego strażaka ratownika OSP z dnia 4 marca 2022 roku. Kurs podstawowy OSP trwa około 133-137 godzin, podzielonych na część teoretyczną i praktyczną.
- Zajęcia teoretyczne: Trwają około 64 godziny i stanowią fundament wiedzy każdego strażaka. Mogą być realizowane zarówno w formie tradycyjnych zajęć stacjonarnych, jak i nowoczesnego e-learningu, co zwiększa elastyczność procesu nauczania.
- Część praktyczna: Liczy około 69 godzin i jest kluczowym elementem szkolenia, gdzie zdobyta wiedza jest przekuwana w konkretne umiejętności. Zajęcia praktyczne powinny być realizowane z zachowaniem zasady 1 instruktor na 4-10 słuchaczy.
Czas trwania kursu może być zróżnicowany od kilku tygodni intensywnych zajęć, po kilka miesięcy nauki w systemie weekendowym lub zaocznym. Takie podejście pozwala dopasować szkolenie do możliwości czasowych kandydatów. Szkolenie podstawowe rozpoczyna się spotkaniem organizacyjnym, podczas którego realizowana jest tematyka instruktażu ogólnego w ramach szkolenia wstępnego BHP. Po przeprowadzeniu instruktażu kursant otrzymuje kartę szkolenia wstępnego z zakresu BHP. Następnie w macierzystej jednostce OSP naczelnik przeprowadza instruktaż stanowiskowy dla kursantów i potwierdza to wpisem w otrzymanej wcześniej karcie szkolenia.
Program Szkolenia: Teoria i Moduły Praktyczne
Program kursu podstawowego OSP jest niezwykle szeroki i przygotowuje strażaków do radzenia sobie z różnorodnymi zagrożeniami. Zakres tematów poruszanych na szkoleniu podstawowym jest bardzo szeroki, ponieważ jako strażak-ratownik podczas akcji spotkasz się z wieloma różnymi sytuacjami i musisz być do tego dobrze przygotowany. Obejmuje on kluczowe moduły, które kształtują wszechstronnego ratownika.
- Zagadnienia teoretyczne: Obejmują zagadnienia od podstaw prawnych i organizacyjnych, przez fizykochemię spalania, aż po taktykę działań ratowniczych, bezpieczeństwo i higienę pracy, służbę wewnętrzną oraz podstawy organizacji akcji gaśniczej.
- Obsługa specjalistycznego sprzętu: Nauka prawidłowego użytkowania sprzętu ochrony dróg oddechowych oraz innego wyposażenia.
Ćwiczenia Praktyczne i Komora Dymowa
Część praktyczna kursu podstawowego to serce szkolenia, gdzie teoria nabiera realnych kształtów. Ćwiczenia odbywają się głównie na specjalnie przygotowanych placach bojowych komend Państwowej Straży Pożarnej oraz w obiektach komend PSP, co pozwala na realistyczne symulowanie sytuacji. To właśnie tam przyszli strażacy uczą się pracy w zespole, sprawiania linii gaśniczych, obsługi sprzętu w warunkach zbliżonych do rzeczywistych oraz taktyki działań ratowniczych.
Jednym z najbardziej wymagających, ale i kluczowych elementów szkolenia praktycznego jest test w komorze dymowej. Jest to obowiązkowe ćwiczenie, które ma na celu sprawdzenie wytrzymałości fizycznej i psychicznej strażaka w warunkach symulujących realne zagrożenie pożarowe: wysokie temperatury, zadymienie i ograniczoną widoczność. Zaliczenie tego testu jest warunkiem koniecznym do dopuszczenia do egzaminu końcowego. Przygotowanie do niego wymaga dobrej kondycji fizycznej i psychicznej, a także pełnego zaufania do sprzętu ochrony dróg oddechowych.
Egzamin Końcowy: Teoria i Praktyka
Po ukończeniu wszystkich modułów szkoleniowych i zaliczeniu ćwiczeń praktycznych, nadchodzi czas na ostateczny sprawdzian - egzamin końcowy. Jest to dwuetapowa weryfikacja wiedzy i umiejętności, która decyduje o tym, czy kandydat zyska uprawnienia strażaka-ratownika OSP. Egzamin ten jest przeprowadzany przez wykwalifikowaną komisję, która ocenia gotowość do służby. Egzamin składa się z części teoretycznej, praktycznej oraz z BHP.
- Część teoretyczna: Ma zazwyczaj formę pisemnego testu, składającego się z określonej liczby pytań (często 30 pytań zamkniętych, jednokrotnego wyboru). Aby uzyskać pozytywny wynik i zostać dopuszczonym do części praktycznej, należy odpowiedzieć poprawnie na co najmniej 70% możliwych do zdobycia punktów. Test sprawdza wiedzę zdobytą podczas zajęć teoretycznych, obejmującą między innymi przepisy, taktykę działań, budowę sprzętu czy zasady pierwszej pomocy. Jeżeli zajęcia teoretyczne realizowane były przy wykorzystaniu metod nauczania na odległość, część teoretyczna egzaminu przeprowadzona zostanie po ukończeniu modułu teoretycznego i przed rozpoczęciem zajęć praktycznych. W przypadku gdy zajęcia teoretyczne odbywały się stacjonarnie, cały egzamin zostanie zorganizowany na zakończenie szkolenia. Kierownicy kursu będą mieli wiedzę, którzy słuchacze ukończyli pozytywnie szkolenie teoretyczne (każda partia materiału musi być zaliczona w 100%) - nie ma potrzeby drukowania zaświadczeń o ukończeniu e-learningu.
- Część praktyczna: To prawdziwy sprawdzian nabytych umiejętności. Kandydaci są oceniani na kilku stanowiskach, gdzie muszą wykazać się biegłością w zakresie np. sprawiania linii gaśniczych, prawidłowej obsługi specjalistycznego sprzętu ratowniczego, czy też wykonania symulowanych zadań ratowniczych, które odzwierciedlają realne sytuacje z akcji. Całość jest nadzorowana przez komisję egzaminacyjną, powołaną przez Komendanta Wojewódzkiego Państwowej Straży Pożarnej, która ocenia precyzję, szybkość i bezpieczeństwo wykonywanych czynności. Do egzaminu praktycznego zostają zakwalifikowane osoby, które zrealizowały zagadnienia poruszane na szkoleniu, otrzymały zaliczenie z części teoretycznej egzaminu i zaliczyły test w komorze dymowej. W przypadku gdy absencja słuchacza na zajęciach praktycznych wyniesie powyżej 20%, kandydat zostanie skreślony z listy.
- Egzamin z zakresu BHP: Przeprowadzany jest na zakończenie szkolenia, po zrealizowaniu wszystkich zajęć określonych w programie. Egzamin składa się z testu (minimum 10 zadań wielokrotnego wyboru z jedną prawidłową odpowiedzią). Egzamin uznaje się za zaliczony, jeżeli słuchacz uzyskał minimum 70% możliwych do zdobycia punktów.
Zdanie egzaminów potwierdzających ukończenie niniejszego szkolenia jest równoznaczne z nabyciem uprawnień z zakresu obsługi sieci radiowych UKF PSP.
Dalszy Rozwój po Kursie Podstawowym
Pozytywne zdanie egzaminu końcowego kursu podstawowego jest wielkim osiągnięciem i oznacza, że zyskałeś tytuł strażaka-ratownika OSP. To kluczowy moment, który otwiera drzwi do czynnego udziału w działaniach ratowniczo-gaśniczych prowadzonych przez Twoją jednostkę. Otrzymasz oficjalne zaświadczenie o ukończeniu szkolenia, potwierdzające Twoje kwalifikacje. To jednak dopiero początek Twojej drogi w strukturach OSP. Kurs podstawowy to fundament, ale rozwój strażaka OSP nigdy się nie kończy. Po zdobyciu podstawowych uprawnień, możesz kontynuować swoją edukację, wybierając spośród wielu szkoleń specjalistycznych. W zależności od potrzeb Twojej jednostki i własnych zainteresowań, możesz szkolić się w zakresie ratownictwa technicznego, ratownictwa wodnego, obsługi specjalistycznego sprzętu wysokościowego, a nawet zdobyć uprawnienia dowódcy zastępu czy naczelnika OSP. Strażak OSP ma prawo również do zdobywania wiedzy i umiejętności na szkoleniach realizowanych przez podmioty zewnętrzne.
Specjalistyczne Szkolenia Wysokościowe
Znaczenie Ratownictwa Wysokościowego
Podczas wielu działań strażacy zmuszeni są do operowania na wysokościach. Mogą to być akcje związane z usuwaniem skutków silnych wiatrów, gdy działamy na dachach i naruszonych konstrukcjach, lub podczas pożarów, gdzie wykonuje się przecinki, prace rozbiórkowe czy gasi z drabin i podnośników. Istnieje wiele wypadków, przy których ratownik może dostać się do poszkodowanego jedynie przy pomocy technik linowych, a potem ewakuować go tą samą drogą. Działania na wysokości to również te, gdzie ratownicy działają poniżej poziomu gruntu, na przykład w zagłębieniach. Ratownictwo wysokościowe to zespół czynności podejmowanych przez PSP oraz OSP w celu ratowania ludzi i zwierząt w miejscach trudno dostępnych na wysokości i w zagłębieniach. Czynności ratownicze wymagają użycia specjalistycznego sprzętu asekuracyjnego, jak np. szelki bezpieczeństwa, przyrząd zjazdowy, liny, zestaw ewakuacyjny, trójkąt ratunkowy, bloczek czy trójnóg ratowniczy. Kurs oparty jest o rzeczywiste doświadczenia zdobyte podczas działań ratowniczo-gaśniczych i został stworzony z przeznaczeniem dla każdego strażaka, nie tylko członka grupy ratownictwa wysokościowego.
Oferta Szkoleniowa Firmy ASSECURO
Od ponad 25 lat firma ASSECURO prowadzi szkolenia i kursy specjalistyczne w zakresie bezpiecznej pracy na wysokości oraz ewakuacji z wysokości i zagłębień. Jej ofertę kieruje także do jednostek ratowniczo-gaśniczych Straży Pożarnej. Przy współpracy ze Strażą Pożarną firma ASSECURO opracowała dedykowane programy szkoleń wysokościowych, między innymi dla Ratowników Ochotniczych Straży Pożarnych. Firma ASSECURO jest wiodącym na rynku producentem sprzętu zabezpieczającego przed upadkiem z wysokości, prowadząc działalność w zakresie produkcji sprzętu od ponad 30 lat.
Dwustopniowy System Szkoleń
Szkolenia dla OSP w zakresie ratownictwa wysokościowego odbywają się w systemie dwustopniowym:
- Szkolenie pierwszego stopnia (podstawowe): Obejmuje zagadnienia z ratownictwa wysokościowego w zakresie podstawowym, tj. sytuacje, kiedy sprzęt zabezpieczający stosowany jest do asekuracji.
- Szkolenie drugiego stopnia (rozszerzone): Jest szkoleniem rozszerzonym o elementy technik linowych, tzn. oprócz sprzętu zabezpieczającego stosowany jest także sprzęt służący do zjazdu po linie oraz sprzęt do wychodzenia po linie (prace wykonywane w tzw. dostępie linowym, czyli technikami alpinistycznymi).
Wszystkie szkolenia składają się z części teoretycznej i zajęć praktycznych i kończą się egzaminem. Osoby, które zaliczyły egzamin z wynikiem pozytywnym, otrzymują certyfikaty potwierdzające zdobytą wiedzę i umiejętności.
Zajęcia Praktyczne i Wykorzystywany Sprzęt
Ćwiczenia praktyczne z ratownictwa wysokościowego w zakresie podstawowym obejmują między innymi zapoznanie się z ochronami osobistymi, w jakie każdy ratownik powinien być wyposażony, oraz z zasadami bezpiecznego poruszania się na wysokości. W czasie szkolenia kursanci uczą się np. wiązania węzłów, autoasekuracji w różnych warunkach pracy (na stanowisku gaśniczym na samochodzie, na drabinie samochodowej, podczas pracy w podnośniku koszowym, na drabinie przystawnej, podczas działań na dachach budynków czy w czasie tzw. prac rozbiórkowych).
Szkolenie dla OSP drugiego stopnia zostało rozszerzone o ćwiczenia praktyczne PTA (Prace Technikami Alpinistycznymi). Podczas tego modułu strażacy Ochotniczych Straży Pożarnych ćwiczą między innymi ewakuację przez opuszczanie, techniki bezpiecznego poruszania się po linach w zjeździe i wychodzeniu, doskonalą techniki zjazdu, a także ćwiczą, jak zachować się w tzw. sytuacjach awaryjnych (zawieszenie się na przyrządzie asekuracyjnym). Z dwudniowego szkolenia dowiesz się, jak wyglądają zasady organizacji ratownictwa wysokościowego w KSRG, poznasz różnice między zakresem podstawowym a specjalistycznym, dowiesz się, jaki sprzęt powinien znaleźć się na każdym samochodzie ratowniczo-gaśniczym i jak przygotować go do użycia. Nauczysz się wiązania podstawowych węzłów i zakładania stanowisk. Będziesz miał okazję ćwiczyć sposoby dotarcia do poszkodowanego, asekurację w terenie eksponowanym, autoasekurację, pracę na dachach płaskich i skośnych.
Podczas szkoleń wykorzystuje się sprzęt zabezpieczający przed upadkiem z wysokości własnej produkcji ASSECURO, dzięki czemu kursanci mogą sprawdzić jego jakość i właściwości w praktyce. W czasie szkoleń wysokościowych dedykowanych dla OSP wykorzystywany jest między innymi zestaw ratownictwa wysokościowego - podstawowy (ZRWP). Podstawę zestawu stanowią szelki bezpieczeństwa ALPINA PLUS przeznaczone do pracy w dostępie linowym. Szelki ALPINA PLUS posiadają rozpinane klamry automatyczne pasów barkowych, udowych i biodrowego, co umożliwia całkowite otwarcie szelek oraz założenie ich na poszkodowanego w trakcie prowadzonej akcji ratunkowej. W skład zestawu wchodzą także trójkąt ewakuacyjny, lonża bezpieczeństwa z regulacją, zaczepy taśmowe, urządzenie samozaciskowe STOPROPE z liną oraz STOPER, lina statyczna, bloczek z rolką pojedynczą, bloczek z blokadą, ósemka - przyrząd do asekuracji/ewakuacji oraz worek transportowy.
#zostańwdomu i poćwicz - ratownictwo wysokościowe cz. 1
Ośrodki Szkoleniowe ASSECURO
Firma ASSECURO posiada własne ośrodki szkoleniowe. Kursy wysokościowe dla OSP są organizowane w centrum szkoleniowym w Łazach koło Warszawy. Jest to miejsce zaprojektowane specjalnie na potrzeby prowadzenia specjalistycznych kursów wysokościowych. Centrum szkoleniowe ASSECURO w Łazach posiada dwa poligony wyposażone w drabiny stałe i przenośne, słupy kratowe, żerdziowe i wirowe, poziome i pionowe systemy stałe. Jeden z poligonów usytuowany jest w ogrzewanej hali o powierzchni 400 m² i dodatkowo wyposażony w dwa pomosty, dwa dachy oraz stanowiska do ćwiczeń w dostępie linowym.