Status i Okres Służby w Państwowej Straży Pożarnej

Służba Przygotowawcza i Status Strażaka

Zgodnie z art. 129 ust. 1 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej (tj.: DzU z 2002 r. nr 147, poz. 1230, z późn. zm.), funkcjonariusze pożarnictwa, którzy w styczniu 1992 r. złożyli oświadczenie woli o podjęciu służby w Państwowej Straży Pożarnej, z mocy ustawy uzyskali status strażaka Państwowej Straży Pożarnej. Fakt złożenia przedmiotowego oświadczenia nie powodował nawiązania stosunku służbowego. Osoby podejmujące służbę w Państwowej Straży Pożarnej mianuje się strażakiem w służbie przygotowawczej na okres 3 lat, zgodnie z art. 34 cyt. ustawy. Mianowanie strażaka może nastąpić po odbyciu zasadniczej służby wojskowej lub po przeniesieniu do rezerwy bez odbycia tej służby albo po zwolnieniu od obowiązku służby wojskowej.

Strażacy, których dotyczyło Porozumienie zawarte pomiędzy Ministerstwem Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz Komendą Główną Państwowej Straży Pożarnej a Ministerstwem Transportu i Gospodarki Morskiej oraz Polskimi Kolejami Państwowymi SA, podejmowali służbę w Państwowej Straży Pożarnej po raz pierwszy i dlatego zostali mianowani na okres służby przygotowawczej. W § 2 ust. 7 cytowanego Porozumienia zapisano, że strażacy z zakładowych straży pożarnych PKP SA, przyjęci do Państwowej Straży Pożarnej, podlegają służbie przygotowawczej. Komendant Główny Państwowej Straży Pożarnej zobowiązał się do skrócenia okresu służby przygotowawczej strażakom przyjętych z ZSP PKP SA, na zasadach określonych w art. 34 ust. 1 ustawy o PSP.

W kontekście służby w Państwowej Straży Pożarnej istotne jest rozróżnienie pojęć "stażysta" i "okres służby przygotowawczej". Stażysta to stanowisko służbowe (zazwyczaj pierwsza grupa), natomiast okres przygotowawczy trwa obligatoryjnie 3 lata, niezależnie od zajmowanego w tym czasie stanowiska (stażysta, młodszy ratownik czy wyższe). Chociaż nie ma formalnych obwarowań co do tego, ile miesięcy strażak powinien zajmować stanowisko stażysty (maksymalnie 3 lata, czyli do końca służby przygotowawczej), często wymagany jest roczny staż służby na stanowisku stażysty przed awansem na stanowiska takie jak Młodszy Ratownik lub Młodszy Technik.

Wymagania i Proces Rekrutacji do PSP

W celu podjęcia służby w Państwowej Straży Pożarnej, kandydat musi spełnić szereg wymagań, które określa ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej tj. z dnia 29 września 2021 r. (Dz.U. z 2021 r. poz. 1969 ze zm.).

• Służbę w Państwowej Straży Pożarnej może pełnić obywatel polski.
• Musi być niekarany za przestępstwo lub za przestępstwo skarbowe.
• Powinien korzystać z pełni praw publicznych.
• Posiadać co najmniej średnie wykształcenie.
• Posiadać zdolność fizyczną i psychiczną do pełnienia tej służby (art. 28 cyt. ustawy).

Oceny zdolności fizycznej i psychicznej do służby w Państwowej Straży Pożarnej dokonują komisje lekarskie podległe ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych (art. 29 cyt. ustawy).

Ponadto, by umożliwić podjęcie służby w PSP najlepszym kandydatom, prowadzi się postępowanie kwalifikacyjne, w którym przyjmuje się system punktacji gratyfikujący posiadane uprawnienia kandydata. Określa to Rozporządzenie MSWiA z dnia 29 marca 2018 r. (Dz.U. z 2018 r. poz. 696).

Kształcenie Kadr Pożarniczych

Kształcenie kadr oficerskich odbywa się w Szkole Głównej Służby Pożarniczej w Warszawie. Kształcenie na poziomie aspiranckim realizują trzy szkoły: Centralna Szkoła Państwowej Straży Pożarnej w Częstochowie, Szkoła Aspirantów Państwowej Straży Pożarnej w Krakowie oraz Szkoła Aspirantów Państwowej Straży Pożarnej w Poznaniu. O przyjęcie do ww. szkół mogą ubiegać się osoby, które spełniają wymagania określone w postępowaniu rekrutacyjnym oraz zdały test sprawności fizycznej, zgodnie z zasadami określonymi w rozporządzeniu wydanym na podstawie art. 28 ust. 14 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. (Dz.U. z 2021 r. poz. 1969 ze zm.). Szczegółowe informacje o sposobie naboru oraz przebiegu kształcenia można znaleźć m.in. w Rozporządzeniu MSWiA z dnia 23 września 2021 r. w sprawie trybu postępowania rekrutacyjnego do służby w Państwowej Straży Pożarnej.

Czy istnieje "Pożarnictwo Cywilne"?

W Państwowej Straży Pożarnej formalnie nie istnieje coś takiego jak "pożarnictwo cywilne" w kontekście nadawania stopni służbowych i kwalifikacji pożarniczych. Ustawa o PSP jasno określa, kto jest strażakiem i na jakich zasadach nadaje się stopnie pożarnicze.

Szkoły uprawnione do nadawania tytułu "technik pożarnictwa" to wyłącznie szkoły funkcjonujące w strukturach Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji (MSWiA). Jedynie po ukończeniu tych szkół Minister SWiA nadaje pierwszy stopień aspirancki - "młodszego aspiranta pożarnictwa". Cywilne studia pożarnicze czy szkoły średnie o profilu ogólnokształcąco-pożarniczym, które nie są częścią systemu PSP, nie zapewniają ani wykształcenia pożarniczego uznawanego przez PSP, ani dodatkowych punktów preferencyjnych w postępowaniu kwalifikacyjnym.

Do zadań Komendanta Głównego Państwowej Straży Pożarnej należy m.in. organizowanie kształcenia, szkolenia i doskonalenia zawodowego w jednostkach organizacyjnych PSP, uzgadnianie z komendantami szkół PSP programów nauczania dla zawodów inżynier pożarnictwa i technik pożarnictwa, a także opracowywanie i zatwierdzanie programów szkolenia i doskonalenia zawodowego.

Na stanowiskach aspiranckich wymaga się posiadania co najmniej tytułu zawodowego technika pożarnictwa lub uznania kwalifikacji nabytych w państwach członkowskich Unii Europejskiej, EFTA lub Konfederacji Szwajcarskiej. Pierwszy stopień aspirancki nadaje się strażakowi, który w ramach służby kandydackiej albo będąc skierowanym do szkoły Państwowej Straży Pożarnej uzyskał tytuł zawodowy technika pożarnictwa. Może on być nadany także strażakowi posiadającemu kwalifikacje pożarnicze wymagane dla stanowisk podoficerskich i tytuł technika pożarnictwa lub jego uznanie.

Przed podjęciem decyzji o wyborze szkoły z profilem pożarniczym, zaleca się skontaktowanie z najbliższą jednostką organizacyjną PSP (Komendą Powiatową, Miejską lub Wojewódzką) w celu uzyskania dokładnych informacji na temat uznawalności kwalifikacji nabytych w określonej placówce.

Zasady Wynagradzania i Benefity Strażaków

Początkowe Uposażenie Stażysty

Nowo przyjęci strażacy na stanowisku stażysty w komendzie powiatowej mogą liczyć na wynagrodzenie składające się z kilku elementów. Przykładowo, na początku służby uposażenie zasadnicze może wynosić około 887,40 zł, dodatek za posiadany stopień (np. strażak) około 380,00 zł, a dodatek służbowy około 121,00 zł, co daje łączną kwotę brutto w okolicach 1388,40 zł. Do tego mogą dojść ewentualne stażowe.

Pensję na zagospodarowanie strażak otrzymuje po zakończeniu okresu przygotowawczego i przyjęciu do służby stałej.

Awans i Wzrost Uposażenia

Pozytywna opinia po pierwszym roku służby często skutkuje awansem na stanowisko Młodszego Ratownika, co wiąże się ze wzrostem uposażenia. Przykładowo, uposażenie zasadnicze dla Młodszego Ratownika może wynosić około 1190 zł, dodatek za stopień (np. starszy strażak) 390 zł, a dodatek służbowy 150 zł, plus ewentualne stażowe. Awanse i wzrost wynagrodzenia w dalszym czasie zależą od wysługi lat, zajmowanego stanowiska, posiadanych kwalifikacji oraz ocen okresowych. Uposażenie młodszego aspiranta, po ukończeniu np. Szkoły Aspirantów PSP, jest znacząco wyższe i może wynosić około 2154 zł plus dodatki za stopień i inne.

Zaliczanie Okresów Służby, Pracy i Nauki do Uprawnień

Zagadnienie zaliczania różnych okresów do celów emerytalnych, wysługi lat czy innych świadczeń jest złożone i wymaga indywidualnej analizy, jednak ogólne zasady są określone w przepisach.

Zaliczanie do Celów Emerytalnych

Zaliczanie do celów nabycia prawa do emerytury (15 lat służby) reguluje ustawa emerytalna (Art. 12 i 13). Do okresów tych zalicza się:

• Okresy każdej służby (w PSP i innych służbach mundurowych, obecnych i byłych).
• Okresy zatrudnienia lub służby w zawodowych jednostkach ochrony przeciwpożarowej i nauki w szkołach pożarniczych, w charakterze członka Korpusu Technicznego Pożarnictwa, a także funkcjonariuszy pożarnictwa do dnia 31 stycznia 1992 r. (art. 13 ust. 1 pkt 4 ustawy emerytalnej).

Zaliczanie do wysokości emerytury (ponad 15 lat służby) określane jest jako „wzrost emerytury” (Art. 15 ustawy emerytalnej). Zaliczane są tu:

• Okres dalszej służby (ponad 15 lat).
• Okresy sprzed służby - składkowe i nieskładkowe.

Wymiar zaliczania wynosi: 2,6% podstawy wymiaru za każdy rok służby i za okresy składkowe do 3 lat tych okresów; 1,3% podstawy wymiaru za każdy rok okresów składkowych ponad 3 lata tych okresów; 0,7% podstawy wymiaru za każdy rok okresów nieskładkowych.

Okresami składkowymi są okresy ubezpieczenia (zatrudnienia), a okresami nieskładkowymi np. okresy studiów (nauki w szkole wyższej) czy pobierania zasiłków z ubezpieczenia społecznego (chorobowego i opiekuńczego). Te zasady dotyczą strażaków przyjętych do służby przed 1 stycznia 1999 r. Dla przyjętych po tej dacie wysokość emerytury wylicza się nieco inaczej, co do zasady nie zalicza się okresów składkowych i nieskładkowych.

W sytuacji podjęcia służby po 1 stycznia 1999 r., zgodnie z art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (DzU nr 162, poz. 1118, z późn. zm.), strażakom przysługują świadczenia emerytalne na podstawie przepisów tej ustawy, a nie na podstawie ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy służb mundurowych.

Zaliczanie do Wzrostu Uposażenia Zasadniczego (Wysługa Lat)

Uposażenie zasadnicze wzrasta z tytułu wysługi lat w Państwowej Straży Pożarnej (art. 88 ust. 2 ustawy o PSP). Do okresu służby, od którego zależy prawo do wzrostu uposażenia, zalicza się okresy służby w Policji, ABW, AW, CBA, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, BOR, SOP, Służbie Celnej, Służbie Celno-Skarbowej lub Służbie Więziennej (art. 88 ust. 4 ustawy o PSP). Zaliczeniu podlegają również okresy równorzędne ze służbą wymienione w art. 13 ust. 1 ustawy emerytalnej, okresy pracy oraz inne okresy wynikające z przepisów odrębnych, w tym okres pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym, zgodnie z ustawą z dnia 20 lipca 1990 r.

Okresy pracy w gospodarstwie rolnym należy rozumieć jako okresy wymienione w art. 10 ustawy o FUS - okresy ubezpieczenia społecznego rolników, okresy prowadzenia gospodarstwa rolnego po ukończeniu 16. roku życia przypadające przed dniem 1 lipca 1977 r. oraz okresy pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16. roku życia przypadające przed dniem 1 stycznia 1983 r. Okresy te nie są okresami składkowymi ani nieskładkowymi, dlatego nie podlegają zaliczeniu ani do prawa do emerytury policyjnej, ani do jej wysokości. Zalicza się je natomiast do okresu służby, od którego zależą prawo do wzrostu uposażenia i jego wysokość.

Zaliczenie okresów do wysługi lat w PSP reguluje również rozporządzenie ministra spraw wewnętrznych i administracji z dnia 5 lutego 2020 r. w sprawie uposażenia strażaków Państwowej Straży Pożarnej (DzU poz. 220).

Nagroda Jubileuszowa

Art. 96 ust. 1 ustawy o PSP określa wysokość nagrody jubileuszowej w zależności od lat służby. Do okresu służby, od którego zależy nabycie prawa do nagrody jubileuszowej, zalicza się okresy służby i pracy oraz inne okresy uwzględniane przy ustaleniu wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat, a także okres studiów w szkole wyższej (nie więcej niż 5 lat), pod warunkiem jej ukończenia. Sprawę tę reguluje rozporządzenie ministra spraw wewnętrznych i administracji z dnia 5 sierpnia 1997 r. w sprawie okresów zaliczanych do okresu służby, od którego należy nabycie przez strażaka PSP prawa do nagrody jubileuszowej oraz szczegółowych zasad jej obliczania i wypłacania (DzU nr 101, poz. 637).

Odprawa z Tytułu Zwolnienia ze Służby

Wysokość odprawy, jako świadczenia przyznawanego w związku ze zwolnieniem ze służby, reguluje art. 99 ustawy o PSP. Jej wysokość uzależniona jest od wysługi lat w służbie w PSP. Uwzględnia się tu również okres nieprzerwanej zawodowej służby wojskowej lub innej służby, gdzie przysługują takie świadczenia, pod warunkiem nieotrzymania odprawy z tytułu poprzednio pełnionej służby, a przerwa pomiędzy służbami wynosi nie więcej niż rok. Świadczenie to ma charakter jednorazowy. W przypadku ponownego przyjęcia do służby w PSP, przy ponownym zwolnieniu ze służby wypłaca się jedynie świadczenie wyrównawcze, uzupełniające.

Dodatkowy Urlop Wypoczynkowy

Zgodnie z art. 71a ust. 4 ustawy o PSP strażakowi przysługuje dodatkowy urlop wypoczynkowy z tytułu osiągnięcia określonego stażu służby: 5 dni w roku po 15 latach służby, 9 dni w roku po 20 latach służby i 13 dni w roku po 25 latach służby. Przepis ten nie precyzuje jednak, co należy rozumieć pod pojęciem „staż służby”.

Świadczenie Motywacyjne i za Długoletnią Służbę

Zgodnie z art. 97e ust. 2 oraz art. 97f ust. 3 ustawy o PSP strażakowi przyznaje się świadczenie motywacyjne i świadczenie za długoletnią służbę po osiągnięciu określonego stażu służby, do którego zalicza się, oprócz służby w PSP, służbę w innych formacjach mundurowych, a także okresy traktowane na równi ze służbą, określone w art. 13 ust. 1 ustawy emerytalnej.

Specyficzne Okresy i Ich Wpływ na Służbę

Urlopy Związane z Rodzicielstwem

Zgodnie z art. 69 ust. 1 ustawy o PSP strażakom przysługują uprawnienia związane z rodzicielstwem, określone w Kodeksie pracy: urlop macierzyński, urlop na warunkach urlopu macierzyńskiego, urlop rodzicielski i urlop ojcowski. W trakcie tych urlopów strażakowi przysługuje zasiłek macierzyński, a okresy te nie naruszają ciągłości służby.

Kwestia zaliczania okresu korzystania z urlopu wychowawczego jest uregulowana odmiennie. Zgodnie z art. 186 Kodeksu pracy okres urlopu wychowawczego wlicza się do okresu zatrudnienia, od którego zależą uprawnienia pracownicze. Ewentualne zaliczenie do celów emerytalnych urlopu wychowawczego wykorzystywanego w trakcie służby nie jest jednoznacznie określone w ustawie emerytalnej ani w ustawie o PSP. Jedyny przepis mówiący o tym jest zawarty w rozdziale opisującym emerytury dla funkcjonariusza przyjętego do służby po 31 grudnia 2012 r. - art. 18c ustawy emerytalnej stanowi, że do okresów służby, od których zależy nabycie prawa do emerytury lub jej wzrostu, zalicza się okres urlopu wychowawczego, udzielonego w trakcie służby, w łącznym wymiarze nie większym niż 3 lata. Nie ma w ustawie jednoznacznego uregulowania zaliczania urlopu wychowawczego do emerytury policyjnej dla funkcjonariuszy przyjętych do służby przed tą datą. Jednakże, w myśl art. 31 ustawy o PSP stosunek służbowy strażaka powstaje z dniem mianowania na stanowisko służbowe, a żaden z przepisów ustawy nie wyłącza z okresu służby okresów urlopów wychowawczych, za które strażakowi nie przysługiwało uposażenie. Oznacza to, że okres urlopu wychowawczego udzielonego w trakcie służby zaliczany jest do wysługi emerytalnej w rozumieniu ustawy emerytalnej, jako okres służby.

Urlop wypoczynkowy (w tym dodatkowy urlop wypoczynkowy), płatny urlop okolicznościowy, urlop szkoleniowy, płatny urlop zdrowotny nie naruszają ciągłości służby.

Urlop Bezpłatny

Okres urlopu bezpłatnego, udzielonego zarówno w trakcie pracy (przed okresem służby), jak i w trakcie służby, co do zasady nie zalicza się do okresu służby w PSP - mówią o tym art. 174 § 2 Kodeksu pracy oraz art. 71g ust. 1 ustawy o PSP. Zasada ta nie dotyczy strażaka, któremu udzielono urlopu bezpłatnego w trybie obligatoryjnym, w związku z wyjazdem z małżonkiem za granicę w trybie określonym w art. 71g ust. 2 ustawy o PSP - taki urlop jest okresem nieskładkowym (art. 7 pkt 8 ustawy o FUS). Urlop bezpłatny udzielony strażakowi pełniącemu funkcje w związkach zawodowych (art. 71g ust. 3 ustawy o PSP) zalicza się natomiast do okresu pracy (służby), od którego zależą uprawnienia pracownicze (art. 25 ust. 3 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych).

Okresy Sprzed Utworzenia PSP

Okresy zatrudnienia (służby) funkcjonariuszy pożarnictwa oraz nauki w szkołach pożarniczych w terminie do dnia 31 stycznia 1992 r. zalicza się jako okresy równorzędne ze służbą do przyznania emerytury policyjnej (do 15 lat służby) - art. 13 ust. 1 pkt 4 ustawy emerytalnej. Zgodnie z art. 129 ustawy o PSP, okresy zatrudnienia (służby) w jednostkach ochrony przeciwpożarowej od dnia 1 lutego 1992 r. do maksymalnie 30 czerwca 1999 r. podlegają natomiast zaliczeniu na równi ze służbą, pod warunkiem złożenia do 31 stycznia 1991 r. odpowiedniego oświadczenia.

Okres służby kandydackiej jest okresem służby w PSP. Zakończenie służby kandydackiej następuje nie z dniem zakończenia nauki w szkole, ale z dniem mianowania na stałe (art. 114d ust. 3 ustawy o PSP). Zatem „przerwę” pomiędzy zakończeniem szkoły a dniem mianowania na stałe (maksymalnie trzy miesiące) zalicza się do ciągłości służby.

Ponadto okres nauki w szkołach pożarniczych przed utworzeniem PSP wlicza się do okresu służby strażaka na równi ze służbą kandydacką, pod warunkiem, że okres przerwy pomiędzy zakończeniem nauki a podjęciem służby nie przekroczył trzech miesięcy (art. 114e ust. 2 ustawy o PSP).

Okres Zawieszenia w Czynnościach i Tymczasowego Aresztowania

Art. 107 i 108 ustawy o PSP określają zawieszenie części uposażenia strażakowi zawieszonemu w czynnościach służbowych i tymczasowo aresztowanemu. Okresy te są, co do zasady, wyłączone z okresu służby uprawniającego do nabycia nagrody rocznej (art. 95 ust. 4a ustawy o PSP). Ponadto, ustawa emerytalna w art. 3 ust. 1 pkt 7 stanowi, że wysługa emerytalna jest okresem służby w PSP (i innej), łącznie z okresami równorzędnymi, z wyjątkiem okresów zawieszenia w czynnościach służbowych.

Ważne Informacje Dodatkowe

W strukturach PSP mogą być zatrudniani pracownicy cywilni. Nabór do służby cywilnej jest otwarty oraz konkurencyjny. Dyrektor generalny urzędu organizuje nabór kandydatów do korpusu służby cywilnej poprzez umieszczenie ogłoszenia w miejscu powszechnie dostępnym w siedzibie urzędu oraz w Biuletynie Służby Cywilnej i Biuletynie Informacji Publicznej. Aby zapoznać się z aktualnymi ofertami, należy na bieżąco śledzić ogłoszenia.

Wymienione w artykule informacje są jedynie ogólnymi wskazówkami. Przepisy prawne niekiedy przewidują pewne wyjątki lub ograniczenia. Każdy faktyczny przypadek ewentualnego zaliczenia jakiegoś okresu do określonego celu należy rozpatrywać indywidualnie, zależnie od szczegółowych okoliczności i warunków, analizując szczegółowo przepisy prawne regulujące dane zagadnienie.

Podstawy Prawne

1. Ustawa z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (DzU z 2022 r. poz. 1626 ze zm.).
2. Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (DzU z 2022 r. poz. 504 ze zm.).
3. Ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej (DzU z 2022 r. poz. 1969 ze zm.).
4. Ustawa z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (DzU nr 54, poz. 310).

tags: #strazak #stazysta #okres