Analizując dostępne materiały, w przedstawionym черновике brak jest bezpośrednich informacji o istnieniu i szczegółach miesięcznika pod tytułem „Strażak Województwa Kieleckiego” wydawanego w 1919 roku. Niemniej jednak, kontekst historyczny polskiego czasopiśmiennictwa pożarniczego, w tym rozwój ruchu strażackiego na ziemiach zaboru rosyjskiego, gdzie leżały Kielce, pozwala na zarysowanie tła dla potencjalnych inicjatyw wydawniczych z tamtego okresu.
Podstawy Polskiego Pożarnictwa w Czasach Zaborów
Polscy strażacy jeszcze w czasie zaborów podejmowali starania, by czasopisma dla straży pożarnych ukazywały się w języku polskim. Zabory rozczłonkowały polskie środowisko pożarnicze, sprawiając, że rozwijało się ono na ziemiach polskich z różną dynamiką.
Rozwój Straży Pożarnych w Zaborze Rosyjskim
Rozwój polskiego ruchu pożarniczego najwolniej przebiegał w zaborze rosyjskim. Zrywy niepodległościowe z lat 1830-1831 i 1863-1864 wzmogły rusyfikację. Dopiero w 1864 r. powstała Ochotnicza Straż Pożarna w Kaliszu, a następne w Częstochowie (1871), Turku, Zgierzu i Kielcach (1874). Ta ostatnia data świadczy o wczesnym zakorzenieniu się ruchu strażackiego w regionie kieleckim, co mogłoby sprzyjać lokalnym inicjatywom wydawniczym w późniejszym okresie.
Pionierskie Polskie Czasopisma Pożarnicze
Pierwsze czasopismo pożarnicze w Europie - „Die Deutsche Feuerwehrzeitung” zaczęło się ukazywać w Niemczech w 1860 r. Docierało ono, tak jak kilka innych tytułów - m.in. „Zeitung für Feuerlöschwesen”, „Österreichische Feuerwehrzeitung”, „Die Feuerwehr” czy „Požarnoe delo” i „Požarnyj kalendar”, na teren ziem polskich pod zaborami. Brakowało jednak strażackiego specjalistycznego tytułu w języku polskim. Podejmowano więc oddolne próby, mniej lub bardziej udane, stworzenia takiego periodyku.
Pierwsze Próby i „Rocznik Strażak” w Królestwie Polskim
Pierwsza inicjatywa stworzenia polskiego periodyku strażackiego pojawiła się w 1882 r. w Piotrkowie Trybunalskim (zabór rosyjski), gdzie wydano Rocznik „Strażak”. Niestety, ukazały się tylko dwa jego tomy. Z założenia miał on charakter głównie informacyjny i edukacyjny - założycielom zależało, by informował społeczeństwo o działaniach ochotniczych straży pożarnych, a z kolei samych strażaków o nowinkach technicznych i nowych metodach gaśniczych. Istotną część rocznika stanowiły także przedruki instrukcji i regulaminów. Na terenie Królestwa Polskiego działało wówczas 27 ochotniczych straży ogniowych, zaś 15 kolejnych było w trakcie organizacji. Pojawiła się w nim także część prewencyjna - zamieszczono artykuł o sposobach zabezpieczenia przeciwpożarowego osiedli, fragmenty przepisów o sposobach zwalczania pożarów i przepisy o obowiązku ubezpieczenia od ognia. Nie bez przyczyny w pierwszym wydaniu rocznika przywołano życiorys Andrzeja Frycza Modrzewskiego i fragmenty jego myśli o ochronie przeciwpożarowej.
Czasopisma w Zaborze Austriackim
Krajowy Związek Ochotniczych Straży Pożarnych już w 1883 r. we Lwowie podjął decyzję o wydawaniu czasopisma pożarniczego. Jego pierwszy numer ukazał się jednak dopiero w 1887 r. i zasięgiem objął Galicję i Lodomerię oraz Wielkie Księstwo Krakowskie. Czasopismo miało przekazywać wiedzę z zakresu techniki pożarniczej, opisywać narzędzia i przyrządy ratownicze, a także publikować uchwały i zarządzenia, sprawozdania ze zjazdów oraz opisy większych pożarów. Pismo rozwijało się i przechodziło zmiany, m.in. z czasem zwiększyła się liczba artykułów fachowych, zmieniła winieta, a współpracę z redakcją podejmowali nowi autorzy. W 1896 r. pismo zmieniło nazwę na „Przewodnik Pożarniczy”. W 1894 r. w Jarosławiu pojawił się kolejny strażacki tytuł - miesięcznik „Przyjaciel Straży Pożarnej”. Inicjatorem powstania tego pisma był Antoni Szczerbowski, ówczesny naczelnik Miejskiej Straży Pożarnej w Jarosławiu. Apelował on, by strażacy dzielili się swoimi poglądami i pomysłami na usprawnienie działań prowadzonych przez straże pożarne. Żywił nadzieję, że myśli zapisane na łamach miesięcznika znajdą swoje odzwierciedlenie w faktycznej poprawie stanu organizacji pożarnictwa w Galicji. Apel Szczerbowskiego znalazł swój wyraz w swoistej ankiecie, którą na łamach pisma skierował do czytelników. Zapytał on mianowicie: „W czym tkwi to złe, które tamuje postęp organizacyi towarzystw strażackich w kraju i co czynić należy, aby złemu zapobiedz?”. Od lipca do grudnia 1894 r. wydanych zostało sześć numerów tego czasopisma.
„Strażak” Warszawski i „Przegląd Pożarniczy”
Wszystkie powstające tytuły prasowe prędzej czy później napotykały różne trudności, najczęściej finansowe, i zwykle po jakimś czasie przestawały się ukazywać. Dość długo przetrwało warszawskie czasopismo „Strażak” - wydawane od 1901 r. do wybuchu I wojny światowej. Początkowo „Strażak” ukazywał się jako dodatek do innych czasopism. Drugi numer wydano jako dodatek do „Kolarza, Wioślarza i Łyżwiarza”, a trzeci - do „Warszawskiej Gazety Sportowej”. Dopiero od lutego 1903 r. pismo zaczęło ukazywać się samodzielnie. Redaktorem naczelnym od kwietnia 1903 do września 1913 r. był Emil Karol Szyller-Racki, który w wyniku działania cenzury carskiej w październiku 1913 r. (dalsze informacje o jego losach są niejasne). Trudności, z którymi borykała się redakcja, mimo pierwotnych założeń, by najwięcej artykułów dotyczyło kwestii fachowych, wpływały na jakość merytoryczną zawartości pisma, zbyt dużą liczbę przedruków z zagranicznych czasopism i przypadkowość w doborze autorów.
Na łamach tego pisma pojawiały się również artykuły o charakterze moralizatorskim, na przykład Dziesięcioro przykazań prawego strażaka, opublikowane w pierwszym numerze:
- 1-e przykazanie. Nie wyobrażaj sobie, że samo przywdzianie munduru strażackiego czyni cię już strażakiem, albowiem jeśli paradujesz w mundurze, a zaniedbujesz swoich obowiązków, jesteś jak wilk w owczej skórze.
- 2-e przykazanie. Będziesz zawsze trzeźwy. Trzeźwość jest podstawą wszystkich cnót jakie prawego strażaka zdobić powinny. Bo zważ, bracie, czy zdołasz cośkolwiek wykonać porządnie, gdy głowa zaprószona? Zważ dalej, że tu idzie o mienie, a częstokroć o życie bliźniego twego lub o twoje własne.
- 3-e przykazanie. Bądź czujny - czujny jak kogut w nocy, jak żóraw [pisow. oryg.] w dzień. Zawsze gotów biedz na ratunek, kędy trąbka zawoła. Śpij jak zając a bądź mężny jako lew.
Redaktor Szyller-Racki dążył przy tym do powołania w Królestwie Polskim związku ochotniczych straży ogniowych i uczynienia ze „Strażaka” jego organu prasowego. Te wysiłki spełzły jednak na niczym. Czasopismo zostało ostro skrytykowane na Zjeździe Delegatów Straży Ogniowych w sierpniu 1912 r. we Włocławku. Znany już wówczas dobrze strażakom inż. Józef Tuliszkowski twierdził, że „[…] zawiera bezcelową, niepouczającą, zebraną z gazet codziennych kronikę pożarów z całego ubiegłego tygodnia. Co najgorsze jest zależne od fabrykantów, subwencjonujących wydawnictwo swymi ogłoszeniami. Wydawnictwo przeznaczone dla straży należy gruntownie zreformować, należy je uniezależnić od postronnych wpływów.”
W grudniu 1912 r. w Warszawie zaczął ukazywać się „Przegląd Pożarniczy”, kolportowany głównie na terenie Królestwa Polskiego. Było to czasopismo, które jego twórcy - Józef Tuliszkowski i Bolesław Chomicz - mieli ambicję uczynić profesjonalnym pismem strażackim. „Strażak” nadal jednak był wydawany przez Emila Karola Szyllera-Rackiego.
Krajobraz Wydawniczy Po Roku 1918 i Kielecki Kontekst
Okres po odzyskaniu niepodległości w 1918 roku otworzył nowe możliwości dla rozwoju polskiego pożarnictwa i czasopiśmiennictwa. W 1919 r. utworzone zostały na pruskim Śląsku dwie prowincje: Dolny i Górny Śląsk, co było częścią szerszych zmian administracyjnych na odrodzonych ziemiach polskich.
Regionalna Prasa Pożarnicza w Okresie Międzywojennym
W okresie międzywojennym władze Głównego Związku Straży Pożarnych RP publikowały centralne tytuły, takie jak „Przegląd Pożarniczy” i „Gazeta Strażacka”. Równocześnie w regionach ukazywała się lokalna prasa pożarnicza. Przykłady obejmują „Wiadomości Pożarnicze” na terenie woj. krakowskiego, „Walka z Pożarem” we Lwowie, „Strażak Śląski” czy „Lubelska Gazeta Strażacka”. Brak jest jednak w przedstawionym черновике wzmianki o miesięczniku o nazwie „Strażak Województwa Kieleckiego” wydawanego w 1919 roku, co sugeruje, że taki tytuł mógł nie istnieć lub nie został uwzględniony w dostępnych źródłach. Od stycznia 1931 r., po reorganizacji Głównego Związku Straży Pożarnych RP, zaczęła się ukazywać „Gazeta Strażacka”. Czasopismo poruszało na swoich łamach kwestie związane z życiem środowiska pożarniczego - publikowało sprawozdania ze zjazdów, zawodów, szkoleń i różnych imprez strażackich, choć drukowane były również artykuły z zakresu techniki i taktyki pożarniczej, zapobiegania pożarom czy szkoleń. Od 1935 r. dodatek do „Gazety Strażackiej” stanowiła „Gazetka Samarytanek”. Efektem działań podejmowanych przez władze związkowe i propagowania ratownictwa wśród kobiet było powstawanie żeńskich drużyn pożarniczych. „Gazeta Samarytanek” miała wspierać je w rozwoju, być polem wymiany doświadczeń i wzmacniać więź z ruchem strażackim. Zbliżała się wojna, która nieuchronnie przerwała ukazywanie się tych tytułów. Dopiero w 1947 r. wznowiono wydawanie „Przeglądu Pożarniczego”.
tags: #strazak #woj #kieleckiego #miesiecznik #1919 #r