Ochotniczy ruch strażacki chlubnie zaznaczył swoje istnienie na kartach historii narodu i państwa polskiego. Przykłady poświęcenia w niesieniu ratunku i pomocy są udziałem licznej rzeszy strażaków ochotników, którzy swoją działalnością zyskują uznanie społeczne. Działalność Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP) to nie tylko walka z żywiołem ognia i sił przyrody, czy ratowanie zdrowia, życia i mienia w obliczu wypadków, katastrof oraz zdarzeń losowych.
Członkowie OSP ponadto uczestniczą w kultywowaniu rodzimych tradycji i dorobku kulturalnego. Swoją działalnością wychowawczą docierają do młodzieży, którą organizują we wspólnym działaniu dla dobra rodziny, środowiska i kraju. Te wysoce pozytywne przykłady postaw strażaków znajdują między innymi uhonorowanie w przyznawanych im odznaczeniach.
Odznaka „Strażak Wzorowy”
Odznaka „Strażak Wzorowy” jest jednym z wyróżnień przyznawanych w ramach Ochotniczych Straży Pożarnych. Może być nadawana czynnym członkom OSP za wzorową działalność, zaangażowanie i godną postawę społeczną. W regulaminie nadawania tej odznaki są wyraźnie opisane kryteria.
Kryteria i Wymagania
Zgodnie z obowiązującym prawem, odznaka „Strażak Wzorowy” może zostać przyznana po 3 latach czynnego działania, co oznacza uczestniczenie w akcjach ratowniczo-gaśniczych. Minimalny wiek do otrzymania tej odznaki to 21 lat, a przynależność do Młodzieżowych Drużyn Pożarniczych (MDP) zazwyczaj nie jest wliczana w ten trzyletni staż czynnego działania. Jednakże, w niektórych jednostkach liczy się ogólna przynależność do OSP, a wiek w podziale liczony jest z MDP, co pozwala na jej otrzymanie po roku w podziale, jeśli strażak zaczynał od MDP.
Aby otrzymać „Wzorkę”, trzeba być pełnoletnim strażakiem „z podziału”. Odznakę nadaje Zarząd Oddziału Powiatowego Związku OSP RP.
Dyskusje wokół kryteriów
W środowisku strażackim pojawiają się dyskusje dotyczące kryteriów nadawania odznaki „Strażak Wzorowy”. Jeden z projektów nowego regulaminu zakładał, że odznakę mógłby otrzymać tylko strażak należący do Jednostki Operacyjno-Technicznej (JOT). Pojawia się wówczas pytanie, jak wyróżnić osoby, które aktywnie udzielają się w OSP, ale nie są członkami JOT. Istnieje również opinia, że odznaka „Strażak Wzorowy” jest bardziej wewnętrznym wyróżnieniem w porównaniu do innych medali.
Za zasługi dla pożarnictwa. Medale wręczone na 120 lecie OSP Markowice
Inne Odznaczenia dla Strażaków Ochotników
Poza odznaką „Strażak Wzorowy”, członkowie Ochotniczych Straży Pożarnych mogą być uhonorowani szeregiem innych wyróżnień, które doceniają ich poświęcenie i zasługi.
Medal Honorowy im. Bolesława Chomicza
Medal Honorowy im. Bolesława Chomicza stanowi formę wyróżnienia osób i organizacji szczególnie zasłużonych dla rozwoju i umacniania Związku OSP RP. Jest nadawany za wybitne osiągnięcia w tej dziedzinie.
Medal „Za Zasługi dla Pożarnictwa”
Medal „Za Zasługi dla Pożarnictwa” jest nadawany za wyróżniającą się działalność na rzecz ochrony przeciwpożarowej. Medal ten dzieli się na trzy stopnie: brązowy, srebrny i złoty. Mogą nim być uhonorowane OSP wyróżniające się aktywną działalnością, a także członkowie OSP biorący bezpośredni udział w działaniach ratowniczych. Warto zaznaczyć, że osoby z jednostek spoza Związku OSP RP mogą szybciej otrzymać ten medal niż odznakę „Strażak Wzorowy”, co sugeruje jego bardziej otwarty charakter. Funkcjonariusze Państwowej Straży Pożarnej (PSP) również mogą otrzymać ten medal, począwszy od stopnia brązowego.
Odznaka „Za Wysługę Lat”
Odznaka „Za Wysługę Lat” jest przewidziana dla członków ochotniczych straży pożarnych w uznaniu za długoletnią służbę. Prawo do odznaki można uzyskać po 10 latach działalności, następną po 20 latach, a kolejne uzupełniane są w cyklu pięcioletnim z oznaczeniem liczby lat w OSP (np. X, XX, XXV, XXX, XXXV, 40, 45, 50, 55, 60, 65, 70, 75).
Wyróżnienie dla Członków Młodzieżowych Drużyn Pożarniczych
Istnieje także specjalne wyróżnienie nadawane członkom młodzieżowych drużyn pożarniczych za wzorową i aktywną działalność w drużynie przy ochotniczej straży pożarnej.
Zasady Nadawania Odznak i Wyróżnień
Proces nadawania odznaczeń w Ochotniczej Straży Pożarnej jest ściśle związany z przynależnością do Związku Ochotniczych Straży Pożarnych RP. Związek zrzesza ochotnicze straże pożarne i inne osoby prawne w celu reprezentowania ich interesów oraz propagowania i realizacji celów statutowych. Stowarzyszenie OSP zazwyczaj jest członkiem tego Związku.
Członkostwo w OSP
Członkami zwyczajnymi OSP mogą być:
- Pełnoletni obywatele polscy i cudzoziemcy mający stałe miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i nie pozbawieni praw publicznych.
- Małoletni w wieku od 16 do 18 lat oraz, za zgodą opiekunów ustawowych, małoletni poniżej 16 lat, jeżeli deklarują czynne uczestnictwo w realizacji celów OSP.
Jednostka OSP posiada osobowość prawną i może być członkiem Związku Ochotniczych Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polskiej. Odznaczenia związkowe są często skierowane do strażaków ochotników zrzeszonych w Związku. Kwestia otrzymywania odznaczeń przez członków OSP niezrzeszonych w ZOSP RP wymaga indywidualnego rozpatrzenia.
Procedury Wnioskowania
Proces wnioskowania o odznaczenie wymaga ustalenia, kto złoży wniosek i przez jaki najniższy szczebel Związku będzie on opiniowany (np. Zarząd Oddziału Gminnego, Powiatowego, Wojewódzkiego, czy bezpośrednio Zarząd Główny). W regulaminach poszczególnych odznak i medali kryteria ich nadawania są szczegółowo opisane.