Systemy przeciwpożarowe w hotelach

System sygnalizacji pożaru stanowi jedną z najważniejszych instalacji w każdym budynku, w tym również w obiektach hotelowych. Jego kluczowym zadaniem jest wczesne wykrycie zagrożenia oraz szybkie powiadomienie osób przebywających w budynku, a także przekazanie sygnału do odpowiednich służb i systemów bezpieczeństwa. Skuteczna ochrona przeciwpożarowa w hotelach wymaga kompleksowego podejścia, uwzględniającego zarówno techniczne aspekty systemów, jak i edukację gości oraz odpowiednie szkolenie personelu.

Definicje i kategorie zagrożenia pożarowego

Zrozumienie kluczowych pojęć z zakresu ochrony przeciwpożarowej jest niezbędne do prawidłowego zaprojektowania i eksploatacji systemów w hotelach.

Co to jest pożar i inne miejscowe zagrożenie?

• Pożarem nazywamy każdy przypadek niekontrolowanego procesu spalania materiałów palnych.
• Innym miejscowym zagrożeniem nazywamy każde zjawisko niebędące pożarem lub klęską żywiołową, w wyniku którego może dojść do zagrożenia życia ludzkiego lub strat w mieniu.

Kategoria zagrożenia ludzi ZL

Kategoria zagrożenia ludzi (ZL) to umowne pojęcie określające stopień niebezpieczeństwa pod względem użytkowania lub możliwości ewakuacji ludzi przebywających w budynkach mieszkalnych, zamieszkania zbiorowego oraz użyteczności publicznej. Wyróżnia się pięć kategorii, oznaczanych symbolami od ZL I do ZL V. Szczegółowy podział określa § 209 ust. 2 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (DzU nr 75, poz. 690 ze zm.).

Zgodnie z tym podziałem do poszczególnych kategorii ZL zalicza się następujące budynki lub ich odrębne strefy pożarowe:

• ZL I - pomieszczenia przeznaczone do jednoczesnego przebywania ponad 50 osób niebędących ich stałymi użytkownikami, a nieprzeznaczone przede wszystkim do użytku ludzi o ograniczonej zdolności poruszania się.
• ZL II - przeznaczone przede wszystkim do użytku ludzi o ograniczonej zdolności poruszania się, takie jak: żłobki, przedszkola, szpitale, domy starców, hospicja itp.
• ZL III - użyteczności publicznej niekwalifikowane do kategorii ZL I i ZL II.
• ZL IV - mieszkalne jedno i wielorodzinne.
• ZL V - zamieszkania zbiorowego niekwalifikowane do kategorii ZL I i ZL II.

Hotele, jako obiekty zamieszkania zbiorowego, są zaliczane do kategorii ZL V. Analiza zdarzeń pożarowych w hotelach i obiektach noclegowych w latach 2005-2010 wskazuje na główne czynniki przyczyniające się do wybuchu pożarów. Statystyki wskazują, że średni czas pobytu w turystycznych obiektach noclegowych wynosi nieco poniżej dwóch dób, co wpływa na orientację gości w budynku i znajomość dróg ewakuacyjnych.

Strefy pożarowe i obciążenie ogniowe

• Strefę pożarową stanowi budynek lub jego część oddzielona od innych budynków lub części budynku elementami oddzielenia pożarowego (ściany, stropy i drzwi o określonych klasach nośności, szczelności i izolacyjności ogniowej) bądź pasami wolnego terenu o szerokości nie mniejszej niż określone przepisami budowlanymi dopuszczalne odległości od innych budynków.
• Obciążenie ogniowe (Q) jest to określona w megadżulach (MJ) średnia wartość cieplna wszystkich materiałów palnych zgromadzonych na 1 metrze kwadratowym budynku lub wydzielonych w nim poszczególnych stref pożarowych. Jednostką obciążenia ogniowego jest 1 MJ/m².

Drzwi pożarowe

Drzwiami pożarowymi nazywamy specjalne, automatycznie zamykane lub zasuwane po wywołaniu alarmu pożarowego drzwi, których zadaniem jest powstrzymanie rozprzestrzeniania się ognia przez założony dla ich konstrukcji, określony w minutach czas. Powinny one zachować pełną sprawność techniczną, czyli szczelność oraz możliwość wielokrotnego ręcznego otwierania i automatycznego zamykania, nawet mimo znacznego wzrostu temperatury. Drzwi pożarowe mogą być wykonane ze stali, drewna lub mieć szklaną konstrukcję i muszą posiadać stosowny atest.

Klasyfikacja budynków pod względem wysokości

Zgodnie z § 8 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 12 kwietnia 2002 r., wyróżnia się cztery kategorie wysokości budynków:

• Niskie (N) - do 12 m włącznie nad poziomem terenu lub mieszkalne do 4 kondygnacji nadziemnych.
• Średniowysokie (SW) - od 12 m do 25 m włącznie nad poziomem terenu lub mieszkalne od ponad 4 do 9 kondygnacji nadziemnych.
• Wysokie (W) - od 25 m do 55 m włącznie nad poziomem terenu lub mieszkalne od ponad 9 do 18 kondygnacji nadziemnych.
• Wysokościowe (WW) - powyżej 55 m nad poziomem terenu.

Obiekty zamieszkania zbiorowego

Obiektami zamieszkania zbiorowego są wszystkie budynki przeznaczone do okresowego zamieszkania ludzi przebywających poza stałym miejscem pobytu, takie jak: hotele, motele, pensjonaty, domy wczasowe, sanatoria, schroniska turystyczne, internaty, domy studenckie oraz budynki zakwaterowania na terenie zakładów karnych, aresztów, domów poprawczych i schronisk dla nieletnich, a także domy dziecka, domy rencistów i domy zakonne.

Podstawowe elementy systemów przeciwpożarowych

Skuteczny system przeciwpożarowy w hotelu składa się z wielu współdziałających ze sobą elementów, które zapewniają wczesne wykrycie zagrożenia i szybką reakcję.

Systemy sygnalizacji pożarowej (SSP/SAP)

Systemy sygnalizacji pożarowej to zespół urządzeń służących do samoczynnego wykrywania i przekazywania informacji o pożarze. Są to najważniejsze instalacje w każdym budynku, w tym w hotelach, ich zadaniem jest wczesne wykrycie zagrożenia i szybkie powiadomienie osób w budynku oraz służb. Zasady stosowania SSP reguluje Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów. Wybór systemu sygnalizacji pożaru zależy od rodzaju i wielkości obiektu, liczby osób w nim przebywających, a także od specyfiki działalności. Wymagania dotyczące instalacji SSP są ściśle określone w przepisach, biorąc pod uwagę głównie powierzchnię budynku oraz liczbę osób. Jest on również wymagany w zakładach pracy, gdzie zatrudnia się ponad 100 osób niepełnosprawnych.

System sygnalizacji pożarowej (SSP), zwany także systemem alarmu pożarowego (SAP), jest kluczowym elementem zabezpieczenia przeciwpożarowego. Jego instalacja jest obowiązkowa w budynkach użyteczności publicznej, instytucjach kultury, placówkach medycznych oraz miejscach przechowujących cenne zbiory i dokumenty. Niezwykle istotne jest także regularne przeprowadzanie przeglądów i konserwacji SSP, aby zapewnić jego niezawodność w momencie zagrożenia.

Składniki systemu sygnalizacji pożaru

Elementy składowe systemu zależą od charakterystyki chronionego obiektu. Najprostsze systemy składają się jedynie z centrali, czujek, ręcznych ostrzegaczy pożarowych i sygnalizatorów. Bardziej zaawansowane systemy obejmują także zasilacze pożarowe oraz moduły monitorujące, moduły sterujące oraz urządzenia do zdalnej transmisji alarmów.

• Centrala (CSP) - jest głównym komputerem systemu, zbiera i analizuje dane z urządzeń detekcyjnych i wykonuje odpowiednie operacje. Nowoczesne centrale umożliwiają swobodną konfigurację scenariusza działania systemu. Wyposażona jest w panel i wyświetlacz do identyfikacji i obsługi zdarzeń. Różnią się ceną i funkcjonalnością, od małych, obsługujących kilkadziesiąt elementów, po rozbudowane, modułowe, pracujące w sieci i obsługujące tysiące elementów.
• Ręczne ostrzegacze pożarowe (ROP) - to przyciski w kolorze czerwonym z napisem „pożar”, pozwalające na natychmiastowe wywołanie alarmu pożarowego przez użytkownika obiektu. Ich rozmieszczenie regulują normy projektowe.
• Sygnalizatory (syreny) - urządzenia alarmowe sygnalizujące alarm za pomocą dźwięku (akustyczne) lub światła (akustyczno-optyczne). Natężenie dźwięku powinno przekraczać 65dB.
• Moduły sterujące i monitorujące - sterują i monitorują urządzeniami peryferyjnymi oraz integrują SSP z innymi systemami i instalacjami w budynku. Realizują m.in. uruchomienie sygnalizacji, transmisję sygnału pożarowego do zarządcy obiektu, ochrony lub straży pożarnej, przekazanie sygnału do systemu zarządzania obiektem, uruchomienie sterowań do urządzeń wykonawczych (otwarcie klap oddymiających, bram napowietrzających, zamknięcie klap odcinających, otwarcie drzwi ewakuacyjnych), wyłączenie urządzeń niebezpiecznych lub rozprzestrzeniających pożar (elektrycznych, grzewczych, wentylacyjnych, gazowych), sprowadzenie wind na dół oraz uruchomienie urządzeń gaszących.
• Zasilacze pożarowe i akumulatory - zasilanie SSP realizowane jest poprzez zasilacze wbudowane do centrali oraz certyfikowane zewnętrzne zasilacze pożarowe. System musi posiadać akumulatory (zasilanie rezerwowe) pozwalające na nieprzerwaną pracę przez 72 godziny w stanie dozoru oraz dodatkowo co najmniej 30 minut w stanie alarmu.

W hotelach wymagane jest umieszczenie instalacji sygnalizacyjno-alarmowej, która powinna zapewniać ochronę całkowitą i posiadać możliwość połączenia z komendą lub jednostką ratowniczo-gaśniczą Państwowej Straży Pożarnej, aby automatycznie przekazać informację o pożarze.

Czujki pożarowe - serce systemu detekcji

Podstawowym elementem każdego systemu sygnalizacji pożaru są urządzenia detekcyjne, służące do wykrywania zagrożenia pożarowego, nazywane czujkami lub detektorami. Dobór odpowiedniego rodzaju detektorów ma kluczowe znaczenie w zapewnieniu optymalnego poziomu zabezpieczenia przy jednoczesnym uniknięciu fałszywych alarmów.

• Czujki optyczne dymu - wykrywają dym widzialny, powstający zwykle w pierwszej fazie pożaru, umożliwiając identyfikację zagrożenia przed pojawieniem się otwartego ognia. Mogą reagować na fałszywe bodźce, takie jak para wodna, pył czy kurz.
• Czujki jonizacyjne - reagują na zmniejszenie prądu jonizacji powietrza przez cząstki dymu. Są coraz rzadziej stosowane ze względu na obecność elementu radioaktywnego i dodatkowe regulacje prawne.
• Czujki ciepła (temperatury) - reagują na przekroczenie progowej wartości temperatury lub jej gwałtowny wzrost. Są mniej czułe niż czujki optyczne, ale odporne na kurz, dym, pył czy parę wodną.
• Czujki płomienia - wykrywają promieniowanie podczerwone emitowane przez płomień. Są drogie i stosowane tylko do specjalistycznych zastosowań.
• Czujki liniowe - zbudowane z nadajnika i odbiornika oraz lustra. Wykrywają dym poprzez zaburzenie wiązki promieniowania podczerwonego. Mają duży zasięg (50-100 metrów), co pozwala chronić obszar do 1400 m².
• Czujki multisensorowe (np. dualne) - kombinacja kilku sensorów (np. optycznego i temperaturowego) w jednej obudowie. Analiza sygnałów z obu sensorów pozwala zachować wysoki poziom bezpieczeństwa przy eliminacji fałszywych alarmów. Mogą posiadać także detektor tlenku węgla (CO).
• Czujki zasysające - zasysają powietrze z chronionego obszaru i analizują jego skład. Charakteryzują się bardzo wysoką czułością, są w stanie wykryć pożar najwcześniej.

W hotelach o małej i średniej kubaturze dedykowana jest centrala Protec 6100, którą można zaprogramować według różnych trybów pracy. Zastosowanie odpowiednich czujek Protec pozwala wyeliminować fałszywe alarmy wywołane wilgocią i parą wodną z łazienek, stref saun i pomieszczeń basenowych. Czujki z wbudowanym sygnalizatorem akustycznym pozwalają ograniczyć liczbę sygnalizatorów dźwiękowych do minimum.

Dźwiękowy system ostrzegawczy (DSO)

Dźwiękowy system ostrzegawczy to automatyczne urządzenie wzbudzane sygnałem z systemu sygnalizacji pożarowej, umożliwiające bez udziału człowieka rozgłaszanie sygnałów ostrzegawczych i komunikatów głosowych dla potrzeb bezpieczeństwa osób przebywających w obiekcie. Stosowanie takich urządzeń jest wymagane m.in. w większych hotelach. W przypadku hoteli o liczbie miejsc noclegowych powyżej 200, instalacja pożarowa musi być uzupełniona o DSO. Standardem powinno być montowanie głośników ewakuacyjnych nie tylko w części sypialnej, ale także w łazienkach, z zastosowaniem specjalnych głośników o podwyższonej odporności na wilgoć.

Stałe urządzenia gaśnicze (SUG)

Przez pojęcie stałych urządzeń gaśniczych rozumiemy instalacje i inne zamontowane na stałe w obiekcie urządzenia, które w przypadku powstania pożaru są w stanie natychmiast podać na jego ognisko środek gaśniczy. Stałymi urządzeniami gaśniczymi są: wodne lub pianowe instalacje tryskaczowe oraz instalacje wypełniające chronioną strefę dwutlenkiem węgla, gazem obojętnym (azot, argon) lub gazowym środkiem o właściwościach antykatalitycznych (inhibicyjnych). Mogą być uruchamiane samoczynnie (wzrost temperatury), automatycznie (impuls z instalacji wykrywającej pożar) lub ręcznie.

Przeciwpożarowa instalacja wodociągowa

Stanowi wydzieloną gałąź instalacji wodociągowej w budynkach, doprowadzającą wodę do wewnętrznych hydrantów pożarowych. Instalacja powinna mieć zapewnione minimum 2-godzinne zasilanie i zapewniać minimalne ciśnienie 0,2 MPa przy wydajności 2,5 dm³/s dla hydrantów 52 mm i 1 dm³/s dla hydrantów 25 mm. W przeciwpożarową instalację wodociągową powinny być wyposażone wszystkie budynki wysokie i wysokościowe, budynki o powierzchni ponad 200 m² składające się z więcej niż jednej kondygnacji kwalifikowane do kategorii zagrożenia ludzi ZL I, ZL II i ZL V, budynki kategorii ZL III średniowysokie i niskie o powierzchni większej niż 1000 m², budynki produkcyjne i magazynowe o powierzchni 200 m² i obciążeniu ogniowym ponad 500 MJ/m², garaże wielokondygnacyjne i jednokondygnacyjne na ponad 10 stanowisk postojowych.

Oznakowanie hydrantów pożarowych

Miejsca lokalizacji wewnętrznych hydrantów pożarowych oraz same szafki hydrantowe należy oznakowywać tablicą przedstawiającą umieszczony na czerwonym tle biały, nawinięty na szpulę wąż. Znak ten musi być zgodny ze wzorem określonym w Polskiej Normie PN-92-N-01256/01. Hydrantów wewnętrznych nie należy mylić z zaworami tzw. suchych pionów wodnych. Hydranty zewnętrzne, rozmieszczone poza budynkami, oznakowujemy innym symbolem, którego wzór (czarna, duża litera H na białym tle, umieszczona między szerokimi czerwonymi pasami) określa Polska Norma PN-N-01256-4.

Dźwig pożarowy

Dźwig dla potrzeb ekip ratowniczych, potocznie nazywany dźwigiem pożarowym, to dźwig osobowy, który musi spełniać specjalne, rygorystyczne parametry techniczne określone w paragrafach 253-255 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 12 kwietnia 2002 r.

Ewakuacja i oświetlenie bezpieczeństwa

Prawidłowe wytyczenie dróg ewakuacyjnych i zapewnienie odpowiedniego oświetlenia są kluczowe dla bezpieczeństwa gości hotelowych w sytuacji zagrożenia.

Drogi ewakuacyjne

Prawidłowe wytyczenie dróg ewakuacyjnych wymaga dokładnego obliczenia liczby osób przewidywanych do ewakuacji z poszczególnych kondygnacji i ich części. Liczba ta pozwala na optymalne rozprowadzenie strumieniami ludzi. Kolejnym problemem jest właściwe oznakowanie dróg ewakuacyjnych. Generalną regułą jest stosowanie znaków wymienionych w Polskiej Normie PN-92 N-01256/02 ściśle z ich przeznaczeniem oraz takie ich rozmieszczanie, aby z każdego miejsca drogi widoczny był co najmniej kolejny jeden znak. Do oznakowywania dróg ewakuacyjnych można używać też znaków podświetlanych lub czołowej powierzchni lamp stanowiących oświetlenie ewakuacyjne. Wszystkie znaki ewakuacyjne muszą posiadać aktualny certyfikat wydany przez Centrum Naukowo-Badawcze Ochrony Przeciwpożarowej.

Goście hotelowi to grupa, która z reguły nie jest zaznajomiona z układem dróg ewakuacyjnych. Fakt znajomości lub nieznajomości budynku jest jednym z istotniejszych aspektów bezpieczeństwa lub zagrożenia w razie wybuchu pożaru. Kolejnym, równie ważnym, jest prawdopodobieństwo, że osoby przebywające w budynku w momencie wystąpienia pożaru będą spać.

Oświetlenie bezpieczeństwa i ewakuacji

Oświetlenie bezpieczeństwa i ewakuacji to rodzaj oświetlenia awaryjnego, załączającego się samoczynnie w przypadku zaniku napięcia w elektrycznej sieci zasilającej. Należy je stosować w budynkach, w których nagły, nawet krótkotrwały zanik oświetlenia podstawowego może spowodować zagrożenie życia lub zdrowia ludzi, poważne zagrożenie środowiska lub znaczne straty materialne. Czas działania oświetlenia bezpieczeństwa powinien być dostosowany do warunków występujących w pomieszczeniu i wynosić nie mniej niż 1 godzinę.

Oświetlenie ewakuacyjne należy stosować m.in.:

• w pomieszczeniach widowni kin, teatrów, filharmonii, audytoriów, sal konferencyjnych, lokali rozrywkowych oraz sal sportowych przeznaczonych dla ponad 200 osób;
• w pomieszczeniach wystawowych w muzeach;
• w pomieszczeniach o powierzchni ponad 1000 m² w garażach oświetlonych wyłącznie światłem sztucznym;
• w pomieszczeniach o powierzchni ponad 2000 m² w budynkach użyteczności publicznej i zamieszkania zbiorowego;
• na drogach ewakuacyjnych z wymienionych powyżej pomieszczeń, oświetlonych wyłącznie światłem sztucznym;
• w szpitalach i innych budynkach przeznaczonych przede wszystkim do pobytu ludzi o ograniczonej zdolności poruszania się;
• w wysokich i wysokościowych budynkach użyteczności publicznej i zamieszkania zbiorowego.

Oświetlenie ewakuacyjne powinno działać przez co najmniej 2 godziny od zaniku oświetlenia podstawowego. Szczegółowe parametry określa Polska Norma PN-IEC 60364-5-56:1999.

Instrukcja Bezpieczeństwa Pożarowego i obowiązki zarządcy

Zgodnie z Artykułem 4 ust. 1 ustawy o ochronie przeciwpożarowej, obowiązek zapewnienia ochrony przeciwpożarowej spoczywa na właścicielu budynku. Jednak, zgodnie z Artykułem 4 ust. 1a, te obowiązki mogą być przejęte przez zarządcę na podstawie umowy cywilnoprawnej ustanawiającej zarząd lub użytkowanie.

Instrukcja Bezpieczeństwa Pożarowego jest specjalnym opracowaniem zawierającym szczegółowe zasady postępowania w przypadku pożaru, plany ewakuacji, informacje o rozmieszczeniu urządzeń przeciwpożarowych oraz procedury szkoleniowe dla personelu.

Reakcja personelu na alarm pożarowy

Ogromną rolę w zapewnieniu bezpieczeństwa w obiektach hotelowych odgrywa obsługa. Recepcjoniści i pracownicy ochrony mają dużo obowiązków w tym zakresie, począwszy od reakcji na alarmy pożarowe, poprzez organizację ewakuacji w pierwszej jej fazie, skończywszy na przekazaniu wszystkich niezbędnych informacji kierującemu działaniami ratowniczymi. Jest to sporo ważnych zadań i duża odpowiedzialność. Sprawna reakcja personelu, jego szkolenie i opanowanie są kluczowe.

Zadziałanie dowolnej czujki pożarowej wywołuje w centrali sygnalizacji pożarowej alarm I stopnia (alarm wstępny, pre-alarm). Po wystąpieniu tego zdarzenia obsługa ma obowiązek w krótkim czasie (zwykle ok. 30 s) wcisnąć na centrali przycisk potwierdzenia przyjęcia takiej informacji. Następnie centrala zaczyna odliczać czas na rozpoznanie (maks. kilka minut), w którym personel musi udać się w miejsce, skąd pochodził alarm, aby go zweryfikować. W ciągu tego czasu należy odnaleźć to miejsce i - jeśli alarm okaże się fałszywy - skasować go w centrali. Nieskasowanie alarmu I stopnia w zaprogramowanym czasie powoduje automatyczne wejście centrali w stan alarmu II stopnia oraz uruchomienie wszystkich procedur i sterowań przewidzianych w scenariuszu pożarowym.

W przypadku alarmu II stopnia obsługa ma wiele zadań do wykonania, często dzieląc się obowiązkami. Jedna osoba nadzoruje ewakuację, wskazując bezpieczne miejsce i kierunek, a także sprawdza windy osobowe. Kolejna osoba w tym czasie przygotowuje klucze, dokumenty (listę gości hotelu, instrukcję bezpieczeństwa pożarowego) i informacje niezbędne straży pożarnej.

Ryzyka związane z gośćmi hotelowymi

Mimo przeszkolonego personelu, niewiadomą pozostają goście, którzy różnie mogą pojmować powagę sytuacji. Przeprowadzanie krótkich szkoleń z postępowania w przypadku pożaru byłoby kłopotliwe. Okresowe sprawdzenia organizacji oraz warunków ewakuacji (próbne ewakuacje) nie zawsze są wystarczającym powodem, aby goście przerwali swoje czynności i uczestniczyli w ćwiczeniach. Goście hotelowi często popełniają też „grzeszki” przeciwko ochronie przeciwpożarowej, takie jak zaklejanie czujek dymu, aby palić papierosy w pokojach, lub traktowanie tryskaczy przyściennych jako wieszaków. Innym rodzajem przewinień jest wywoływanie fałszywych alarmów pożarowych, celowo lub przypadkowo (np. przez parę wodną, użycie gaśnicy na CO₂ lub proszkowej).

Podsumowanie

Skuteczna ochrona przeciwpożarowa w budynkach zamieszkania zbiorowego, takich jak hotele, wymaga kompleksowego podejścia. Nie tylko techniczne aspekty systemów sygnalizacji pożarowej, ale także edukacja gości i odpowiednie szkolenie personelu są kluczowe dla zapewnienia bezpieczeństwa w sytuacjach awaryjnych. Fachowe projektowanie, wybór, rzetelne wykonanie instalacji i regularne serwisowanie systemów sygnalizacji pożaru są niezbędne dla zapewnienia zgodności formalnej i technicznej z obowiązującymi przepisami oraz optymalnego poziomu bezpieczeństwa i niezawodności systemu.

tags: #system #pozarowy #hotel #50 #caz #sto