Zdarzenia Losowe w Firmie: Pożar a Koszty Uzyskania Przychodów

Przedsiębiorcy podczas prowadzenia działalności gospodarczej niejednokrotnie spotykają się z nadzwyczajnymi sytuacjami. Jedną z nich jest pożar, który prowadzi do zniszczenia mienia, takiego jak towary czy środki trwałe. Skutki takich zdarzeń wywołują również istotne konsekwencje na gruncie podatków. Kluczowe jest zrozumienie, w jaki sposób straty wynikające z pożaru mogą zostać zakwalifikowane jako koszty uzyskania przychodów.

Wpływ pożaru na koszty uzyskania przychodów

Zniszczone towary i środki obrotowe w kosztach firmy

Zgodnie z ogólną regułą, kosztami podatkowymi mogą być tylko takie wydatki, które wpływają na osiągnięcie przychodu lub zachowanie albo zabezpieczenie źródła przychodów. Ponadto, wydatek nie może znajdować się w katalogu wydatków, które nie mogą być zaliczone do kosztów uzyskania przychodu. W przypadku strat w towarach powstałych wskutek pożaru trudno mówić, że zmierzają one bezpośrednio do osiągnięcia przychodów. Jednakże, wiążą się one z całokształtem prowadzonej działalności, dlatego też co do zasady mogą stanowić koszt.

Zawsze należy ocenić, czy pożar w firmie nie powstał z winy podatnika, tj. w wyniku niedbalstwa lub naruszenia przepisów. Strata z tytułu pożaru powinna być następstwem zdarzenia losowego, rozumianego jako zdarzenie nieprzewidywalne i nie do uniknięcia. Nie można bowiem uznać za koszty uzyskania przychodów strat w środkach trwałych i obrotowych w sytuacji, gdy zostanie udowodnione, że środki nie były zabezpieczone lub były zabezpieczone w sposób nienależyty.

Stanowisko takie potwierdził Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu w interpretacji indywidualnej z 2 marca 2012 r., sygn. ILPB3/423-553/11-4/EK, gdzie możemy przeczytać:

(…) aby straty w środkach obrotowych należało a priori wykluczyć z kosztów uzyskania przychodów. Oznacza to, iż co do zasady straty te, jako związane z prowadzoną działalnością, mogą być uznane za koszty uzyskania przychodów. Jednakże każdy przypadek i każde tego rodzaju zdarzenie gospodarcze należy rozpatrywać i oceniać indywidualnie jako konkretny przypadek z uwzględnieniem okoliczności faktycznych badanej sprawy. Powstałe straty w ramach działalności gospodarczej, jako efekt uboczny, nie można pomijać w rachunku podatkowym. Straty w środkach obrotowych należy oceniać pod kątem całokształtu prowadzonej przez podatnika działalności. Co do zasady poniesienie wydatków na nabycie środków obrotowych, np. towarów handlowych, materiałów, opakowań, ma na celu osiągnięcie przychodów. Wobec tego straty w tych środkach obrotowych, powstające w trakcie normalnego i racjonalnego działania podatnika (np. właściwie udokumentowane ubytki naturalne) oraz straty powstałe w wyniku zdarzeń losowych (np. pożaru) przy uznaniu ich za koszty uzyskania przychodów powinny być uwzględniane w rachunku podatkowym, w aspekcie powołanych norm prawa (…).

Utrata środków trwałych po pożarze

Zgodnie z art. 23 ust. 1 pkt 5 ustawy o PIT, do kosztów uzyskania przychodów może być zaliczona ta część straty, która nie została pokryta odpisami amortyzacyjnymi. Przez odpisy amortyzacyjne, o których mowa w tych przepisach, należy rozumieć całość dokonanych odpisów, w tym również te, które nie stanowiły kosztów uzyskania przychodów.

Ponadto, na mocy art. 23 ust. 1 pkt 6 ustawy o PIT, nie uważa się za koszty uzyskania przychodów strat powstałych w wyniku likwidacji nie w pełni umorzonych środków trwałych, jeżeli środki te utraciły przydatność gospodarczą na skutek zmiany rodzaju działalności. W konsekwencji należy przyjąć, że jeżeli likwidacja nie w pełni umorzonego środka trwałego będzie wynikiem utraty jego przydatności gospodarczej z innych przyczyn niż zmiana rodzaju działalności i nie jest zawiniona przez podatnika, to powstała strata będzie kosztem podatkowym. Kosztem uzyskania przychodów będzie również likwidacja środka trwałego powstała wskutek jego zniszczenia, w wyniku którego utraci on przydatność gospodarczą.

Stanowisko takie potwierdził Dyrektor Izby Skarbowej w Bydgoszczy w interpretacji indywidualnej z 29 sierpnia 2013 r., sygn. ITPB1/415-720b/13/PSZ, gdzie możemy przeczytać:

(…) jeżeli w istocie zniszczenie budynku było następstwem zdarzenia losowego, a Pan dochował należytej staranności w zabezpieczeniu przed pożarem, to zostały spełnione przesłanki uprawniające do zaliczenia w ciężar kosztów uzyskania przychodów prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej, straty powstałej w wyniku ww. pożaru do wysokości odpowiadającej wartości początkowej utraconego środka trwałego (budynku) pomniejszonej o dokonane odpisy amortyzacyjne. (…) Stratę z tytułu zaliczaną do kosztów uzyskania przychodów stanowi różnica: pomiędzy jego wartością początkową a naliczonymi odpisami amortyzacyjnymi (stanowiącymi koszty i niestanowiącymi kosztów uzyskania przychodów).

Dokumentowanie i księgowanie strat

Wymogi dokumentacyjne

Niezawinioną stratę w towarach handlowych, zniszczonych w wyniku pożaru, przedsiębiorca może zaliczyć do kosztów uzyskania przychodów. Aby odliczenie straty nie wzbudziło wątpliwości organów skarbowych, należy posiadać odpowiednią dokumentację zdarzenia, czyli np. protokół straconych towarów, protokoły lub informacje od właściwych służb (np. straży pożarnej, policji). Ustawodawca dopuszcza możliwość zaliczenia strat w środkach obrotowych (np. towarach handlowych) w wyniku pożaru do kosztów uzyskania przychodów. Straty te muszą być niezawinione przez podatnika i właściwie udokumentowane.

Aby strata mogła zostać uznana za niezawinioną, przedsiębiorca powinien dołożyć wszelkich starań, aby towary były odpowiednio zabezpieczone, np. poprzez wdrożenie i utrzymanie odpowiednich systemów przeciwpożarowych. Na okoliczność wystąpienia strat w towarach handlowych w wyniku pożaru podatnik powinien sporządzić protokół. Prawidłowe udokumentowanie poniesionej straty jest bowiem jednym z podstawowych warunków zaliczenia jej wartości do kosztów uzyskania przychodów. Aby protokół strat mógł być podstawą zapisów w podatkowej księdze przychodów i rozchodów, powinien zawierać co najmniej dane wskazane w par. 11 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Finansów w sprawie prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów.

Księgowanie w Podatkowej Księdze Przychodów i Rozchodów (KPiR)

Podatnicy prowadzący podatkową księgę przychodów i rozchodów mogą ujmować koszty uzyskania przychodów na dwa sposoby: metodą kasową (uproszczoną, art. 22 ust. 6 ustawy o PIT) lub metodą memoriałową (art. 22 ust. 5-5c w zw. z ust. 6 ustawy o PIT). Koszty zakupu towarów handlowych, bez względu na stosowaną zasadę potrącalności, podatnicy są obowiązani ująć w KPiR, co do zasady, niezwłocznie po ich otrzymaniu, najpóźniej przed przekazaniem do magazynu lub sprzedaży.

W przypadku poniesienia straty w towarach handlowych, przedsiębiorca powinien zmniejszyć kwotę kosztów ujętą uprzednio w kolumnie 10 księgi podatkowej. Wartość straty, w dacie jej poniesienia, trzeba wpisać do księgi ze znakiem minus lub na czerwono w kolumnie 10 (zob. par. 11 ust. 1 Rozporządzenia). W sytuacji, gdy powstała strata w towarach handlowych jest wynikiem zaniedbań podatnika lub jego nieracjonalnego działania i wystąpiła, ponieważ nie dochował on należytej staranności, nie dokonuje się w KPiR zapisów związanych z ujęciem straty w kosztach uzyskania przychodów.

Natomiast w przypadku, gdy strata nie została zawiniona przez podatnika i można zaliczyć ją do kosztów uzyskania przychodów, jej kwotę ujmuje się w podatkowej księdze przychodów i rozchodów w kolumnie 13 "Pozostałe wydatki". Kolumna 13 jest przeznaczona do wpisywania pozostałych kosztów (poza wymienionymi w kolumnach 10-12), z wyjątkiem kosztów, których zgodnie z art. 23 ustawy o PIT nie uznaje się za koszty uzyskania przychodów. Zatem wartość utraconych towarów, które zostały ujęte w kolumnie 10 podatkowej księgi przychodów i rozchodów, w momencie właściwego udokumentowania ich straty należy przeksięgować do kolumny 13 prowadzonej księgi przychodów i rozchodów.

Odliczenie podatku VAT od zniszczonych towarów

W przypadku straty niezawinionej, przedsiębiorca nadal ma prawo do odliczenia podatku VAT. Korekta nie będzie potrzebna. Jeśli jednak szkoda została zawiniona, konieczne będzie skorygowanie odliczonego podatku VAT, ponieważ utracono do niego prawo.

Odszkodowania ubezpieczeniowe a przychody

Stosownie do art. 14 ust. 2 pkt 2 ustawy o PIT, przychodem z działalności gospodarczej są również odszkodowania za szkody dotyczące składników majątku związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą. W przypadku odszkodowań za straty w środkach obrotowych (np. towarach handlowych) przychód powstaje w dacie jego otrzymania zgodnie z art. 14 ust. 1i ustawy o PIT.

Należy tutaj wskazać, że zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 4 ustawy o PIT, wolne od podatku dochodowego są kwoty otrzymane z tytułu ubezpieczeń majątkowych i osobowych, z wyjątkiem odszkodowań za szkody dotyczące składników majątku związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą lub prowadzeniem działów specjalnych produkcji rolnej, z których dochody są opodatkowane zgodnie z art. 27 ust. 1 lub art. 43 ust. 1 ustawy o PIT. Kwotę otrzymanego od firmy ubezpieczeniowej odszkodowania za zniszczone w wyniku pożaru towary ujmuje się w księdze w kolumnie 8 "Pozostałe przychody", która jest przeznaczona do wpisywania pozostałych przychodów, np. ze sprzedaży środków trwałych, wartości niematerialnych i prawnych, otrzymanych odszkodowań, dotacji, subwencji, dopłat, remanentu początkowego. Zapisy w księdze dotyczące pozostałych przychodów są dokonywane na podstawie dowodów potwierdzających te przychody (par. 22 rozporządzenia w sprawie podatkowej księgi przychodów i rozchodów).

Szczególny przypadek: Pożar w Specjalnej Strefie Ekonomicznej (X S.A.)

Straty poniesione w wyniku pożaru w środkach trwałych i obrotowych w ramach inwestycji określonych decyzją o wsparciu oraz wydatki na ich odtworzenie mogą być kosztami uzyskania przychodów z działalności zwolnionej z opodatkowania CIT na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 34a ustawy o CIT, pod warunkiem ich bezpośredniego lub pośredniego związku z tą działalnością.

Opis stanu faktycznego i zdarzeń

Spółka X S.A., podlegająca nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu w Polsce, jest producentem w branży (...), prowadzącym produkcję w zakładzie na terenie Specjalnej Strefy Ekonomicznej (...). Posiadała ona zezwolenia na prowadzenie działalności w Strefie oraz decyzje o wsparciu (DOW 2022) zgodnie z ustawą o wspieraniu nowych inwestycji. Działalność Spółki, objęta tymi decyzjami, była klasyfikowana pod określonymi kodami PKWiU i miała na celu zwiększenie zdolności produkcyjnych istniejącego przedsiębiorstwa poprzez inwestycje w rzeczowe aktywa trwałe.

W (...) 2024 r. na terenie zakładu Spółki wybuchł pożar. Zapłon nastąpił na terenie obiektu w budowie i przeniósł się na obiekt już istniejący (Łącznik H15A). Rozwój pożaru w hali produkcyjnej spowodował jej uszkodzenie oraz znaczne zniszczenie zgromadzonego mienia, w tym maszyn produkcyjnych i środków obrotowych. Skutki pożaru dotknęły również obiektu Łącznik H15 (zadymienie i zanieczyszczenie) oraz budynku H15A (magazyn wysokiego składowania) głównie wskutek akcji gaśniczej. Najmniejsze uszkodzenia wystąpiły w obiekcie w budowie, gdzie doszło do okopcenia i zanieczyszczenia wnętrz. Część zakładu w budowie stanowiła nową inwestycję Spółki, mającą na celu rozbudowę i zwiększenie możliwości produkcyjnych, w pełni związaną z posiadanymi decyzjami o wsparciu.

Zakres zniszczeń i poniesione koszty

Uszkodzenia spowodowane pożarem objęły zarówno środki trwałe, jak i obrotowe. W Łączniku H15 odnotowano zabrudzenia spowodowane gazami pożarowymi, dymem i sadzą, które objęły ściany, dach, mienie magazynowane, linie sortujące, kosze z (...), rolki z folią do pakowania oraz uszkodzenie bramy segmentowej ppoż. W Hali H15A, pomimo braku bezpośredniego oddziaływania ognia, woda pożarowa i woda z rozszczelnionej instalacji wodnej spowodowały zalanie posadzki i produktów (...).

Największe zniszczenia w Łączniku H15A obejmowały m.in.:

• pełne spalenie tymczasowego wygrodzenia;
• okopcenie wszystkich elementów wewnątrz obiektu;
• uszkodzone termicznie okna PVC i stłuczone szyby;
• zniszczenia części pokrycia dachu i instalacji PV;
• pełne zniszczenie termiczne części socjalnej wraz z wyposażeniem;
• uszkodzenie termiczne instalacji (elektrycznych, klimatyzacji, ogrzewczych, sprężonego powietrza);
• zniszczenie termiczne stalowej konstrukcji wygradzającej i bramy ppoż.;
• uszkodzenia termiczne blach elewacyjnych i zabrudzenia sadzą;
• wpływ termiczny na dźwigary dachowe i płyty panwiowe żelbetowe;
• spalenie/uszkodzenie maszyn i urządzeń (np. kartoniarka, linie pakujące, wagi, etykieciarki, osuszacz chłodniczy, drukarki, klimatyzatory, systemy monitoringu, spawarka laserowa);
• zniszczone blaty, krzesła, regały, szafki, artykuły do bieżącej produkcji, kleje, rolki z taśmą;
• spalone/zadymione środki obrotowe, w tym (...), półfabrykaty, kartony i inne.

Spółka poniosła również koszty utylizacji, specjalistycznego czyszczenia środków obrotowych i trwałych, malowania, oddymiania i inne wydatki związane z pożarem.

Odszkodowania i odbudowa

Mienie uległe zniszczeniu było ubezpieczone, a Wnioskodawca otrzymał od ubezpieczyciela odszkodowania w kilku transzach, obejmujące doszczętnie zniszczone maszyny, zanieczyszczone maszyny wymagające czyszczenia, zadymioną Halę Łącznik H15 (do oczyszczenia i odmalowania), spaloną Halę Łącznik H15A (do odbudowy) oraz odszkodowania za zniszczenia w majątku obrotowym, roboty rozbiórkowe, projekt i odbudowę Hali Łącznik H15A, a także remont maszyn i zakup nowej wagi. Spółka kontynuuje starania o wypłatę kolejnych transz odszkodowań.

Działalność Wnioskodawcy, w zakresie określonym w zezwoleniach i decyzjach o wsparciu, jest zwolniona z opodatkowania CIT. Wszystkie zniszczone lub spalone pomieszczenia oraz środki trwałe i obrotowe były wykorzystywane do prowadzenia działalności objętej tym zwolnieniem.

Spółka podjęła decyzję o przywróceniu częściowo zniszczonej hali Łącznika H15A do stanu używalności. Otrzymała na to pozytywną decyzję Agencji Rozwoju Przemysłu, zatwierdzającą projekt architektoniczno-budowlany. Planowane prace mają na celu odtworzenie pierwotnej postaci hali, choć z uwzględnieniem współczesnych norm i rozwiązań technologicznych. Projekt nie przewiduje istotnych zmian w stosunku do pierwotnego kształtu i wielkości hali. Prace obejmowały rozbiórkę zniszczonych elementów, montaż nowych konstrukcji oraz roboty wykończeniowe zgodnie z ekspertyzą konstrukcyjną. Wydatki na remont mają jedynie na celu przywrócenie stanu sprzed pożaru.

Prace zostaną sfinansowane zarówno z otrzymanego odszkodowania, jak i ze środków własnych Spółki, zwłaszcza gdy wartość nabywanych środków trwałych przekroczy wysokość odszkodowania. Spółka podkreśla, że nadal kontynuuje podatkową amortyzację hali produkcyjnej.

Stanowisko Dyrektora KIS w sprawie kosztów w SSE

Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej wydał interpretację indywidualną (0111-KDIB1-3.4010.671.2024.2.DW), w której uznał stanowisko Spółki za częściowo prawidłowe, a częściowo nieprawidłowe:

• Poniesiona w wyniku pożaru strata (w środkach trwałych i obrotowych) zaliczona do kosztów uzyskania przychodów Spółki stanowi dla Spółki koszt uzyskania przychodów z działalności opodatkowanej podatkiem CIT - nieprawidłowe.
• Wydatki poniesione przez Spółkę na nabycie środków trwałych w związku z pożarem, sfinansowane z środków własnych, stanowią dla Spółki koszt uzyskania przychodów z działalności zwolnionej z opodatkowania, prowadzonej na podstawie decyzji o wsparciu - prawidłowe.
• Wydatki poniesione przez Spółkę na wykonanie prac budowlanych, usług czyszczenia, utylizacji oraz inne wydatki mające na celu pokrycie szkód w majątku obrotowym powstałe w związku z pożarem, sfinansowane z środków własnych oraz z odszkodowania, stanowią dla Spółki koszt uzyskania przychodów z działalności opodatkowanej podatkiem CIT - nieprawidłowe.

Ogólne zasady kwalifikacji kosztów po zdarzeniach losowych

Przedsiębiorcy prowadzący własną działalność gospodarczą pilnie strzegą swojego majątku, jednak nawet najlepsze zabezpieczenia nie są czasem w stanie uchronić przed zdarzeniami losowymi, takimi jak pożar. Gospodarczo racjonalne decyzje, podejmowane pierwotnie w określonych warunkach, w związku z negatywną zmianą okoliczności (np. wzrostem cen, obniżeniem popytu, wzrostem kosztów, zmianą koniunktury), mogą skutkować koniecznością podejmowania działań zmierzających do zachowania lub zabezpieczenia źródeł przychodów i ponoszenia w związku z tym wydatków. Takie wydatki można zatem zakwalifikować do kosztów uzyskania przychodów w rozumieniu art. 15 ust. 1 UPDOP.

Szkody zawinione powstają z powodu niedopatrzenia, zaniedbania, braku odpowiedniego zabezpieczenia albo nieracjonalnego działania. Co ważne, taka strata może powstać zarówno z winy samego przedsiębiorcy, jak i osób postronnych - np. pracownika. Aby strata mogła zostać uznana za niezawinioną, przedsiębiorca powinien dołożyć wszelkich starań, aby towary były odpowiednio zabezpieczone.

tags: #system #przeciwpozarowy #a #koszty #uzyskania #przychodow