Bezpieczeństwo na lotniskach to sprawa kluczowa, a jednym z najważniejszych elementów ochrony jest dobrze zaprojektowany system sygnalizacji pożaru i gaszenia. Lotniska to specyficzne miejsca - charakteryzują się ogromną liczbą pasażerów, obecnością magazynów paliwa oraz rozbudowaną infrastrukturą. Każdy pożar mógłby mieć katastrofalne skutki, dlatego przepisy w tym zakresie są wyjątkowo rygorystyczne.
W zakresie ochrony lotnisk przed pożarem nie ma miejsca na kompromisy. Nie wystarczy zamontować czujników dymu - systemy przeciwpożarowe na lotniskach muszą spełniać szereg przepisów i norm, zarówno krajowych, jak i międzynarodowych. Polskie rozporządzenia oraz międzynarodowe dokumenty, takie jak załącznik 14, tom II do Konwencji o międzynarodowym lotnictwie cywilnym i podręcznik ICAO, dokument 9261, stanowią podstawę do projektowania i eksploatacji tych systemów. Pożar na lotnisku to jeden z najgorszych możliwych scenariuszy, dlatego regularnie serwisowane systemy ppoż. są absolutnie niezbędne.
Nowoczesne Technologie Gaszenia Pożarów
Systemy Gaszenia Pianą Sprężoną (CAFS)
Systemy gaszenia pianą sprężoną (CAFS) to nowoczesne rozwiązania przeciwpożarowe, które wykorzystują mieszaninę wody, środka pianotwórczego oraz sprężonego powietrza. Połączenie tych elementów tworzy pianę o wyjątkowej strukturze - stabilnej, lekkiej i wydajnej. Dzięki sprężonemu powietrzu piana lepiej przylega do powierzchni, skuteczniej tłumi ogień i ogranicza dostęp tlenu do płonących materiałów, jednocześnie je chłodząc. Wydajność systemów CAFS przejawia się także w zmniejszonym zużyciu wody i środka pianotwórczego, co jest istotne w miejscach z ograniczonym dostępem do zasobów.
Dzięki swojej wszechstronności systemy te znajdują zastosowanie w wielu obszarach - od ochrony obiektów przemysłowych, magazynów i lotnisk po działania straży pożarnej w sytuacjach awaryjnych. Jako przykład można wskazać zabezpieczenie magazynu cieczy palnych stałym urządzeniem gaśniczym suchym wodno-pianowym na pianę sprężoną (Compressed Air Foam System). Instalacja została wykonana w sposób specjalny, uwzględniający niestandardowe zagrożenia wynikające z rodzaju składowanych materiałów. Sterowanie i zasilanie urządzeń wchodzących w skład systemu zostało zrealizowane w oparciu o certyfikowane centrale sterowania i monitorowania gaszeniem.
Aspiracyjne Systemy Wczesnej Detekcji Pożaru (VESDA)
W celu szybkiego wykrywania zagrożeń pożarowych na lotniskach często stosuje się aspiracyjne systemy wczesnej detekcji pożaru (tzw. VESDA - Very Early Smoke Detection Apparatus). Ich zastosowanie pozwala na wykrycie dymu na bardzo wczesnym etapie, często jeszcze przed pojawieniem się widocznego ognia, co daje cenny czas na reakcję i zapobiegnięcie rozprzestrzenianiu się pożaru.
Specyficzne Rozwiązania dla Lądowisk Śmigłowcowych (Helideków)
Rosnące Zagrożenia i Obowiązujące Przepisy
Istniejące i nowobudowane lądowiska dla śmigłowców muszą spełniać wysokie wymogi bezpieczeństwa, w tym pożarowego, aby móc być bezpiecznie użytkowane. Zarówno płyta lądowiska, jak i cała infrastruktura znajdująca się w okolicy powinny być przygotowane na najróżniejsze, w tym i te najbardziej niebezpieczne scenariusze.
W Polsce lotniczym transportem medycznym zajmuje się Lotnicze Pogotowie Ratunkowe (LPR), mające w swej flocie głównie śmigłowce EC 135. Głównym źródłem zagrożenia pożarowego jest właśnie ta maszyna zatankowana maksymalnie do 700 litrów wysokokalorycznego paliwa lotniczego. O ile wszystkie lotniska cywilne użytku publicznego w Polsce wyposażone są w sprzęt oraz wyspecjalizowaną Lotniskową Służbę Ratowniczo-Gaśniczą, na lądowiskach szpitalnych brak jest tego typu zabezpieczenia. Dodatkowo, zwiększona intensywność lotów, szczególnie w dużych miastach, tworzy nowe zagrożenia i wyzwania z branży pożarowej. Podstawowym dokumentem formalnym w tym zakresie jest rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 27 czerwca 2019 r. w sprawie szpitalnego oddziału ratunkowego (Dz.U. 2021 poz. 2048), które odwołuje się w zakresie ochrony przeciwpożarowej do załącznika 14, tom II do Konwencji o międzynarodowym lotnictwie cywilnym. Materiałem uzupełniającym zawierającym wskazówki techniczne jest podręcznik ICAO, dokument 9261.
Metody Ochrony Lądowisk
Ochrona lądowisk dla śmigłowców opiera się zazwyczaj na dwóch głównych metodach gaszenia.
Systemy Działek Wodno-Pianowych
Aby ochronić lądowisko przy pomocy działek, należy przewidzieć zazwyczaj trzy, a nawet cztery działka wodno-pianowe. Działka te muszą być skuteczne nawet w skrajnie niekorzystnych warunkach pogodowych, biorąc pod uwagę, że dopuszczalna prędkość wiatru, przy której LPR może lądować, wynosi 50 węzłów (92 km/h). Mając powyższe na uwadze, zazwyczaj dobiera się działka oscylacyjne, które pod odpowiednim kątem zalewają całą płytę lądowiska.
Obszar krytyczny powinien mieć pokrycie przez minimum dwa działka. Zapewnia to, że ewentualne uszkodzenie jednego z nich podczas awaryjnego lądowania śmigłowca nie wpłynie na funkcjonowanie całego systemu oraz umożliwi skuteczne podawanie środka gaśniczego niezależnie od miejsca występowania pożaru na śmigłowcu. Działka powinny być usytuowane w odpowiedniej odległości od strefy krytycznej lądowiska i instalowane możliwie najniżej, aby nie stanowić przeszkody lotniczej. Dodatkowo należy przewidzieć, aby każde działko posiadało dostęp serwisowy.
Systemy DIFFS (Fixed Foam Fire Fighting Systems)
Alternatywnym rozwiązaniem są systemy DIFFS (Fixed Foam Fire Fighting Systems). Na system DIFFS składają się rurociągi montowane pod płytą lotniska oraz dysze podłogowe, zraszaczowe, zainstalowane w płycie lądowiska. W związku z tym, że dysz jest znacząco więcej niż działek, gwarantują one pełne i równomierne pokrycie obszaru krytycznego płyty lądowiska niezależnie od warunków pogodowych. Dodatkowo fakt zastosowania zalewania płyty lądowiska „od dołu”, a nie paraboli strumienia „od góry”, powoduje brak ryzyka ograniczonego zasięgu. System kontrolując pożar w początkowej fazie rozwoju doskonale kontroluje pożar, a następnie go gasi. Takie podejście umożliwia bezpieczną ewakuację oraz prace w tunelach służb ratowniczo-gaśniczych.
Systemy DIFFS są w stanie zapewnić pokrycie płyty lądowiska w czasie poniżej 10 sekund od wyzwolenia środka gaśniczego, co jest praktycznie niemożliwe do osiągnięcia dla instalacji opartej o działka wodno-pianowe. Konstrukcja dysz oraz tytanowe wykonanie zapewniają odporność na każde warunki atmosferyczne.
Każda z tych metod ma swoje wady i zalety, stąd należy dobrać system adekwatny do potrzeb danego lądowiska. Koszt instalacji obu systemów jest porównywalny. Ze względu na istotne zalety systemu DIFFS jest on rekomendowany dla nowych lądowisk.
Niezbędna Infrastruktura Wspierająca
Niezależnie od wyboru metody gaszenia, niezbędna jest pompownia wody ppoż., zbiornik zapasu wody oraz zbiornik koncentratu środka pianotwórczego. Ważne jest, aby pompownia posiadała wystarczającą wydajność, ciśnienie oraz pojemność. Zazwyczaj jest to spełnione, gdy szpital jest wyposażony w instalację tryskaczową. Standardowe zestawy hydroforowe wykorzystywane do instalacji hydrantowej w zdecydowanej większości nie posiadają minimalnych parametrów do zasilenia systemów ochrony lądowiska oraz nie posiadają stosownych dopuszczeń.
Niestety w Polsce nie każdy szpital wyposażony jest w instalację tryskaczową, stąd trzeba się liczyć z koniecznością budowy nowej pompowni oraz zbiornika. W tym celu rekomenduje się gotowe i certyfikowane rozwiązania pompowni wraz ze zbiornikiem zapasu wody oraz zbiornikiem środka pianotwórczego, które są prefabrykowane w obudowie kontenerowej. Pompownia jest całkowicie przygotowana oraz przetestowana u producenta, a następnie dostarczona jako gotowy do instalacji produkt na obiekt Zamawiającego.
Poza zastosowaniem systemu do ochrony lądowiska, każdy helideck należy wyposażyć w środki ochrony osobistej, system szybkiego natarcia oraz podstawowe urządzenia gaśnicze. Zasadniczym rozwiązaniem jest system szybkiego natarcia, dobrany w zależności od kategorii lądowiska. Zastosowanie węży płaskoskładanych jest zdecydowanie niezalecane, gdyż rozwinięcie węża płaskoskładanego wymaga czasu oraz miejsca, którego nie ma w sytuacji pożaru na lądowisku.
MARSOL - DECK INTEGRATED FIRE FIGHTING SYSTEM (DIFFS)
Systemy Sygnalizacji Pożarowej (SSP) w Obiektach Lotniskowych
System sygnalizacji pożarowej (SSP) jest podstawowym aktywnym systemem bezpieczeństwa pożarowego stosowanym w obiektach budowlanych. SSP jest obligatoryjnie wymagany w wielu rodzajach obiektów, w tym również w budynkach lotniskowych, dworcach, czy ośrodkach elektronicznego przetwarzania danych. Jego celem jest ochrona ludzi i mienia, poprzez szybkie wykrycie pożaru i alarmowanie o nim - ponieważ wczesna informacja o pożarze daje więcej czasu na przeprowadzenie ewakuacji z budynku.
W zależności od charakterystyki występujących w danym miejscu materiałów, do wykrywania zjawisk pożarowych można stosować detektory (czujki): dymu, płomienia, temperatury, konkretnych gazów pożarowych oraz detektory wykrywające kombinacje powyższych parametrów. Zadaniem projektanta systemu jest jak najlepsze dopasowanie czujek do chronionych przestrzeni - tak, aby osiągnąć jak najwyższą skuteczność detekcji oraz zminimalizować ryzyko wystąpienia fałszywych alarmów.
System sygnalizacji pożarowej nie tylko wykrywa pożar i alarmuje o nim użytkowników obiektu, ale wykonuje również szereg sterowań instalacji technicznych i przeciwpożarowych, stosownych dla obszaru, w którym pożar wystąpił - zgodnie ze scenariuszem pożarowym. Do takich sterowań należą między innymi: wyłączanie wentylacji bytowej, sprowadzanie wind osobowych na parter, włączanie wentylacji pożarowej, czy zwalnianie kontroli dostępu na drzwiach ewakuacyjnych.
Wyzwania Projektowe i Realizacyjne
Projektowanie i wdrażanie systemów z zakresu ochrony przeciwpożarowej są sporym wyzwaniem nawet dla doświadczonych inżynierów i projektantów. Istnieje wiele zmiennych z branży lotniczej, budowlanej, pożarowej i nie tylko, które mają zasadniczy wpływ na poprawne zaprojektowanie i wykonanie instalacji. Niepoprawny dobór systemu bezpieczeństwa pożarowego może skończyć się wysokimi wydatkami eksploatacyjnymi, brakiem skuteczności systemu i odbiorów lub nieoptymalnym i kosztownym doborem technologii.
tags: #system #przeciwpozarowy #lotnisko #fs