Źle użyty lub niekontrolowany ogień stanowi realne zagrożenie, którego nie wolno lekceważyć. Po kilku minutach ogień może zająć cały budynek, stając się śmiertelnym niebezpieczeństwem dla życia i zdrowia. Nie można zatem bagatelizować zabezpieczeń związanych z ochroną przeciwpożarową. Wśród skutków pożarów wymienia się między innymi szkody materialne, jednak nawet wielkie straty nie są porównywalne z utratą zdrowia lub życia. Pożar wytwarza również toksyczne gazy, które mogą zakłócić orientację oraz spowodować osłabienie czynności ruchowych. Zastosowanie poszczególnych urządzeń lub instalacji ppoż. pozwoli uniknąć lub w pewien sposób ograniczyć niebezpieczeństwo.
Czym jest system przeciwpożarowy?
Chcąc scharakteryzować definicję systemu przeciwpożarowego, należy podejść do tego zagadnienia szerzej. System jest zespołem powiązanych ze sobą wzajemnie elementów, które wspólnie realizują konkretny cel. System przeciwpożarowy to zatem grupa elementów, których wzajemnym celem jest zapobieganie wystąpienia bądź rozprzestrzeniania się pożaru. W działaniu tego typu systemów ważne są nawet najmniejsze detale. Ochrona przeciwpożarowa i system ochrony przeciwpożarowej to dwa bardzo ważne, aczkolwiek różne aspekty związane z zabezpieczeniem przed pożarem.
System przeciwpożarowy a definicja ochrony przeciwpożarowej
Ochrona przeciwpożarowa jest szerokim pojęciem, obejmującym różnego rodzaju działania i rozwiązania. Jak wskazuje Ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej, polega ona na realizacji przedsięwzięć mających na celu ochronę życia, zdrowia, mienia lub środowiska przed pożarem (także przed klęską żywiołową lub innym miejscowym zagrożeniem). Odbywa się to poprzez zapobieganie powstawaniu i rozprzestrzenianiu się pożarów, zapewnianiu sił i środków do ich zwalczania, a także prowadzenie działań ratowniczych przez jednostki ochrony przeciwpożarowej. Systemy przeciwpożarowe stanowią integralną część ochrony ppoż., koncentrując się na konkretnych instalacjach i urządzeniach. System ochrony przeciwpożarowej w budynku może składać się z różnych elementów, działa on na wielu poziomach, zapewniając kompleksową ochronę obiektów oraz ich użytkowników. Skuteczność takiego systemu polega na integracji urządzeń i sprzętu ppoż.
Rodzaje systemów przeciwpożarowych
Systemy przeciwpożarowe można podzielić na aktywne i bierne. Każdy z tych typów pełni inną rolę w ochronie przed pożarem i jego skutkami.
Bierne systemy przeciwpożarowe
Do biernych systemów przeciwpożarowych zaliczamy na przykład przegrody ogniowe, drzwi i bramy przeciwpożarowe oraz materiały o zwiększonej odporności ogniowej. Są to elementy konstrukcyjne oraz odpowiednie materiały budowlane. Tego rodzaju zabezpieczenia są wcielane już przy projektowaniu i budowaniu obiektów, nie muszą być w żaden sposób aktywowane i stanowią integralną część budynku. Zadaniem biernych systemów przeciwpożarowych jest przede wszystkim ograniczanie i opóźnianie rozprzestrzeniania się ognia i dymu, co daje więcej czasu na bezpieczną ewakuację z zagrożonego miejsca i działanie służb ratowniczych.
Aktywne systemy przeciwpożarowe
Aktywne systemy przeciwpożarowe to instalacje i urządzenia niezależne od konstrukcji budynku. Wymagają one uruchomienia - mogą być uruchamiane ręcznie lub automatycznie, pod wpływem określonego czynnika. W odróżnieniu od systemów biernych nie są tylko po to, by spowalniać rozprzestrzenianie się pożaru. Poszczególne elementy, takie jak detektory, sygnalizatory i urządzenia gaśnicze, wykrywają ogień, powiadamiają o jego pojawieniu się i bezpośrednio go zwalczają.
System Sygnalizacji Pożaru (SSP/SAP)
SSP, czyli systemy sygnalizacji pożaru, zwane również SAP (sygnalizacją alarmową pożarową), to zbiory elementów, dzięki którym można stworzyć instalację wykrywającą pożar i alarmującą o jego powstaniu. Podstawowym zadaniem tego systemu ppoż. jest szybkie wykrycie rozprzestrzeniającego się ognia - zanim żywioł rozwinie się tak, że osiągnie rozmiary trudne do opanowania. System Sygnalizacji Pożaru (SSP) jest zintegrowanym systemem bezpieczeństwa instalowanym w budynkach, który ma za zadanie automatycznie wykryć pożar na wczesnym etapie jego rozwoju. Składa się on z czujników, centrali pożarowej i sygnalizatorów.
SSP są projektowane i instalowane zgodnie z indywidualnymi zapotrzebowaniami i wymaganiami konkretnego obiektu, dlatego zakres ich działania, jak i rozległość strukturalna i funkcjonalna może być mocno zróżnicowana. Głównym zadaniem systemów sygnalizacji pożaru jest automatyczne zaalarmowanie osób znajdujących się w budynku, zarządcy czy straży pożarnej o wykrytym pożarze. Sercem każdego SSP jest centrala. To ona odbiera sygnały od czujek, analizuje dane i przekazuje sygnał do kolejnych podzespołów całego systemu. Centrala zwykle posiada wyświetlacz, który pozwala na jej obsługę przez personel. System alarmu pożaru może być zintegrowany z pozostałymi systemami przeciwpożarowymi.
Integracja pozwala wówczas na szerszą reakcję SSP, która nie ogranicza się jedynie do zaalarmowania po wykryciu pożaru, ale rozpoczyna działania zmierzające do ograniczenia rozprzestrzeniania się ognia, lub jego całkowitej likwidacji. Centrala systemu alarmu pożaru po odebraniu sygnału od czujek wykrywających dym lub podwyższoną temperaturę może wykonać szereg operacji, jak np. uruchomić system tryskaczy lub stałych urządzeń gaśniczych w miejscu wykrycia ognia, może także otworzyć klapy dymowe oraz okna i bramy napowietrzające.
Dźwiękowy System Ostrzegawczy (DSO)
DSO to system połączony zazwyczaj z systemem sygnalizacji pożaru. Zadaniem DSO jest rozgłaszanie sygnałów ostrzegawczych czy różnego rodzaju komunikatów głosowych o zagrożeniu, nadawanych automatycznie po otrzymaniu sygnału z SSP, a także przez operatora. Po wykryciu zagrożenia dźwiękowy system ostrzegawczy może np. uruchomić procedury ewakuacyjne za pomocą komunikatów głosowych.
System Oddymiania
System przeciwpożarowy w tej formie ma za zadanie odprowadzić dym i ciepło z miejsca objętego pożarem. Duże zadymienie utrudnia oddychanie i ogranicza widoczność, co może stwarzać zagrożenie dla bezpieczeństwa ludzi i ogranicza możliwość bezpiecznego poruszania się. Systemy oddymiające sprzyjają bezpiecznej ewakuacji, a także wpływają na zmniejszenie temperatury wewnątrz budynku.
Detekcja gazów toksycznych i wybuchowych
Kolejnym podstawowym rodzajem systemów ppoż. jest detekcja gazów toksycznych i wybuchowych. Dzięki specjalistycznym urządzeniom oraz instalacjom możliwe jest wykrywanie wycieków gazu. Znajdują zastosowanie wszędzie tam, gdzie istnieje możliwość pojawienia się niebezpiecznych stężeń gazów palnych lub toksycznych.
Stałe urządzenia gaśnicze
Stałe urządzenia gaśnicze to urządzenia związane na stałe z obiektem, zawierające zapas środka gaśniczego, uruchamiane samoczynnie we wczesnej fazie rozwoju pożaru. Uruchamiane są automatycznie po wykryciu ognia i rozpoczynają proces gaszenia, rozprowadzając środek gaśniczy. W zależności od miejsca i zagrożenia pożarowego urządzenia gaśnicze mogą wykorzystywać różne środki gaśnicze, takie jak systemy wodne, systemy pianowe czy systemy gazowe. Systemy gaszenia gazem są stosowane w miejscach, gdzie woda mogłaby uszkodzić cenne wyposażenie, na przykład w serwerowniach czy archiwach.
Główne funkcje systemów przeciwpożarowych
Systemy ppoż. pełnią wiele funkcji, z których najważniejszą jest to, że mogą ochronić człowieka przed zagrożeniem pożarowym. Na skuteczne ostrzeżenie, zabezpieczenie i ochronę życia ludzkiego oraz mienia składa się wiele czynników. Szereg funkcji, które pełnią systemy przeciwpożarowe, wpływają przede wszystkim na bezpieczeństwo ludzi i mienia. Do ich zadań należy m.in.:
- Funkcja wykrywcza - wykrycie pożaru, toksycznych gazów i innych niebezpiecznych oparów na wczesnym etapie. Używanie nowoczesnych detektorów dymu i ciepła, które mogą wykryć pożar na wczesnym etapie i uruchomić alarm.
- Funkcja informacyjna - wysłanie sygnału o pożarze, które może odbywać się automatyczne, bądź po uruchomieniu przez operatora. To wszelkie elementy ppoż. - od specjalistycznych centrali (CSP), po ręczne ostrzegacze pożarowe. Dzięki różnego rodzaju modułom sterującym można automatycznie poinformować o wywołanym pożarze zarządcę obiektu lub wysłać sygnał bezpośrednio do straży pożarnej.
- Funkcja alarmowa - sygnalizacja ostrzegawcza, wszelkiego rodzaju sygnały i komunikaty dźwiękowe. Zazwyczaj ta funkcja jest spełniana przez tzw. syreny, które sygnalizują alarm o zagrożeniu za pomocą dźwięku (sygnalizatory akustyczne), a czasem również przy pomocy światła (sygnalizatory akustyczno-optyczne).
- Funkcja oddymiania - umożliwienie odprowadzania dymu i gazów z obiektu objętego pożarem.
- Funkcja zwalczania i ograniczania skutków pożaru - poprzez uruchomienie stałych urządzeń gaśniczych.
Od wykrycia pożaru, przez szybkie poinformowanie i ostrzeżenie, po zapobieganie rozprzestrzenianiu się ognia - tylko właściwie zaprojektowane i zamontowane instalacje oraz systemy ppoż. mogą zapewnić pełną ochronę.
Regulacje prawne i obowiązki w zakresie ochrony przeciwpożarowej
Bezpieczeństwo pożarowe jest ważnym elementem zarządzania każdym obiektem - od małych przedsiębiorstw po wielkie korporacje. Podstawowym aktem prawnym regulującym kwestie ochrony przeciwpożarowej jest Ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej. Ustawa ta określa zarówno obowiązki właścicieli, zarządców, użytkowników obiektów, jak i samego państwa w zakresie zapewnienia bezpieczeństwa pożarowego.
Kolejnym aktem prawnym regulującym kwestie bezpieczeństwa pożarowego jest Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów.
Zgodnie z polskimi przepisami, za ochronę przeciwpożarową odpowiadają przede wszystkim właściciele, użytkownicy lub zarządcy budynków. Są oni zobowiązani do zapewnienia, że budynek oraz znajdujące się w nim instalacje i urządzenia spełniają normy bezpieczeństwa pożarowego. Muszą również zorganizować odpowiednie szkolenia dla pracowników i użytkowników budynku w zakresie ochrony przeciwpożarowej.
Rozporządzenie MSWiA nakłada na właścicieli lub zarządców obiektów obowiązek sporządzenia instrukcji bezpieczeństwa pożarowego. To dokument, który musi być sporządzony dla każdego obiektu użyteczności publicznej oraz większości obiektów komercyjnych i przemysłowych. Zawiera ona szczegółowe procedury postępowania w przypadku wybuchu pożaru, schematy ewakuacji oraz informacje dotyczące osób odpowiedzialnych za bezpieczeństwo pożarowe. Ochrona przeciwpożarowa to nie tylko obowiązek prawny, ale przede wszystkim inwestycja w bezpieczeństwo.
Konserwacja i niezawodność systemów przeciwpożarowych
System sygnalizacji pożaru wymaga regularnej konserwacji. Przepisy prawne nakładają na właścicieli, zarządców lub użytkowników obiektu obowiązek wykonywania regularnego przeglądu technicznego i konserwacji. Przegląd oraz konserwacja SSP powinna być wykonywana co najmniej raz do roku, lub jeżeli takie są zalecenia producenta - nawet częściej. O częstotliwości konserwacji SSP decyduje typ systemu, stabilność pracy systemu, poziom bezpieczeństwa, a także wartość mienia.
Do wykonania instalacji i konserwacji systemów SSP niezbędna jest pomoc profesjonalnych firm serwisowych. W użytkowaniu urządzeń należących do systemu ochrony przeciwpożarowej liczy się przede wszystkim niezawodność. Parametry urządzeń są zgodne z serią norm EN54, które określają wymagania zapewniające wysoką jakość systemów przeciwpożarowych.
Przedstawiane centrale sygnalizacji pożarowej cenione są przez instalatorów - wszystkie modele zostały poddane wstępnej konfiguracji, co znacznie przyspiesza ich programowanie. Ułatwione zostały także prace konserwacyjne oraz kontrolne; by dokonać przeglądu okresowego nie trzeba zdejmować obudowy, wystarczy wprowadzić hasło, by przejść do trybu serwisowego. Dodatkowym atutem jest tak zwany panel wyniesiony, dzięki niemu możliwa staje się obsługa całego systemu z miejsca oddalonego od punktu, w którym zainstalowano centralę.
Zastosowanie i znaczenie systemów przeciwpożarowych
Tego typu systemy przeciwpożarowe stosowane są w różnego rodzaju zakładach pracy, biurowcach, fabrykach, magazynach i innych budynkach przemysłowych, mieszkalnych lub obiektach użyteczności publicznej - nie tylko w tych, w których występuje zwiększone ryzyko wycieku gazu czy powstania pożaru.
Pożary mogą prowadzić do tragicznych konsekwencji. W obliczu zagrożenia pożarowego szybka detekcja i odpowiednie działanie mogą ratować życie i minimalizować straty materialne. Zapobieganie katastrofom, ochrona życia i mienia, a także zminimalizowanie strat - to główne zadania, które realizuje współczesna ochrona przeciwpożarowa. Odpowiednio zaprojektowany i wdrożony system ochrony przeciwpożarowej pozwala zminimalizować ryzyko wystąpienia pożaru i zapewnić bezpieczeństwo wszystkim użytkownikom obiektu.
W walce z pożarem pomagają także montowane w budynkach systemy oddymiania. Ważnym elementem ochrony pożarowej jest odpowiednie przygotowanie do tego, jak działać w sytuacji wybuchu ognia. Dlatego konieczne są regularne szkolenia i wyraźnie określone procedury ewakuacyjne. Dzięki temu użytkownicy budynku, zwłaszcza jego pracownicy, wiedzą, jak bezpiecznie i skutecznie ewakuować się w razie pożaru. Stosowanie praktyk bezpiecznego użytkowania urządzeń elektrycznych, unikanie otwartego ognia w strefach ryzyka oraz ścisłe przestrzeganie regulaminów dotyczących materiałów łatwopalnych to pierwszy poziom zapobiegania pożarom i ograniczania ich skutków.
tags: #system #przeciwpozarowy #opis