Zawód strażaka cieszy się niezwykle wysokim zaufaniem publicznym, będąc jednocześnie misją i wymagającą profesją. Dziś strażak to nie tylko ekspert od gaszenia ognia, ale wszechstronny specjalista, znakomicie znający zasady pierwszej pomocy przedmedycznej, potrafiący zabezpieczyć miejsce wypadku czy katastrofy, wydobywać poszkodowanych z wraków aut i spod gruzów budynków. Radzi sobie z ogniem, wodą i innymi zagrożeniami, będąc gotowym do reagowania niezależnie od pory dnia i nocy. Dla wielu młodych ludzi, którzy marzą o służbie i chcą, aby ich zawód był również misją, Państwowa Straż Pożarna (PSP) oferuje różnorodne ścieżki kształcenia i rozwoju.
Ścieżki Kształcenia w Szkołach Średnich
Liceum Ogólnokształcące z profilem pożarniczym
Tworzenie w liceach ogólnokształcących klas o profilu pożarniczym stało się dla szkół szansą na pozyskanie uczniów, a dla blisko z nimi współpracujących komend powiatowych i miejskich PSP doskonałym sposobem na dokładne poznanie przyszłych kandydatów do służby i ukształtowanie ich postaw. Działalność klas o profilu pożarniczym reguluje rozporządzenie ministra edukacji narodowej i sportu z 9 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków prowadzenia działalności innowacyjnej i eksperymentalnej przez publiczne szkoły i placówki (DzU z 2002 r. nr 56, poz. 506). Wdrożenie innowacji pedagogicznej w szkole lub placówce wymaga powiadomienia kuratora oświaty i organu prowadzącego o zamiarze jej wprowadzenia, a ponadto musi ją zatwierdzić rada pedagogiczna.
Klasy o profilu pożarniczym są wyłącznie innowacją pedagogiczną. Od roku szkolnego 2017/2018 naturalną kontynuacją innowacji pedagogicznych z zakresu edukacji pożarniczej jest umiejscowienie ich w czteroletnich liceach ogólnokształcących. Nie ma jednak żadnych przeszkód, by klasy pożarnicze tworzyć także w pięcioletnich technikach, których uczniowie zdobywaliby wiedzę z zakresu projektowania, produkcji i obsługi maszyn oraz urządzeń stosowanych w ochronie przeciwpożarowej.
Szkoły, w których funkcjonują klasy pożarnicze, oferują różne formy zajęć o różnym zakresie tematycznym. Niektóre za podstawę profilu przyjmują rozszerzenie tych przedmiotów, z których oceny maturalne brane są pod uwagę przy naborze do Szkoły Głównej Służby Pożarniczej, zaś zajęcia ze strażackiego warsztatu są jedynie ciekawostką, realizowaną podczas wycieczek do jednostek straży pożarnej kilka razy w roku. Poszczególne szkoły gwarantują przekazywanie i poszerzanie wiedzy i umiejętności na obozach szkoleniowych, a także wycieczkach do szkół Państwowej Straży Pożarnej.
Korzyści i wyzwania klas pożarniczych
Uczniowie liceum o profilu pożarniczym pozyskują najaktualniejszą wiedzę z zakresu pożarnictwa, a ponadto mają unikalną możliwość do kontaktu, ćwiczeń oraz korzystania z doświadczeń ratowników różnych specjalności. Szkoła podkreśla, że podczas zajęć przekazywane są również uniwersalne wartości, które powinny przyświecać każdemu młodemu człowiekowi wiążącemu swoją przyszłość ze wstąpieniem w szeregi służb ratowniczych, takie jak: chęć pomocy innym, szacunek do munduru oraz odpowiednia dyscyplina.
Absolwenci klas pożarniczych mają możliwość ukończenia kursu podstawowego strażaków-ratowników OSP, umożliwiającego udział w działaniach ratowniczo-gaśniczych w ramach Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego (KSRG), co jest punktowane przy naborze do Państwowej Straży Pożarnej, oraz kursu sternika motorowodnego.
Jednym z najważniejszych problemów, na które uskarżają się nauczyciele prowadzący regularne zajęcia dla uczniów w jednostkach ochrony przeciwpożarowej, jest liczebność klas. Optymalna liczba uczniów klasy strażackiej to osiem - dziesięć, natomiast realnie klasy są ponad dwudziestoosobowe. Ma to wiele negatywnych konsekwencji, ponieważ zajęcia dla 25-osobowej klasy polegają na przećwiczeniu określonego założenia zaledwie przez kilku uczniów, a pozostali „szkolą się” wyłącznie poprzez obserwację. Kolejnym ułatwieniem dla nauczycieli mało liczebnych klas jest możliwość realizowania częstych i atrakcyjnych wyjazdów. Wielokrotnie pełnoletni, przeszkoleni na kursach uczniowie klas pożarniczych z Zespołu Szkół w Policach wyjeżdżali w trakcie zajęć obserwować ciekawe akcje ratowniczo-gaśnicze, kilkakrotnie w czasie takich wyjazdów realizowali pomocnicze czynności ratownicze.
Istnieje potrzeba ujednolicenia nazwy profilu, programu nauczania pożarnictwa, czasu realizacji programu, wymiaru godzinowego i miejsca przeprowadzania zajęć. Znormalizowanie tych zagadnień pomoże uczniom w znalezieniu i wyborze właściwej szkoły oraz ułatwi pracę nauczycielom przedmiotu we właściwym prowadzeniu zajęć. Funkcja nauczyciela edukacji pożarniczej powinna być powierzana osobom, które mają wykształcenie pożarnicze zdobyte w szkołach PSP i doświadczenie z pracy w jednostkach ochrony przeciwpożarowej.
Warto pamiętać, że klasa o profilu pożarniczym nie czyni jej absolwenta strażakiem z gwarancją zatrudnienia w jednostkach ochrony przeciwpożarowej. Absolwent takiej klasy zna jednak realia służby w Państwowej Straży Pożarnej i jest do niej lepiej przygotowany.
Liceum Ogólnokształcące lub Technikum (bez specjalizacji pożarniczej)
Dla wielu przyszłych strażaków, liceum ogólnokształcące lub technikum bez dedykowanego profilu pożarniczego stanowi solidną podstawę do dalszej edukacji. Kluczowe jest tutaj zdobycie dobrego przygotowania do matury, szczególnie z przedmiotów ścisłych. Przedmioty takie jak matematyka, fizyka oraz chemia są niezwykle istotne, gdyż ich wyniki maturalne są brane pod uwagę podczas rekrutacji do Szkół Aspirantów PSP oraz Szkoły Głównej Służby Pożarniczej. Kandydaci mogą również wybrać rozszerzony język obcy lub informatykę/biologię. Choć technikum daje tytuł technika w wybranej specjalności (np. technik budownictwa), co może być alternatywną ścieżką zawodową, to warto pamiętać, że tytuł technika pożarnictwa jest uzyskiwany wyłącznie w specjalistycznych Szkołach Aspirantów PSP, po ukończeniu szkoły średniej i zdaniu matury.
Tytuł Technika Pożarnictwa - Jak go Zdobyć?
Tytuł technika pożarnictwa, będący kwalifikacją zawodową, jest kluczowy dla średniego szczebla dowodzenia w PSP. Zgodnie z art. 8 pkt 13 ustawy Prawo oświatowe, szkoły kształcące w zawodzie technik pożarnictwa może zakładać i prowadzić wyłącznie minister właściwy do spraw wewnętrznych. Realizują to Szkoły Aspirantów Państwowej Straży Pożarnej w Poznaniu i Krakowie oraz Centralna Szkoła Pożarnicza w Częstochowie.
Są to publiczne szkoły policealne o dwuletnim okresie kształcenia w systemie dziennym, co oznacza, że kandydat musi mieć wykształcenie średnie (zdaną maturę), aby do nich przystąpić. Absolwenci tych szkół uzyskują tytuł technika pożarnictwa i stopień młodszego aspiranta po ukończeniu nauki i zdaniu egzaminu państwowego potwierdzającego kwalifikacje zawodowe. Po ukończeniu szkoły absolwenci kierowani są do służby w jednostkach organizacyjnych PSP na terenie całego kraju.
Ważne jest, aby zaznaczyć, że w systemie edukacji publicznej nie ma możliwości tworzenia techników pożarniczych nadających bezpośrednio tytuł zawodowy technika pożarnictwa w ramach kształcenia średniego po szkole podstawowej. Klasy o profilu pożarniczym w technikach są jedynie innowacją pedagogiczną, poszerzającą wiedzę, ale nie dającą tytułu zawodowego technika pożarnictwa.
Profesjonalne Kształcenie w Państwowej Straży Pożarnej (PSP)
Państwowa Straż Pożarna (PSP) posiada własny, dwupodsystemowy system kształcenia i szkolenia. Jeden z nich odpowiada za podwyższanie kwalifikacji ogólnych, przygotowując młodych ludzi do zawodu strażaka, technika pożarnictwa lub inżyniera pożarnictwa. Drugi podsystem związany jest z podwyższaniem kwalifikacji zawodowych w strukturach straży.
Dwie Główne Drogi do Służby
Aby zostać zawodowym strażakiem w Państwowej Straży Pożarnej, można obrać jedną z dwóch dróg: służbę kandydacką lub służbę przygotowawczą ("nabór z ulicy"). Niezależnie od wybranej drogi, testy sprawnościowe pozostają jednakowe i są zunifikowane zarówno dla szkół, jak i naborów do poszczególnych jednostek PSP.
Służba Kandydacka (Szkoły Aspirantów i SGSP)
Możliwością podjęcia służby w strukturach Państwowej Straży Pożarnej jest ukończenie służby kandydackiej w jednej ze szkół PSP kształcących w systemie dziennym. Są to tak zwane Szkoły Aspiranckie (Kraków, Poznań, Częstochowa) oraz Szkoła Główna Służby Pożarniczej (oficerska) w Warszawie. Uczelnie kształcące przyszłych strażaków wysoko stawiają poprzeczkę tym, którzy chcą się do nich dostać.
- Wymagania ogólne dla kandydatów do szkół PSP:
- korzystanie z pełni praw publicznych
- posiadanie zdolności fizycznej i psychicznej do pełnienia służby
- posiadanie uregulowanego stosunku do służby wojskowej (nie dotyczy kobiet)
- brak karalności za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe
- posiadanie co najmniej średniego wykształcenia (w przypadku naboru do szkół również matury, której wyniki są oceniane w toku rekrutacji)
- wiek: nie więcej niż 25 lat.
- Proces rekrutacji do służby kandydackiej:
- Weryfikacja podań i dołączonych do nich dokumentów.
- Ustalenie punktów rekrutacyjnych (z matury), zazwyczaj z matematyki, wybranego języka obcego oraz fizyki, chemii, informatyki lub biologii.
- Przeprowadzenie testu sprawności fizycznej (koperta, beep test, drążek) oraz sprawdzianu braku lęku wysokości i sprawdzianu z pływania.
- Sporządzenie listy osób wstępnie zakwalifikowanych i opublikowanie na stronie internetowej szkoły.
- Badania lekarskie MSWiA.
- Szkoły Aspirantów (2-letnie dzienne studium): Absolwenci uzyskują tytuł technika pożarnictwa i stopień młodszego aspiranta. Nauka kończy się egzaminem państwowym potwierdzającym kwalifikacje zawodowe.
- Szkoła Główna Służby Pożarniczej w Warszawie (SGSP): Zapewnia typowo pożarnicze studia, kształcąc przyszłych oficerów. Absolwenci uzyskują tytuł inżyniera (po 4 latach studiów pierwszego stopnia) i stopień młodszego kapitana. SGSP oferuje również studia zaoczne pierwszego stopnia dla strażaków, którym zależy na zdobyciu tytułu inżyniera pożarnictwa, np. dla absolwentów szkół aspiranckich.
Sprawdzian braku lęku wysokości w sieradzkiej PSP
Służba Przygotowawcza ("Nabór z Ulicy")
Drugą możliwością jest odbycie służby przygotowawczej w jednej z jednostek organizacyjnych Państwowej Straży Pożarnej (np. Jednostce Ratowniczo-Gaśniczej, do której ogłoszony jest nabór), tak zwany „nabór z ulicy”. Przyjęcie do służby dokonuje właściwy terytorialnie komendant wojewódzki, powiatowy (miejski) lub kierownik jednostki organizacyjnej PSP w miarę posiadanych możliwości etatowych.
- Proces rekrutacji w trybie "naboru z ulicy":
- Ogłoszenie naboru przez jednostkę PSP (co najmniej 14 dni na złożenie dokumentów).
- Ocena złożonych dokumentów (podanie, zaświadczenie lekarskie).
- Test sprawności fizycznej (drążek, bieg po kopercie, beep test).
- Akrofobia (opcjonalnie) - wejście i zejście po 20-metrowej drabinie.
- Pływanie (opcjonalnie) - przepłynięcie 50 m stylem dowolnym w max. 90 sekund.
- Test wiedzy (opcjonalnie) - 20 pytań zamkniętych, min. 11 poprawnych.
- Ocena złożonej dokumentacji (wykształcenie, wyszkolenie, uprawnienia, kwalifikacje, udział w akcjach ratowniczo-gaśniczych w OSP lub ćwiczeniach PSP).
- Rozmowa kwalifikacyjna.
- Badania lekarskie i psychologiczne w komisji rejonowej MSWiA, orzeczenie lekarskie.
- Przyjęcie do służby przygotowawczej, odbycie kursu podstawowego w zawodzie strażak.
- Przebieg służby przygotowawczej: Strażak w służbie przygotowawczej po przyjęciu do służby przez 3 lata jest stażystą (z możliwością skrócenia stażu za szczególne osiągnięcia). Po przyjęciu do służby stażysta kierowany jest niezwłocznie na kurs podstawowy w zawodzie strażak, który wlicza się do okresu stażu. Po tym okresie, w przypadku stwierdzenia przydatności i po wydaniu pozytywnej opinii, zostaje mianowany do służby stałej i przysługują mu odtąd wszystkie dodatki do uposażenia. Podczas stażu, od momentu mianowania (podpisania umowy), strażak otrzymuje pensję, również podczas kursu podstawowego.
Elementy Rekrutacji i Testy Sprawnościowe
Testy Sprawności Fizycznej
Testy sprawnościowe do PSP są JEDNAKOWE dla wszystkich kandydatów do służby w Państwowej Straży Pożarnej: czy to w naborach do szkół „aspiranckich” (Kraków, Częstochowa, Poznań), czy do Szkoły Głównej Służby Pożarniczej w Warszawie, czy wreszcie w jednostkach organizacyjnych PSP, czyli w tak zwanych „naborach z ulicy”. Obecnie testy sprawnościowe składają się z:
- próby wydolnościowej (tj. Beep Test),
- podciągania na drążku,
- biegu po kopercie.
Dodatkowe Sprawdziany
Zgodnie z przepisami sprawdzian z pływania, czy sprawdzian braku lęku wysokości (akrofobia), nie jest elementem testów sprawnościowych, ale stanowi odrębny element rekrutacji. W naborach do szkół są one obowiązkowe, natomiast w przypadku naborów do służby przygotowawczej („z ulicy”) mogą być opcjonalne - należy zwrócić uwagę na ogłoszenie o naborze.
- Sprawdzian braku lęku wysokości (akrofobia): uznaje się za zaliczony, jeżeli asekurowany kandydat samodzielnie wszedł na wysokość 20m, na drabinę ustawioną pod kątem 75° i zszedł z niej.
- Sprawdzian z pływania: uznaje się za zaliczony, jeżeli kandydat przepłynął 50 m dowolnym stylem w czasie do 90 sekund.
Test Wiedzy i Rozmowa Kwalifikacyjna
- Test wiedzy: Opcjonalny etap postępowania rekrutacyjnego podczas naborów „z ulicy”. Nie występuje podczas rekrutacji do szkół. Test wiedzy składa się z 20 zadań zamkniętych i trwa 25 minut. Pozytywny wynik osiąga kandydat, który uzyska co najmniej 11 punktów.
- Rozmowa kwalifikacyjna: Jest jednym z ostatnich etapów rekrutacji do służby przygotowawczej. Do ostatecznego wyniku punktowego naboru „z ulicy” wlicza się tylko punktacja za złożone dokumenty (max 60 pkt.) i wynik rozmowy kwalifikacyjnej (max 40 pkt.). Łącznie jest to zatem 100 punktów, które można zdobyć. Wynik testu sprawnościowego nie wlicza się do końcowego wyniku (służy tylko do rozstrzygnięcia etapu testów sprawnościowych).
Rady dla Przyszłych Strażaków i Wskazówki Rekrutacyjne
Co Warto Wiedzieć na Etapie Szkoły Średniej
Wybór odpowiedniej ścieżki edukacyjnej po szkole podstawowej to kluczowy krok dla każdego, kto marzy o służbie w Państwowej Straży Pożarnej. Niezależnie od wyboru liceum ogólnokształcącego (z profilem pożarniczym lub bez) czy technikum, kluczowe jest solidne przygotowanie do egzaminu maturalnego, szczególnie z przedmiotów ścisłych, takich jak matematyka, fizyka i chemia. Aktywność w Młodzieżowych Drużynach Pożarniczych (MDP) oraz udział w Ogólnopolskim Turnieju Wiedzy Pożarniczej „Młodzież zapobiega pożarom” mogą być cennym doświadczeniem i wskazywać na prawdziwe zainteresowanie zawodem.
Obecnie w Komendzie Głównej PSP toczą się prace nad usystematyzowaniem działania klas o profilu pożarniczym. Dążenie do ujednolicenia nazwy profilu, programu nauczania, czasu realizacji programu oraz wymiaru godzinowego i miejsca przeprowadzania zajęć ma na celu lepsze przygotowanie kandydatów i zwiększenie ich liczby.
Co Zwiększa Szanse w Rekrutacji
Nowelizacja obowiązujących zasad rekrutacji do PSP jest postulowana, aby absolwenci klas o profilu pożarniczym otrzymywali dodatkową gratyfikację w procesie naboru do służby. Posiadanie prawa jazdy kategorii B lub C jest dodatkowym atutem i może przynieść dodatkowe punkty w procesie rekrutacji do służby w PSP. Kwalifikacje takie jak kurs płetwonurka czy inne specjalistyczne szkolenia również mogą być wartościowe.
tags: #szkoly #strazackie #po #gimnazjum