Drogi ewakuacyjne stanowią kluczowy element systemu bezpieczeństwa w każdym budynku, umożliwiając szybkie i bezpieczne opuszczenie obiektu w sytuacji awaryjnej. Ich znaczenie jest nie do przecenienia, a przestrzeganie norm prawnych i technicznych gwarantuje skuteczną ewakuację oraz minimalizuje ryzyko ofiar w sytuacjach kryzysowych. W Polsce szczegółowe regulacje dotyczące dróg ewakuacyjnych zawarte są przede wszystkim w Rozdziale 4 Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, a także w rozporządzeniu Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów.
Podstawy Prawne i Ogólne Zakazy Blokowania Dróg Ewakuacyjnych
Zapewnienie drożności i odpowiednich parametrów dróg ewakuacyjnych jest obowiązkiem prawnym. Zgodnie z § 4 ust. 1 pkt. 11 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (DzU nr 109, poz. 719) zabronione jest w obiektach wykonywanie czynności, które mogą spowodować pożar, jego rozprzestrzenianie się, utrudnianie prowadzenia działania ratowniczego lub ewakuacji. Obejmuje to m.in. składowanie materiałów palnych na drogach komunikacji ogólnej służących ewakuacji lub umieszczanie przedmiotów na tych drogach w sposób zmniejszający ich szerokość albo wysokość poniżej wymaganych wartości określonych w przepisach techniczno-budowlanych.
Ponadto, zabronione jest składowanie materiałów palnych w pomieszczeniach technicznych, na nieużytkowych poddaszach i strychach oraz na drogach komunikacji ogólnej w piwnicach. Jeśli korytarz stanowi drogę ewakuacyjną, kategorycznie nie wolno składować na nim materiałów palnych ani przedmiotów zawężających jego szerokość, ponieważ mogą one powodować rozprzestrzenianie się pożaru lub utrudniać ewakuację mieszkańców. Stanowią one również przeszkodę w prowadzeniu działań ratowniczo-gaśniczych przez jednostki straży pożarnej.
Obowiązki Właściciela i Zarządcy Obiektu
Fundamentalnym obowiązkiem każdego właściciela budynku, obiektu budowlanego lub terenu jest zapewnienie ich ochrony przeciwpożarowej. Zgodnie z art. 4 ust. 1 i art. 4 ust. 1 pkt. 4 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (Dz. U. z 2022 r., poz. 2057), właściciel jest zobowiązany m.in. do zapewnienia osobom przebywającym w budynku, obiekcie budowlanym lub na terenie bezpieczeństwa i możliwości ewakuacji.
Dotyczy to także dróg ewakuacyjnych w blokach, które często pełnią funkcję korytarzy użytku codziennego. Nie można ich zastawiać, zwłaszcza rzeczami łatwopalnymi, uniemożliwiając swobodne przemieszczanie się. W przypadku hal produkcyjnych, gdzie ryzyko wystąpienia sytuacji awaryjnych jest szczególnie wysokie, niezwykle istotne jest zapewnienie odpowiednich dróg ewakuacyjnych, a także regularne dbanie o ich drożność.
Projektowanie i Wymagania Techniczne Dróg Ewakuacyjnych
Właściwe zaprojektowanie dróg ewakuacyjnych jest pierwszym i najważniejszym krokiem w zapewnieniu bezpieczeństwa. Polskie przepisy określają minimalne wymagania, które należy uwzględnić podczas projektowania każdego obiektu budowlanego. Przede wszystkim, drogi ewakuacyjne powinny być wyznaczone w sposób czytelny i łatwy do zrozumienia dla użytkowników.
Szerokość i Wysokość Dróg Ewakuacyjnych
Odpowiednia szerokość dróg ewakuacyjnych zależy od liczby osób przebywających w danym obiekcie oraz od przeznaczenia budynku. Poniższa tabela przedstawia kluczowe wymagania dotyczące minimalnych wymiarów:
| Element drogi ewakuacyjnej | Minimalna szerokość (w świetle) | Minimalna wysokość | Uwagi |
|---|---|---|---|
| Przejście | 0,9 m (0,8 m dla 3 osób) | 2,2 m | Powyżej 200 osób z miejscami siedzącymi w rzędach (§ 261 Rozporządzenia ws. warunków technicznych jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie) |
| Dojście poziome | 1,4 m (1,2 m do 20 osób) | 2,2 m | - |
| Dojście pionowe | - | 2,2 m | (§ 68 Rozporządzenia ws. warunków technicznych jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie) |
| Wyjście | 0,9 m (0,8 m dla 3 osób) | 2,0 m | Szerokość wyjścia nie powinna być mniejsza niż szerokość biegu klatki schodowej (§ 239 ust. 4 Rozporządzenia ws. warunków technicznych jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie) |
Dla przykładu, minimalna szerokość poziomej drogi ewakuacyjnej w budynku mieszkalnym wielorodzinnym, zakwalifikowanym do kategorii zagrożenia ludzi ZL IV, powinna wynosić co najmniej 1,4 m. Ogólnie, zgodnie z polskimi przepisami, minimalna szerokość drogi ewakuacyjnej wynosi 0,8 metra dla obiektów z liczbą ewakuowanych osób do 50 oraz 0,9 metra dla obiektów z liczbą ewakuowanych osób powyżej 50.
Długości Przejść i Dojść Ewakuacyjnych
Przejścia ewakuacyjne to odległości od najdalej położonego miejsca w pomieszczeniu do wyjścia na drogę ewakuacyjną. Natomiast dojście ewakuacyjne mierzone jest od wyjścia z pomieszczenia do wyjścia na zewnątrz budynku lub do innej strefy pożarowej. Maksymalne długości dojść ewakuacyjnych zależą od rodzaju stref pożarowych oraz ilości kierunków ewakuacji i zostały one określone w § 256 ust. 3 Rozporządzenia w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie.
- Przy jednym dojściu ewakuacyjnym maksymalna długość na poziomej drodze ewakuacyjnej może wynosić 20 m. Przykładowo, odcinek od wyjścia z klasy lekcyjnej do klatki schodowej nie powinien być dłuższy niż 20 m przy dopuszczalnej całkowitej długości 30 m.
- Przy co najmniej dwóch kierunkach ewakuacji długość kolejnego dojścia można powiększyć o 100% (od najkrótszego dojścia), przy czym drogi te nie powinny się pokrywać ani krzyżować. Dopuszczalne jest pokrycie się drogi ewakuacyjnej jedynie na jej początku na odcinku nie większym niż 2 m.
Materiały Konstrukcyjne i Wykończeniowe Dróg Ewakuacyjnych
Na drogach ewakuacyjnych zabronione jest stosowanie materiałów łatwo zapalnych (zgodnie z tabelą 1 załącznika nr 3 do rozporządzenia WT). Obudowa poziomych dróg ewakuacyjnych powinna mieć klasę odporności ogniowej co najmniej EI 15 dla budynków wykonanych w klasie odporności pożarowej C i niższej. Dla budynków wykonanych w klasie B wymagana jest klasa EI30, a w klasie A - EI60.
Okładziny sufitów oraz sufity podwieszane powinny być wykonywane z materiałów niepalnych lub niezapalnych, niekapiących i nieodpadających pod wpływem ognia. Przestrzeń nadsufitowa powinna zostać podzielona na powierzchnie nie większe niż 1.000 m², a w korytarzach przegrodami co 50 m, wykonanymi z materiałów niepalnych.
Drzwi na Drodze Ewakuacyjnej
Drzwi odgrywają kluczową rolę w systemie ewakuacji. Skrzydła drzwi stanowiących wyjście na drogę ewakuacyjną nie mogą po ich otwarciu zmniejszać szerokości tej drogi. Wymaganie to nie dotyczy drzwi wyposażonych w urządzenia samoczynnie je zamykające.
Zabronione jest stosowanie drzwi obrotowych oraz podnoszonych na drogach komunikacji służących celom ewakuacyjnym. Przy zastosowaniu drzwi rozsuwanych należy zapewnić ręczną i automatyczną możliwość ich blokowania, a w przypadku ewakuacji - samoczynne ich rozsunięcie i pozostanie w pozycji otwartej, w wyniku zasygnalizowania pożaru przez system wykrywania dymu chroniącego całą strefę. Drzwi wieloskrzydłowe stanowiące wyjście ewakuacyjne lub drzwi na drodze ewakuacyjnej powinny mieć szerokość skrzydła czynnego co najmniej 0,9 m.
Pionowe Drogi Ewakuacyjne: Schody i Pochylnie
Do celów ewakuacji pionowej służą schody, pochylnie oraz, wyjątkowo, dopuszcza się drabinę (§ 257 Rozporządzenia ws. warunków technicznych). W przypadku drogi ewakuacyjnej prowadzonej po klatce schodowej, istotnym parametrem jest szerokość użytkowa biegu schodów, szerokość użytkowa spocznika oraz wysokość stopnia. Szerokość użytkową biegów oraz szerokość użytkową spoczników w klatkach schodowych stanowiących drogę ewakuacyjną należy obliczać proporcjonalnie do liczby osób mogących przebywać równocześnie na kondygnacji, na której przewiduje się obecność największej ich liczby, lecz nie mniej niż określono w przepisach techniczno-budowlanych (§68 warunków technicznych).
Zabronione jest stosowanie na pionowych drogach ewakuacyjnych spoczników ze stopniami oraz schodów ze stopniami zabiegowymi, jeżeli schody te są jedyną drogą ewakuacyjną. Dodatkowo klatki schodowe należy wyposażyć w urządzenia zapobiegające zadymieniu lub służące usuwaniu dymu i ciepła, zgodnie z wymaganiami § 245 rozporządzenia w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie.
Oświetlenie Awaryjne i Oznakowanie Ewakuacyjne
Droga ewakuacyjna powinna zostać wyposażona w odpowiednie oznakowanie zgodne z Polskimi Normami. Oprócz właściwego zaprojektowania dróg ewakuacyjnych, niezwykle ważne jest ich odpowiednie oznakowanie. Drogi te muszą być oznaczone za pomocą właściwych znaków ewakuacyjnych, które wskazują kierunek do najbliższego wyjścia ewakuacyjnego.
Obowiązek stosowania awaryjnego oświetlenia ewakuacyjnego na drogach ewakuacyjnych wynika z §181 ust. 3 pkt 2 warunków technicznych, który narzuca stosowanie tego oświetlenia na drogach ewakuacyjnych oświetlonych wyłącznie światłem sztucznym, w obiektach przeznaczonych dla osób o ograniczonej zdolności poruszania się, w budynkach wysokich i wysokościowych użyteczności publicznej i zamieszkania zbiorowego, a także z wymogu §181 ust. 3 pkt 1. Należy również umieścić tablice informujące o lokalizacji gaśnic i innych urządzeń przeciwpożarowych. Wszystkie znaki powinny być wykonane z materiałów fosforyzujących, które świecą w ciemnościach, co ułatwia orientację w przypadku awarii oświetlenia.
Oprócz znaków kierunkowych, wyznaczających przebieg drogi ewakuacyjnej, i znaków lokalizujących istotne miejsca oraz sprzęty ratownicze, w niektórych sytuacjach warto stosować oznakowanie uzupełniające. Dodatkowe znaki mogą ostrzegać o zmianach poziomu podłogi, obniżeniu stropu, przewężeniach czy schodach, które mogą utrudniać poruszanie się po drodze ewakuacyjnej. Komunikat słowny znajdujący się na tablicach zminimalizuje ryzyko potknięć, upadków i uderzeń o wystające przeszkody.
Do oznaczania przeszkód na drodze ewakuacyjnej stosuje się również luminescencyjne znaki SWGS, które umieszcza się na podłogach, ścianach i schodach (nie wyżej niż 40 cm od podłoża). Są szczególnie przydatne podczas ewakuacji w trudnych warunkach, np. w zadymieniu lub awarii oświetlenia, pomagając oznaczać progi, stopnie, naroża czy niskie stropy.
Urządzenia Przeciwpożarowe a Długość Dróg Ewakuacyjnych
Rozporządzenie dopuszcza wydłużenie przejść ewakuacyjnych poprzez zastosowanie odpowiednich urządzeń przeciwpożarowych:
- Przy zastosowaniu stałych, samoczynnych urządzeń gaśniczych wodnych istnieje możliwość wydłużenia długości przejść o 50%.
- Przy zastosowaniu samoczynnych urządzeń oddymiających (uruchamianych za pomocą systemu wykrywania dymu) długość przejść może być wydłużona o 50%.
- Dodatkowo, w pomieszczeniach o wysokości powyżej 5 m długość przejścia może zostać wydłużona o 25%.
Powyższe dopuszczenia sumują się. Oznacza to, że przy zastosowaniu jednocześnie stałych, samoczynnych urządzeń gaśniczych wodnych oraz samoczynnych urządzeń oddymiających w pomieszczeniu o wysokości powyżej 5 m, długość przejścia może zostać wydłużona o 125%. Podobnie, dopuszcza się wydłużenie dojść ewakuacyjnych przy zastosowaniu stałych, samoczynnych urządzeń gaśniczych wodnych oraz samoczynnych urządzeń oddymiających uruchamianych za pomocą systemu wykrywania dymu.
Korytarze stanowiące drogę ewakuacyjną w strefach pożarowych zakwalifikowanych do kategorii ZL (zagrożenia ludzi), powinny zostać podzielone przegrodami z drzwiami dymoszczelnymi lub innymi urządzeniami technicznymi, zapobiegającymi rozprzestrzenianiu się dymu w przypadku, gdy ich długość przekracza 50 m.
Film instruktażowy uruchomienia systemu do odprowadzania dymu i ciepła z klatek schodowych ZODIC-M
Kontrole Państwowej Straży Pożarnej i Konsekwencje Naruszeń
W przypadku powzięcia informacji o występujących nieprawidłowościach w zakresie stanu bezpieczeństwa pożarowego na terenie działania komendy powiatowej (miejskiej), Państwowa Straż Pożarna podejmuje czynności kontrolno-rozpoznawcze w budynku. Czynności te są przeprowadzane w trybie i na zasadach określonych w ustawie z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej. Czynności kontrolno-rozpoznawcze mogą być przeprowadzone po doręczeniu kontrolowanemu upoważnienia do przeprowadzenia tych czynności przynajmniej na 7 dni przed terminem ich rozpoczęcia.
W razie stwierdzenia w trakcie kontroli nieprawidłowości z zakresu ochrony przeciwpożarowej, wszczynane jest postępowanie administracyjne w stosunku do podmiotu odpowiedzialnego za stan bezpieczeństwa pożarowego. Oznacza to, że odpowiedzialność za przestrzeganie przepisów i utrzymanie dróg ewakuacyjnych w należytym stanie ponosi właściciel, zarządca lub wspólnota, a to na nich zostanie nałożona kara finansowa lub upomnienie, jeśli dopuszczą do naruszeń.
Utrzymywanie Dróg Ewakuacyjnych w Należytym Stanie
Aby drogi ewakuacyjne spełniały swoją funkcję, należy dbać o ich regularne utrzymanie. Przede wszystkim, należy stale sprawdzać, czy drogi są wolne od przeszkód oraz, czy wszystkie drzwi ewakuacyjne są sprawne i łatwo otwierają się na zewnątrz. Ponadto, warto regularnie sprawdzać stan oznakowania dróg ewakuacyjnych oraz czytelność tablic informacyjnych.
Różne przeszkody na drodze ewakuacyjnej, takie jak stopnie, niskie stropy czy progi, mogą utrudniać przedostanie się do bezpiecznej strefy. Ważne jest, aby te przeszkody były minimalizowane już na etapie projektowania, a w istniejących obiektach odpowiednio oznakowane. Bezpieczeństwo użytkowników obiektu jest jednym z najważniejszych aspektów zarządzania każdą przestrzenią, a drożne i prawidłowo utrzymane drogi ewakuacyjne są fundamentem tego bezpieczeństwa.
tags: #utrzymywac #drogi #ewakuacyjne #i #sprzet #przeciwpozarowy