Bezpieczeństwo pożarowe to kluczowy element, który należy uwzględnić na etapie planowania, projektowania, realizacji oraz eksploatacji budynków, obiektów budowlanych, instalacji i terenów. W przypadku prowadzenia działalności związanej z gospodarowaniem odpadami, jednym z kluczowych dokumentów wymaganych przez prawo jest operat przeciwpożarowy.
Wielu przedsiębiorców myli go ze standardową Instrukcją Bezpieczeństwa Pożarowego (IBP), co może prowadzić do kosztownych opóźnień. W przeciwieństwie do ogólnych instrukcji bezpieczeństwa, IBP dotyczy sposobu zachowania się w razie pożaru i warunków ewakuacji, natomiast operat przeciwpożarowy jest dokumentem ściśle powiązanym z gospodarką odpadami. Jego opracowanie to nie tylko obowiązek i wymóg formalny, ale również świadome działanie na rzecz bezpieczeństwa i komfortu właścicieli oraz pracowników danego obiektu.
Podstawy Prawne i Cel Operatu Przeciwpożarowego
Wymóg opracowania operatu przeciwpożarowego wynika z ustawy o odpadach z dnia 14 grudnia 2014 r. oraz ustawy Prawo Ochrony Środowiska z dnia 27 kwietnia 2001 r. Fala pożarów składowisk i miejsc magazynowania odpadów, które miały miejsce w ostatnim czasie, spowodowała podjęcie zdecydowanych działań.
Rezultatem tych działań jest między innymi ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. o zmianie ustawy o odpadach oraz niektórych innych ustaw, w tym ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej oraz ustawy z 27 kwietnia 2001 r. - Prawo Ochrony Środowiska. Nowe regulacje zaostrzają wymagania prawne wydawania zezwoleń i pozwoleń odpadowych, a ich celem jest podniesienie poziomu ochrony przeciwpożarowej w gospodarce odpadami.
Operat przeciwpożarowy jest dokumentem określającym wymagania przeciwpożarowe, jakie muszą spełniać budynki, obiekty budowlane lub ich części oraz inne miejsca (np. otwarte place magazynowe, składowe), które przeznaczone są do zbierania, magazynowania lub przetwarzania odpadów. Stanowi on opinię potwierdzającą, czy istniejące warunki ochrony przeciwpożarowej są spełnione. W przypadku niespełnienia wymagań, operat przeciwpożarowy powinien określić, jakie czynności należy podjąć, aby dostosować dane miejsca magazynowania odpadów do obowiązujących przepisów prawa.
Kiedy Operat Przeciwpożarowy Jest Wymagany?
Zgodnie z art. 42 ust. 4b ustawy o odpadach z dnia 14 grudnia 2012 r. (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1587 ze zm.), operat przeciwpożarowy stanowi obowiązkowy załącznik do wniosku o wydanie:
- zezwolenia na zbieranie odpadów,
- zezwolenia na przetwarzanie odpadów,
- pozwolenia na wytwarzanie odpadów.
Obowiązek ten dotyczy przedsiębiorstw ubiegających się o wskazane zezwolenia. Nie każdy odpad wymaga sporządzenia operatu. Przepisy przewidują wyłączenia dla odpadów niepalnych. Jeśli firma gromadzi wyłącznie odpady, które nie są palne (np. gruz, czyste szkło, ziemia, kamienie, czysty gruz betonowy), organ wydający zezwolenie może odstąpić od wymogu przedstawienia operatu, pod warunkiem udowodnienia tego faktu, np. poprzez opinię rzeczoznawcy.
Dodatkowo, w obiektach budowlanych, ich częściach oraz miejscach przeznaczonych do zbierania, magazynowania lub przetwarzania odpadów konieczne jest zastosowanie Instrukcji Bezpieczeństwa Pożarowego. Dodatkowym obowiązkiem jest konieczność przeprowadzenia ćwiczeń w zakresie postępowania na wypadek pożaru.
Kto Może Sporządzić Operat Przeciwpożarowy?
Prawidłowe opracowanie operatu przeciwpożarowego wymaga specjalistycznej wiedzy oraz dużego doświadczenia. Nie jest to dokument, który może zostać napisany samodzielnie lub zlecony "zwykłemu" inspektorowi BHP. Operat może zostać sporządzony tylko przez osoby posiadające odpowiednie kwalifikacje z zakresu ochrony przeciwpożarowej.
Aby określić, kto powinien zostać autorem operatu przeciwpożarowego, w pierwszej kolejności należy ustalić organ właściwy do wydania pozwolenia/zezwolenia odpadowego. Poniższa tabela przedstawia wymagane kwalifikacje:
| Organ właściwy do wydania pozwolenia/zezwolenia odpadowego | Autor operatu przeciwpożarowego |
|---|---|
| Marszałek Województwa lub Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska (m.in. w przypadku, gdy maksymalna łączna masa wszystkich rodzajów odpadów magazynowanych w okresie roku przekracza 3000 Mg) | Rzeczoznawca do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych, o którym mowa w rozdziale 2a ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej |
| Starosta lub Prezydent Miasta (w przypadku miast na prawach powiatu) | Rzeczoznawca do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych lub inżynier pożarnictwa, magister inżynier pożarnictwa, albo osoba posiadająca tytuł zawodowy inżynier i dyplom ukończenia studiów w Szkole Głównej Służby Pożarniczej (obecnie Akademii Pożarniczej) w zakresie inżynierii bezpieczeństwa w specjalności inżynieria bezpieczeństwa pożarowego (wydany do dnia 30 września 2019 r.). |
Rzeczoznawca do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych to osoba posiadająca najwyższe uprawnienia w branży, nadawane przez Komendanta Głównego PSP.
Co Musi Zawierać Operat Przeciwpożarowy?
Prawidłowo przygotowany dokument to kompleksowa analiza inżynierska. Struktura operatu powinna składać się z części opisowej i graficznej. Zawartość operatu przeciwpożarowego (zalecana przez Komendę Państwowej Straży Pożarnej) obejmuje m.in.:
Część opisowa:
- Informacje formalno-prawne (określenie zakresu opracowania, podstawy prawne).
- Informacje dotyczące właściciela/użytkownika obiektu.
- Opis miejsca i sposobu magazynowania (wytwarzania, zbierania) oraz rodzajów odpadów znajdujących się na terenie danego podmiotu (z wyszczególnieniem odpadów palnych, niepalnych, niebezpiecznych itp.).
- Wyszczególnienie rodzajów odpadów palnych przewidzianych do przetwarzania, magazynowania, składowania lub wytwarzania wraz z wskazaniem ich mas oraz kodu określonego na podstawie Rozporządzenia Ministra Klimatu z dnia 1 stycznia 2020 r. w sprawie katalogu odpadów.
- Informacje na temat gospodarowania odpadami w danym przedsiębiorstwie.
- Warunki ochrony przeciwpożarowej instalacji, obiektu lub jego części lub innego miejsca magazynowania odpadów.
- Wskazanie miejsc magazynowania: precyzyjne określenie stref, gdzie odpady będą składowane (z podziałem na sekcje i z zachowaniem wymaganych odległości).
- Kluczowym elementem operatu jest zapewnienie wymaganej ilości wody do gaszenia pożaru.
- Sposoby zabezpieczenia ewentualnych prac niebezpiecznych pod względem pożarowym, które mogą być w miejscach magazynowania, zbierania, przetwarzania itp.
- Wnioski (określenie, czy dane miejsce magazynowania odpadów spełnia wymagania przepisów prawa, a w przypadku niespełnienia - wskazanie czynności, które należy podjąć).
Część graficzna:
- Plan sytuacyjny obiektu i terenu.
- Rzuty poszczególnych miejsc przeznaczonych do magazynowania odpadów.
Powyższe informacje są zalecane i nie stanowią katalogu zamkniętego. W szczególnych przypadkach podmiot składający operat przeciwpożarowy może być wezwany do uzupełnienia złożonego dokumentu.
Procedura Uzgadniania Operatu Przeciwpożarowego
Operat przeciwpożarowy podlega uzgodnieniu z właściwym miejscowo komendantem powiatowym (miejskim) Państwowej Straży Pożarnej. Uzgodnienie odbywa się w drodze postanowienia i stanowi podstawę wydania zezwolenia odpadowego.
Kroki w Procesie Uzgodnienia:
- Do wniosku o uzgodnienie operatu przeciwpożarowego należy załączyć trzy egzemplarze dokumentu.
- W trakcie postępowania uzgadniającego, właściwa Komenda Państwowej Straży Pożarnej oznacza każdy egzemplarz operatu na każdej stronie pieczęcią.
- Jeden z egzemplarzy pozostaje w archiwum Komendy PSP.
- Dwa pozostałe egzemplarze, po dokonaniu właściwej analizy i uzgodnieniu, zostają zwrócone stronie wraz z postanowieniem o uzgodnieniu.
- Strona, składając wniosek o wydanie zezwolenia na gospodarowanie odpadami, załącza do niego jeden opieczętowany egzemplarz operatu, natomiast drugi pozostawia dla siebie.
- Właściwy Organ wydający odpowiednie zezwolenie na gospodarkę odpadami zwraca się do Komendy PSP celem dokonania obowiązkowej kontroli i załącza egzemplarz operatu przeciwpożarowego, który został już wcześniej opieczętowany. Taki proces pozwala uniknąć sytuacji, w której w obiegu funkcjonowałyby wersje operatu, które nie zostały uzgodnione.
- Komendant Powiatowy/Miejski PSP ma ustawowo 14 dni na wydanie postanowienia w sprawie uzgodnienia operatu.
Z kolei operat przeciwpożarowy, który został negatywnie uzgodniony, nie jest opieczętowany przez Komendę.
Nowy film szkoleniowy dotyczący urządzenia SAGA
Skutki Braku Uzgodnienia Operatu
Samo napisanie dokumentu to dopiero połowa sukcesu. Brak uzgodnienia operatu przeciwpożarowego lub jego negatywna weryfikacja przez Państwową Straż Pożarną skutkuje odmową wydania zezwolenia na zbieranie lub przetwarzanie odpadów. W praktyce oznacza to paraliż działalności firmy z branży odpadowej. Operat jest ważny tak długo, jak aktualne jest zezwolenie na zbieranie/przetwarzanie odpadów, do którego był załącznikiem.