Akcje gaśnicze w pobliżu infrastruktury kolejowej stawiają przed strażakami unikalne wyzwania, wymagające specyficznych procedur i ścisłej koordynacji. Szybkie i bezpieczne rozwinięcie linii gaśniczej przez tory kolejowe jest kluczowe dla skuteczności działań i bezpieczeństwa zarówno ratowników, jak i ruchu kolejowego.

Wyzwania Akcji Gaśniczej na Terenach Kolejowych
W sytuacji, gdy zgłoszenie o pożarze sadu, z zagrożonymi budynkami mieszkalnymi, kieruje strażaków na miejsce po drugiej stronie dwutorowego szlaku kolejowego, konieczne jest natychmiastowe rozwinięcie linii gaśniczej przez tory. Ze względu na poważną sytuację, strażacy muszą działać szybko, ale z zachowaniem najwyższych standardów bezpieczeństwa.
Warto pamiętać o istnieniu przepisów regulujących warunki techniczne, jakim powinny odpowiadać skrzyżowania linii kolejowych oraz bocznic kolejowych z drogami i ich usytuowanie. Są one zawarte w Rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 13 września 2018 r. zmieniającym wcześniejsze rozporządzenie w tej sprawie. Podstawą prawną jest art. 7 ust. 2 pkt 2 i ust. 3 pkt 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane.
Zabezpieczenie Miejsca Akcji w Strefie Kolejowej
Przed przystąpieniem do rozwinięcia linii gaśniczej przez tory, kluczowe jest wstępne zabezpieczenie terenu. Procedury obejmują:
- Wysłanie ratowników na odległość około 700 metrów w każdą stronę szlaku, co odpowiada orientacyjnej drodze hamowania pociągu, celem tymczasowego zamknięcia szlaku.
- Powiadomienie MSK (Miejskiego Stanowiska Kierowania) o zaistniałej sytuacji i potrzebie odgórnego zatrzymania ruchu kolejowego.
- Prośba do MSK o przekazanie do PKP (Polskich Kolei Państwowych) dyspozycji ograniczenia prędkości pociągów do 10-20 km/h według oznakowania kilometra linii na słupach, a także wydawania kilkakrotnego sygnału baczności przez maszynistów.
- Przy długotrwałej akcji, wskazane jest wezwanie SOK (Straży Ochrony Kolei) w celu pomocy w nadzorowaniu sytuacji na torowisku i ostrzeganiu o nadjeżdżających pociągach.
- Należy pamiętać, że występuje również zadymienie, co oznacza, że pociąg można szybciej usłyszeć niż zauważyć.
- Konieczne jest utrzymywanie stałego kontaktu z dyżurnym ruchu, siecią kolejową i ochroną kolejową.
John Holland Rail Safety Video: Effective Communication
Techniki Układania Linii Wężowych Przez Tory Kolejowe
Prowadzenie linii wężowej przez tory kolejowe wymaga precyzji i zastosowania odpowiednich technik, aby nie zakłócać ruchu pociągów i zapewnić bezpieczeństwo. Przejście pod torami to dość prosta i często stosowana czynność. Wśród procedur wymienia się:
- Wybranie podsypki (tłucznia) spod stopki szyny - łącznie cztery podkopy, aby umieścić odcinek węża W-75.
- Prowadzenie szybkiego natarcia z jednoczesną obserwacją, czy nie nadjeżdża pociąg, w międzyczasie podkopu pod szynami.
- Linia wężowa prowadzona pod torowiskiem kolejowym powinna być ułożona pomiędzy podkładami pod szynami, co nie spowoduje zakłóceń w ruchu kolejowym.
- Dla szybszego rozłączania linii, w przypadku konieczności nagłego usunięcia węży, można wykorzystać dwa rozdzielacze. Jeden przed torami, następnie jeden krótki odcinek węża przez tory, i drugi rozdzielacz za torami. Zatrzymanie wody i rozłączenie "króciaka" zajmie nie więcej niż 10 sekund.
- Przy układaniu węży wodnych przez arterie komunikacyjne, w tym tory kolejowe, węże należy odpowiednio zabezpieczyć, aby umożliwić swobodne korzystanie z przejść i sprawną organizację pracy innych stanowisk bojowych.

Sygnalizacja Kolejowa a Działania Straży Pożarnej
W kontekście bezpieczeństwa na torach często pojawia się dyskusja na temat systemów sygnalizacji. Padają propozycje, aby umieszczać metalowe przedmioty na główkach szyn toru w każdym kierunku, celem wyzwolenia SBL (samoczynnej blokady liniowej). SBL to rodzaj automatycznego blokowania szlaku sygnałem S1 - Stój poprzez podanie tego sygnału na najbliższych, a żółtego na kolejnych semaforach.
Jednak, jak podkreślają eksperci, SBL nie jest wyzwalana obecnością blachy na torach, lecz wzbudzeniem czujnika na początku odcinka szlaku. Ponadto, nie wszędzie funkcjonuje SBL, co można poznać po semaforach - semafory SBL mają białe słupy. Należy również pamiętać, że nie wszędzie sygnalizacja jest dwustopniowa (czerwony, żółty) - czasami jest czerwony, żółty, zielony migający, a czasami tylko czerwony - zielony.
Wyraźna, samodzielna ingerencja w infrastrukturę, na której nie zna się wszystkich szczegółów, nie wchodzi w grę. Pociągami jeżdżą pasażerowie, a zatrzymywanie lub samodzielne opóźnianie pociągu bez powiadomienia dyżurnego PKP jest nie do pomyślenia. Jedynie w przypadku wyraźnego i bardzo prawdopodobnego zdarzenia można rozważyć zatrzymanie ruchu na torach. Nie należy przestawiać semaforów dla palącej się trawy na nasypie, ani też, jeśli trzeba prowadzić linie wężowe przez tory.
Istnieje system "radiostop", który zatrzymuje wszystkie pociągi w promieniu swojego radia (zasięg do około 10 km), i działa on do dzisiaj. Każde radio w pociągu ma nadajnik. Wstrzymywanie ruchu to jedno, ale przerywanie działań gaśniczych, kiedy nie można z jakichś względów przeprowadzić linii gaśniczej pod szynami, to drugie.
Zasady Użycia i Konserwacji Węży Strażackich
Wąż strażacki to kluczowy element wyposażenia, używany do transportu wody w miejscach akcji gaśniczych. Można go podzielić na węże strażackie z wykładziną i węże strażackie bez wykładziny. Węże bez wykładziny charakteryzują się niską wytrzymałością na ciśnienie, są podatne na wycieki wody, pleśń i gnicie, a także mają krótką żywotność. Nadają się do układania w miejscach pożarów wewnątrz budynków. Węże z wykładziną są odporne na wysokie ciśnienie, zużycie, pleśń i gnicie oraz są trwałe, niełatwe do wyciekania, mają niski opór, można je dowolnie zginać i składać, co ułatwia transport.
Podłączanie i Układanie Węży
- Połączenie węża: Wąż wysokociśnieniowy należy podłączyć w pobliżu pompy wodnej. Interfejs to złącze, w którym wąż wodny jest podłączony do innego węża, pompy strażackiej, hydrantu strażackiego lub mobilnego monitora wody. Przed podłączeniem należy dokładnie sprawdzić rynnę i części uszczelniające. Podczas podłączania wewnętrznego interfejsu klamry należy włożyć pazur do rynny, a następnie obrócić go całkowicie w kierunku zgodnym z ruchem wskazówek zegara.
- Układanie linii wężowych: Podczas układania węży wodnych należy unikać ostrych przedmiotów i różnych olejów, aby zapobiec uszkodzeniom. Po napełnieniu wodą nie należy na siłę ciągnąć węża po podłożu. Linia wężowa nie może tarasować przejść, wyjść i innych dróg w obiekcie i wokół niego.
- Rozdzielacz wody: To urządzenie łączące, które rozdziela strumień wody z przewodu wylotowego na strumień wody z przewodu odgałęzionego. Każdy dystrybutor wody posiada dopływ wody i kilka wylotów wody, z których można korzystać jednocześnie lub oddzielnie. Wszystkie interfejsy są typu klamer wewnętrznych. Przed użyciem należy sprawdzić, czy uszczelki interfejsu i zawory są kompletne i sprawne.
Konserwacja i Zabezpieczenie
- Zapobieganie zamarzaniu: Podczas ostrej zimy należy starać się utrzymać ciepło, aby zapobiec zamarznięciu wody w wężach. Przy bardzo niskich temperaturach należy odwodnić węże, a następnie, jeśli warunki na to pozwalają, zwinąć je w kręgi lub ósemki i umieścić w samochodzie. Po przyjeździe do strażnicy należy je wyjąć i suszyć w garażu lub na wspinalni, pamiętając o tym, aby do wozu bojowego włożyć drugie, suche węże.
- Czyszczenie: Po użyciu wąż należy wyczyścić. Wąż transportujący piankę należy dokładnie umyć, aby zabezpieczyć warstwę kleju. W celu usunięcia tłuszczu z węża można go umyć ciepłą wodą lub mydłem. W przypadku zamarzniętych węży, należy je najpierw stopić, a następnie umyć i wysuszyć.

Bezpieczeństwo i Komunikacja Podczas Akcji
Bezpieczeństwo strażaków jest priorytetem, zwłaszcza w dynamicznie zmieniających się warunkach. Utrzymanie łączności jest niezwykle ważne. Stanowiska bojowe muszą być co najmniej dwuosobowe. Umożliwia to utrzymanie kontaktu z innymi uczestnikami akcji, co zwiększa współczynnik bezpieczeństwa i pozwala na podejmowanie dyspozycji odnośnie dostarczania środków gaśniczych, a także zabezpieczenia innych potrzeb.
W zastępach, w składzie których znajdują się minimum dwie roty, budowę linii głównych i zasilających zabezpiecza druga rota. Linie gaśnicze buduje każda rota dla siebie, przy przyjęciu zasady, że przodownik zajmuje stanowisko gaśnicze, a pomocnik sprawia węże od rozdzielacza (pompy, hydrantu lub suchego pionu) do swego przodownika. Bardzo trudnym zadaniem jest budowa linii wężowych prowadzonych po klatkach schodowych, po ścianach budynków, czy drabinach.
W zaistniałych zmianach w sytuacji pożarowej, dowódca powinien być natychmiast informowany o grożącym niebezpieczeństwie. W miejscach zagrożonych wybuchem należy stosować sprzęt w obudowie przeciwwybuchowej. Należy stosować prądy o dłuższym zasięgu, a po usłyszeniu metalicznych trzasków dochodzących ze składowiska butli wycofać się w miejsce bezpieczne. Jeśli wybuch zaskoczy strażaków na stanowisku bojowym, należy paść twarzą do ziemi lub ukryć się za dowolną przesłoną.