Węże strażackie są kluczowym elementem wyposażenia każdej jednostki straży pożarnej. Strażacy Państwowej Straży Pożarnej (PSP) i Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP) używają ich do transportowania i tłoczenia wody oraz wodnych roztworów środków pianotwórczych, co umożliwia skuteczne gaszenie pożarów. Wysokiej jakości węże muszą wytrzymać pracę w ekstremalnych warunkach - pod wysokim ciśnieniem, w otoczeniu wysokich temperatur i przy narażeniu na uszkodzenia mechaniczne - zachowując przy tym pełną niezawodność działania podczas każdej akcji gaśniczej.
Rodzaje i zastosowanie węży strażackich
Podstawowe rodzaje węży strażackich to węże tłoczne oraz węże ssawne.
Węże tłoczne
Pożarnicze węże tłoczne służą do tłoczenia wody, a także wodnych roztworów środka pianotwórczego. Służą one do transportu i tłoczenia wody (lub innych środków gaśniczych) od źródła wody (np. pompy w pojeździe strażackim - autopompy, przenośnej motopompy lub hydrantu) do miejsca pożaru. Wąż tłoczny przeznaczony jest do tłoczenia środka gaśniczego w kierunku źródła pożaru. Standardowo węże tłoczne są płaskoskładane - spłaszczają się po opróżnieniu z wody, co ułatwia ich zwijanie i transport.
Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 20 czerwca 2007 r. w sprawie wykazu wyrobów służących zapewnieniu bezpieczeństwa publicznego lub ochronie zdrowia i życia oraz mienia, a także zasad wydawania dopuszczenia tych wyrobów do użytkowania, rozróżnia się:
- Pożarnicze węże tłoczne do hydrantów (o średnicy wewnętrznej 25 i 52 mm).
- Pożarnicze węże tłoczne do pomp pożarniczych (o średnicy wewnętrznej 25, 42, 52, 75, 110 mm).
Węże tłoczne dzieli się ze względu na zastosowanie na odcinki do pomp oraz do hydrantów. Węże do autopomp i motopomp oznaczane są literą W (np. W-52, W-75), natomiast pożarnicze węże tłoczne do hydrantów oznaczane są literą H (np. H25, H52).
Węże ssawne
Pożarnicze węże ssawne służą do zasysania wody z otwartych zbiorników (np. ze zbiorników, jezior, rzek) i podłączane są do ssawnej strony pompy. Mają wbudowany oplot druciany, który zapobiega spłaszczeniu podczas zasysania. Tego rodzaju węże powinny spełniać wymagania normy PN-EN 14540. Taki wąż ssawny jest znacznie sztywniejszy od tłocznego - posiada wewnętrzną spiralę (wykonaną z metalu lub tworzywa), która zapobiega zgnieceniu węża przy wytwarzaniu podciśnienia. Węże ssawne nie są płaskoskładane i występują najczęściej w krótszych odcinkach (typowo 1,6 m lub 2,5 m), łączonych ze sobą w zależności od potrzeb. Rozróżnia się wielkości węży ssawnych (w zależności od średnicy wewnętrznej) 52, 75, 110, 125 i 150 mm.
Materiały i konstrukcja
Węże strażackie (zarówno tłoczne, jak i ssawne) zbudowane są z kilku warstw materiałów, co zapewnia im wysoką wytrzymałość. Najczęściej stosuje się wytrzymałe tworzywa (np. guma syntetyczna, poliuretan), które oplatane są włóknami syntetycznymi, np. wysokiej jakości przędzą poliestrową. Takie materiały zapewniają elastyczność i odporność na ścieranie, uszkodzenia mechaniczne, działanie warunków atmosferycznych, zabrudzenia i wysokie ciśnienie.
Typowy wąż tłoczny posiada wewnętrzną wykładzinę uszczelniającą z gumy lub tworzywa oraz zewnętrzny oplot wykonany z włókien poliestrowych o wysokiej wytrzymałości. Węże wykonane z gumy (tzw. typ A) mają wkładkę z elastycznej gumy odpornej na warunki atmosferyczne, często jest to specjalny kauczuk syntetyczny (np. EPDM). Węże z wkładką z tworzywa sztucznego (typ B) wykorzystują wysokiej klasy PCV - materiał odporny na pleśń, butwienie i gnicie. Oplot węża jest okrągłotkany z przędzy poliestrowej, co zapewnia równomierną wytrzymałość na rozciąganie w każdym kierunku.
Parametry techniczne i wymagania
Profesjonalne węże strażackie są projektowane do pracy w najcięższych warunkach bojowych. Muszą cechować się wysoką odpornością na uszkodzenia mechaniczne (otarcia, uderzenia, uszkodzenia od ostrych krawędzi) oraz na działanie czynników zewnętrznych. Dobrej klasy węże mają odporną na ścieranie powłokę zewnętrzną oraz wykazują odporność na niekorzystne warunki atmosferyczne - ekstremalne temperatury (od dużych mrozów po upały), promieniowanie UV, a także kontakt z chemikaliami czy pleśnią. Część modeli wyposażona jest w dodatkową powłokę poliuretanową na zewnętrznej stronie. Taka powłoka zwiększa odporność na przetarcia i bezpośredni kontakt z płomieniem, a przy tym nie przyjmuje brudu i jest łatwa do czyszczenia.
Bardzo istotnym parametrem jest wytrzymałość węża na ciśnienie. Węże strażackie transportują wodę pod znacznym ciśnieniem, dlatego muszą mieć odpowiedni zapas bezpieczeństwa. Typowe ciśnienie robocze dla węży tłocznych wynosi około 1,5-2,0 MPa (15-20 barów), zaś ciśnienie testowe i rozrywające jest wielokrotnie wyższe - najlepsze węże wytrzymują nawet ~6 MPa (60 barów) zanim dojdzie do rozerwania. Taka wysoka wytrzymałość na wysokie ciśnienie gwarantuje, że podczas normalnej pracy wąż nie ulegnie uszkodzeniu.
Sprzęt używany przez straż pożarną w Polsce musi spełniać określone prawem wymagania. Pożarnicze węże tłoczne przeznaczone do pracy w straży powinny spełniać wymagania techniczno-użytkowe określone przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz posiadać świadectwo dopuszczenia. Świadectwo to wydawane jest przez CNBOP-PIB (Centrum Naukowo-Badawcze Ochrony Przeciwpożarowej - Państwowy Instytut Badawczy) i potwierdza, że dany wąż spełnia krajowe normy bezpieczeństwa oraz jakości. Poza polskimi przepisami, węże muszą spełniać również odpowiednie standardy branżowe. Przykładowo, pożarnicze węże tłoczne do hydrantów wewnętrznych powinny spełniać wymagania normy PN-EN 14540:2014-11 (europejska norma dla węży do hydrantów). Węże strażackie wyposażane są też w łączniki zgodne z normami (np. Storz zgodny z PN-M-51031). Kupując wąż strażacki, warto zawsze upewnić się, że posiada on aktualne świadectwo dopuszczenia CNBOP.
Wymagania, jakie powinny spełniać węże pożarnicze, znajdują się w załączniku nr 2 do Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 20 czerwca 2007 r. w sprawie wykazu wyrobów strażackich służących zapewnieniu bezpieczeństwa publicznego lub ochronie zdrowia i życia oraz mienia, a także zasad wydawania dopuszczenia tych wyrobów do użytkowania. Producenci renomowanego sprzętu oznaczają swoje wyroby numerami dopuszczeń na etykietach węży lub w dokumentacji.
Rodzaje węży według zastosowania
Węże do gaszenia pożarów lasów
Akcje gaśnicze w lasach stawiają przed sprzętem wyjątkowe wymagania. Węże przeznaczone do gaszenia pożarów lasów muszą być przystosowane do pracy w bardzo trudnym terenie oraz w otoczeniu wysokiej temperatury i ognia. Zazwyczaj stosuje się tu lżejsze węże o mniejszej średnicy, najczęściej 25 mm, które łatwiej rozwijać na duże odległości między drzewami. Specjalistyczne węże leśne mają wzmocnioną konstrukcję zapewniającą odporność na uszkodzenia mechaniczne oraz często unikalne cechy - np. specjalną powłokę zewnętrzną, która podczas pracy osącza się wodą (przepuszcza kontrolowaną ilość wody na zewnątrz). Taki efekt samonawadniania węża pomaga w odprowadzaniu ciepła, dzięki czemu wąż jest odporny na bezpośrednie działanie płomieni, żaru i bardzo wysokich temperatur.
Węże sportowe
Podczas zawodów strażackich (sportowo-pożarniczych) liczy się każda sekunda, dlatego opracowano specjalne węże sportowe dostosowane do konkurencji. Charakteryzują się one mniejszą masą oraz zwiększoną przepustowością wody dzięki ulepszonej konstrukcji. Węże na zawody sportowe wykonywane są z cieńszych, lżejszych materiałów i posiadają wyjątkowo gładką wewnętrzną wykładzinę, co minimalizuje opory przepływu wody. Efektem jest szybsze podanie środka gaśniczego - spadek ciśnienia na odcinku takiego węża jest nawet o 30% mniejszy niż w przypadku tradycyjnego węża bojowego. Standardowa długość węży sportowych to około 19-20 m (często skrócone do 19,5 m zgodnie z regulaminem zawodów), co także przekłada się na mniejsze opory i masę. Ponadto węże te są bardzo elastyczne, co ułatwia ich błyskawiczne rozwinięcie i łączenie podczas konkurencji. Mimo że przeznaczone do rywalizacji, najlepsze węże sportowe również posiadają wymagane świadectwo dopuszczenia CNBOP, dzięki czemu mogą być bezpiecznie używane na treningach i pokazach.
Akcesoria do węży strażackich
W trakcie działań ratowniczo-gaśniczych przydatne są rozmaite akcesoria do węży strażackich:
- Mostki przejazdowe - specjalne najazdy ochronne, które zabezpieczają rozłożone linie wężowe przed zgnieceniem przez przejeżdżające pojazdy. Dzięki mostkom można poprowadzić węże przez drogę lub inne trasy przejazdu, minimalizując ryzyko uszkodzenia węży przez ciężar samochodów.
- Łączniki i uszczelki - standardowe węże strażackie wyposażone są w aluminiowe łączniki typu Storz (np. 52 lub 75) na obu końcach. W sprzedaży dostępne są osobno łączniki do węży różnych rozmiarów oraz zapasowe uszczelki do tych łączników. Ważnym akcesorium jest też specjalny klucz do łączników, ułatwiający ich dokręcanie i rozłączanie podczas akcji.
- Osprzęt do węży ssawnych - w tej kategorii można wyróżnić np. linki do węży ssawnych, które służą do zabezpieczenia linii ssawnej (wiąże się je wzdłuż węża ssawnego, aby ułatwić wyciąganie go z wody i zapobiec zgubieniu kosza ssawnego w głębokim zbiorniku). Istotnym elementem jest także smok ssawny (kosz ssawny) zakładany na końcu węża ssawnego - metalowa siatka z zaworem, która zapobiega zasysaniu zanieczyszczeń i chroni linię gaśniczą przed zapowietrzeniem.
Wybór i producenci
Przy tak szerokiej gamie dostępnych produktów, wybór właściwego węża strażackiego powinien być przemyślany. Należy uwzględnić docelowe zastosowanie węża, wymagany typ (tłoczny czy ssawny) oraz odpowiednią średnicę i długość odcinków. Ważnym kryterium jest jakość wykonania - wysokiej jakości węże strażackie posłużą dłużej i z mniejszym ryzykiem awarii w krytycznych momentach akcji. Na rynku dostępne są profesjonalne węże pożarnicze przeznaczone do działań ratowniczo-gaśniczych oraz specjalne węże dedykowane np. na zawody strażackie. W Polsce cenionymi producentami są m.in. rodzima firma Bezalin oraz niemiecki OSW Eschbach.
- Bezalin (Bielsko-Biała) - dostarcza węże tłoczne i akcesoria do węży od wielu lat. Ich produkty cechują się wysoką jakością, odpornością na ścieranie, działanie warunków atmosferycznych oraz posiadają wymagane dopuszczenia CNBOP.
- OSW Eschbach (Ohrdrufer SchlauchWeberei Eschbach) - renomowany producent zagraniczny, którego wyroby uchodzą za synonim trwałości. Przykładowo, seria OSW Eschbach 400 oferuje węże w średnicach od 25 mm do 150 mm o ciśnieniu roboczym sięgającym 20 bar i ciśnieniu rozrywającym do 60 bar - parametry te pokazują poziom, jakiego oczekuje się od sprzętu.
Podsumowując, przy wyborze węża strażackiego należy kierować się: jego przeznaczeniem (rodzaj akcji), wymaganym przepływem wody (średnica), kompatybilnością ze sprzętem (np. średnica łączników do posiadanych pomp czy hydrantów), a także certyfikacją i jakością. Sklep strażacki specjalizujący się w wyposażeniu PSP/OSP z pewnością ułatwi dobór odpowiedniego produktu. W asortymencie kategorii Węże strażackie znaleźć można zarówno węże do codziennych akcji gaśniczych, jak i węże zapasowe czy przeznaczone do specyficznych zadań. Węże strażackie to nie tylko zwykłe „przewody” na wodę - to element, od którego zależy skuteczność akcji i bezpieczeństwo ratowników.
Zasady bezpieczeństwa i procedury działań strażaków na torach kolejowych
W przypadku konieczności przeprowadzenia linii gaśniczej przez tory kolejowe, strażacy muszą przestrzegać ściśle określonych procedur, aby zapewnić bezpieczeństwo swoje oraz ruch pociągów.
Wstępne zabezpieczenie i powiadomienie
W przypadku zagrożenia, takiego jak pożar wymagający rozwinięcia linii gaśniczej przez dwutorowy szlak kolejowy, pierwszym krokiem jest wstępne zabezpieczenie. Obejmuje ono wysłanie ratowników na odległość około 700 metrów (orientacyjna droga hamowania pociągu) w każdą stronę w celu tymczasowego zamknięcia szlaku. Równocześnie należy niezwłocznie powiadomić MSK (Miejskie Stanowisko Kierowania) o zaistniałej sytuacji i potrzebie odgórnego zatrzymania ruchu kolejowego. Należy pamiętać, że w warunkach zadymienia pociąg może być szybciej słyszalny niż widoczny.
Przeprowadzanie linii gaśniczej pod torami
Przejście pod torami to często stosowana czynność. W celu umieszczenia odcinka węża pod szynami należy wybrać podsypkę (tłuczeń) pod stopką szyny, tworząc łącznie cztery podkopy pod dwoma torami. W międzyczasie należy prowadzić szybkie natarcie z obserwacją, czy nie nadjeżdża pociąg. Dla szybszego rozłączania linii można by wykorzystać dwa rozdzielacze: jeden przed torami, następnie jeden odcinek przez tory (nawet krótszy) i drugi rozdzielacz. Zatrzymanie wody i rozłączenie linii zajmuje nie więcej niż 10 sekund.
W celu zwiększenia bezpieczeństwa można poprosić MSK o przekazanie do PKP informacji o potrzebie zmniejszenia prędkości pociągów do 10-20 km/h według oznakowania kilometra linii na słupach, a także o kilkakrotny sygnał baczność maszynisty. Przy długotrwałej akcji również SOK (Straż Ochrony Kolei) może pomóc w nadzorowaniu sytuacji na torowisku i ostrzeganiu o nadjeżdżających pociągach.
Istnieje pogląd, że samodzielna ingerencja w infrastrukturę kolejową, taką jak przestawianie semaforów czy wyzwalanie blokady liniowej bez powiadomienia dyżurnego PKP, jest niedopuszczalna. Tego typu działania są zarezerwowane dla przypadków wyraźnego i bardzo prawdopodobnego zagrożenia. System SBL (samoczynna blokada liniowa) nie jest wyzwalany obecnością blachy na torach, lecz wzbudzeniem czujnika na początku odcinka szlaku. Ponadto, nie wszędzie jest SBL, co można poznać po semaforach (semafory SBL mają białe słupy).
System radiostop, zatrzymujący pociągi w promieniu swojego działania, jest nadal aktywny w pociągach i każde radio w pociągu ma nadajnik. Zatrzymywanie ruchu jest jednym, a przerywanie działań gaśniczych, kiedy nie można z jakichś względów przeprowadzić linii gaśniczej pod szynami, to drugie.
Wskaźniki kolejowe i ich znaczenie
W okolicy torów kolejowych występują różne wskaźniki informujące maszynistów o konieczności podjęcia określonych działań:
- Wskaźniki We1a, We1b, We1c - "Wskaźniki opuszczania pantografu": Oznaczają, że należy przygotować się do opuszczenia odbieraków prądu (pantografów). Ustawia się je na szlakach i stacjach przy torach głównych przed następnym wskaźnikiem.
- Wskaźniki We2a, We2b, We2c - "Wskaźniki opuszczonego pantografu": Oznaczają, że należy opuścić odbieraki prądu (pantografy). Ustawia się je na szlaku i na stacji w odległości od 50 m do 150 m przed początkiem odcinka toru, przez który należy przejechać z opuszczonymi odbierakami prądu. Wskaźniki We2b i We2c dotyczą torów odgałęziających się w prawo lub w lewo zgodnie z kierunkiem strzałki.
- Wskaźniki We3a, We3b, We3c - "Wskaźniki podnoszenia pantografu": Oznaczają, że należy podnieść odbieraki prądu (pantografy). Wskaźnik We3a dotyczy elektrycznych zespołów trakcyjnych lub innych pojazdów, których odbieraki prądu zlokalizowane są w odległości większej niż 30 m od czoła pociągu lecz nie większej niż 200 m. Ustawia się go w odległości od 200 m do 250 m za miejscem, w którym można podnieść pantografy. Wskaźnik We3b dotyczy lokomotyw elektrycznych. Ustawia się go w odległości od 30 m do 100 m za miejscem, w którym można podnieść pantografy. Wskaźnik We3c dotyczy elektrycznych zespołów trakcyjnych dłuższych niż 200 m lub innych pojazdów, których odbieraki prądu zlokalizowane są w odległości większej niż 200 m od ich czoła. Ustawia się go w odległości od 400 m do 450 m za miejscem, które należy przejeżdżać bez poboru prądu. Rozróżnienie na wskaźniki dotyczące EZT i lokomotyw wynika z różnego umiejscowienia odbieraków prądu w odniesieniu do czoła pojazdu.
- Wskaźniki We4a, We4b, We4c - „Wskaźniki zakazu wjazdu elektrycznych pojazdów trakcyjnych”: Oznaczają, że wjazd elektrycznych pojazdów trakcyjnych jest zabroniony. Wskaźniki We4b i We4c dotyczą torów odgałęziających się w prawo lub w lewo zgodnie z kierunkiem strzałki. Ustawia się je w odległości od 15 m do 65 m przed miejscem, poza które przejazd jest zabroniony.
- Wskaźniki We8a, We8b, We8c - "Wskaźniki jazdy bezprądowej": Oznaczają miejsce, przez które elektryczny pojazd trakcyjny powinien przejeżdżać bez pobierania prądu trakcyjnego z sieci trakcyjnej, a w przypadku systemu zasilania prądem przemiennym również z wyłączonym wyłącznikiem głównym. Wskaźniki We8b i We8c dotyczą torów odgałęziających się w prawo lub w lewo zgodnie z kierunkiem strzałki. Ustawia się je w odległości od 30 m do 80 m przed miejscem, pod którym należy przejeżdżać bez pobierania prądu (izolowane przęsło naprężania, izolator sekcyjny, przerwa powietrzna).
- Wskaźniki We9a, We9b, We9c - "Wskaźniki jazdy pod prądem": Oznaczają miejsce, od którego mogą jechać z poborem prądu trakcyjnego z sieci trakcyjnej. Wskaźnik We9a dotyczy elektrycznych zespołów trakcyjnych lub innych pojazdów, których odbieraki prądu zlokalizowane są w odległości większej niż 30 m od czoła pociągu lecz nie większej niż 200 m. Ustawia się go w odległości od 200 m do 250 m za miejscem, które należy przejeżdżać bez poboru prądu. Wskaźnik We9b dotyczy lokomotyw elektrycznych. Ustawia się go w odległości od 30 m do 100 m za miejscem, które należy przejeżdżać bez poboru prądu. Wskaźnik We9c dotyczy elektrycznych zespołów trakcyjnych dłuższych niż 200 m lub innych pojazdów, których odbieraki prądu zlokalizowane są w odległości większej niż 200 m od ich czoła. Ustawia się go w odległości od 400 m do 450 m za miejscem, które należy przejeżdżać bez poboru prądu.
tags: #weze #strazackie #na #torach