Ekwiwalent pieniężny dla strażaków ochotniczych straży pożarnych – zasady i wniosek

Ekwiwalent pieniężny dla strażaków ochotniczych straży pożarnych (OSP) to istotne świadczenie, mające na celu wynagrodzenie za ich zaangażowanie w ratowanie życia i mienia. Poniższa artykuł szczegółowo omawia zasady przyznawania i wypłaty tego ekwiwalentu, a także kwestie związane z procesem składania wniosków.

Prawo do ekwiwalentu i definicja "działania ratowniczego"

Istotne znaczenie dla powstania prawa do ekwiwalentu ma sam fakt zaangażowania jednostki ochotniczej straży pożarnej w realizację zadań ustawowych, a nie wyłącznie końcowy rezultat podjętej interwencji - wskazała Regionalna Izba Obrachunkowa w Gdańsku. Oznacza to, że strażacy OSP mogą liczyć na wypłatę świadczenia również w przypadku fałszywego alarmu.

Z wnioskiem o wyjaśnienie w sprawie zasadności wypłaty ekwiwalentu dla strażaków ratowników ochotniczych straży pożarnych, w przypadku, gdy wezwanie do podjęcia działań ratowniczych lub akcji stanowiło fałszywy alarm, zwróciła się do RIO w Gdańsku wójt gminy Smętowo Graniczne. Ustawodawca jako moment początkowy naliczania ekwiwalentu przyjął nie sam fakt faktycznego podjęcia czynności ratowniczych na miejscu zdarzenia, lecz już sam moment zgłoszenia wyjazdu jednostki bądź pozostawania przez nią w gotowości do wyjazdu w związku z koniecznością realizacji ustawowych zadań.

Ustawodawca, definiując pojęcie działania ratowniczego, nie wskazał także przykładowego katalogu czynności, które należałoby uznać za działania ratownicze. Brak takiego katalogu powoduje, że nie jest możliwe ograniczenie tego pojęcia wyłącznie do określonych, z góry wskazanych czynności. Według RIO przyjęcie takiej konstrukcji przepisów należy uznać za zabieg celowy, wynikający ze specyfiki działalności ratowniczej, która obejmuje bardzo zróżnicowane i często nieprzewidywalne sytuacje. Tak szerokie ujęcie omawianego pojęcia powoduje, że za działania ratownicze mogą zostać uznane również czynności podejmowane w sytuacji, gdy ostatecznie okaże się, że zgłoszenie było nieuzasadnione lub że zagrożenie w rzeczywistości nie występowało. Sam wyjazd z remizy samochodu pożarniczego z obsadą na skutek zawiadomienia o zagrożeniu jest już podjęciem działań ratowniczych, za które należy się ekwiwalent, bez względu na efekt tych działań. Prawo dla strażaka ratownika OSP do otrzymania ekwiwalentu nie ogranicza się tylko do pożarów.

Zgodnie z art. 28 ustawy o ochronie przeciwpożarowej, członek ochotniczej straży pożarnej, który uczestniczył w działaniu ratowniczym lub szkoleniu pożarniczym organizowanym przez Państwową Straż Pożarną lub gminę, otrzymuje ekwiwalent pieniężny.

Ekwiwalent za inne zadania

Według Izby, zasadnym pozostaje odwołanie się do treści art. 15a ustawy o ochotniczych strażach pożarnych, na mocy którego rada gminy posiada kompetencje do przyznania, w drodze uchwały, strażakom ratownikom OSP ekwiwalentu pieniężnego za wykonywanie zadań innych niż wymienione w art. 15 tej ustawy.

Ustalanie wysokości i trybu wypłaty ekwiwalentu

Wysokość ekwiwalentu ustala rada gminy w drodze uchwały. Ekwiwalent jest wypłacany z budżetu gminy.

Kompetencje rady gminy a tryb wypłaty

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w swoim wyroku postawił tezę prawną, że unormowanie trybu i zasad wypłaty ekwiwalentu nie mieści się w ramach umocowania ustawowego dla rady gminy. Organ stanowiący gminy na mocy art. 28 ust. 2 ustawy o ochronie przeciwpożarowej uprawniony jest wyłącznie do ustalenia wysokości ekwiwalentu pieniężnego za udział w działaniu ratowniczym lub szkoleniu pożarniczym.

Rada gminy nie jest natomiast uprawniona do ustalania trybu składania wniosków o wypłatę ekwiwalentu, a tym bardziej do wskazywania organów ochotniczych straży pożarnych upoważnionych do składania i akceptacji wniosków, które następnie przedkładane są organowi wykonawczemu gminy. Art. 28 ust. 1 zdanie 2 w tym zakresie jest jednoznaczny i nie daje możliwości do rozbieżnych interpretacji. Zdanie drugie expressis verbis wskazuje na wysokość ekwiwalentu, jako jedyny element, który podlega ustaleniu przez radę gminy w drodze uchwały. Określenie w uchwale przez radę gminy czegokolwiek innego ponad wysokość ekwiwalentu stanowi naruszenie delegacji ustawowej ustanowionej w art. 28 ust. 2 ustawy o ochronie przeciwpożarowej.

Rola wójta w określaniu trybu

Zgodnie z art. 30 ust. 1 i 2 ustawy o samorządzie gminnym z dnia 8 marca 1990 r., wójt wykonuje uchwały rady gminy, a do zadań wójta należy w szczególności określenie sposobu wykonania uchwał. Według poglądu wyrażonego w doktrynie prawa „organ wykonawczy gminy decyduje zatem o sposobie wcielania w życie uchwał organu stanowiącego”. Pogląd ten odwołuje się także do orzecznictwa sądów administracyjnych, według których „określenie sposobu wykonania uchwały jest pierwszym etapem jej wykonania. Ogólnie rzecz ujmując chodzi o wskazanie m.in. środków finansowych i rzeczowych koniecznych do wykonania uchwały, ustalenie sposobu i harmonogramu jej realizacji oraz wyznaczenie osób odpowiedzialnych za wykonanie całości lub części zadań wynikających z uchwały (…); do zadań wójta należy zdecydowanie, przez kogo, w jakich terminach i za pomocą jakich środków, w jakim trybie mają być zrealizowane zadania wynikające z uchwały”.

Wydaje się więc, że tryb wypłaty ekwiwalentu dla członków ochotniczych straży pożarnych powinien określić wójt w zarządzeniu na podstawie uchwały o wysokości ekwiwalentu podjętej przez radę gminy.

Wniosek o wypłatę ekwiwalentu

Sąd w Brzesku stwierdził, że „Każdy strażak winien wystąpić do gminy z wnioskiem o wypłatę ekwiwalentu”. Sąd stwierdził także, że wykaz strażaków biorących udział w akcji ratowniczej podpisany przez Prezesa OSP nie może stanowić wniosku o wypłatę ekwiwalentu ani wezwania do zapłaty. Zgodzić się należy z twierdzeniem sądu, że ekwiwalent jest to prawo osobiste, tzn. że przysługuje on członkowi ochotniczej straży pożarnej jako osobie fizycznej, indywidualnemu podmiotowi prawa. Wydaje się, że wójt wydając zarządzenie w sprawie wykonania uchwały o wysokości ekwiwalentu, może dopuścić składanie zbiorczych wniosków o wypłatę ekwiwalentu. W przypadku następujących bezpośrednio po sobie działaniach ratowniczych lub akcjach ratowniczych, wniosek może obejmować wiele zdarzeń.

Potwierdzenie udziału w działaniu ratowniczym lub szkoleniu

• Dla jednostek OSP niebędących podmiotem KSRG

  Jeżeli jednostka OSP nie jest podmiotem Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego (KSRG), udział w działaniach ratowniczych czy szkoleniu pożarniczym powinna potwierdzić na piśmie osoba z danej OSP. To, czy będzie to Prezes, Naczelnik, czy inna osoba wydelegowana przez władze OSP, należy pozostawić w gestii danej OSP.

• Dla jednostek OSP będących podmiotem KSRG

  Jeżeli jednostka OSP jest podmiotem KSRG, udział w działaniach ratowniczych czy szkoleniu pożarniczym potwierdza na piśmie osoba z danej OSP. To, czy będzie to Prezes, Naczelnik, czy inna osoba wydelegowana przez władze OSP, należy pozostawić w gestii danej OSP. W zarządzeniu wójta można dopuścić, że urzędnik gminy może, ale nie musi zażądać potwierdzenia udziału w działaniu ratowniczym lub szkoleniu pożarniczym przez Komendanta powiatowego Państwowej Straży Pożarnej.

  Na mocy § 31 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 18 lutego 2011 r. w sprawie szczegółowych zasad organizacji krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego, podmioty KSRG prowadzą ewidencję zdarzeń, podczas których prowadziły działania ratownicze. Natomiast zgodnie z § 32 tegoż rozporządzenia komendanci Państwowej Straży Pożarnej prowadzą i przechowują dokumentację działań ratowniczych.

Odpowiedzialność za poświadczenie nieprawdy

Osoba potwierdzająca swoim podpisem udział innych osób w działaniach ratowniczych lub szkoleniu pożarniczym musi pamiętać o odpowiedzialności karnej z tytułu art. 271 § 1 Kodeksu karnego, według którego: funkcjonariusz publiczny lub inna osoba uprawniona do wystawienia dokumentu, która poświadcza w nim nieprawdę co do okoliczności mającej znaczenie prawne, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5; § 2. W wypadku mniejszej wagi, sprawca podlega grzywnie albo karze ograniczenia wolności; § 3. Jeżeli sprawca działa w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.

Procedura uzupełnienia braków wniosku

W przypadku stwierdzenia braków wniosku lub w razie konieczności złożenia wyjaśnień, pracownik powiadamia o tym fakcie Prezesa lub Naczelnika Ochotniczych Straży Pożarnych, wyznaczając 14-dniowy termin do ich usunięcia.

Narzędzia wspierające zarządzanie dokumentacją OSP

Prowadzenie dokumentacji w każdej organizacji odgrywa ważną i czasochłonną rolę. Aplikacje takie jak Strażak.Online mogą znacznie ułatwić i przyspieszyć prowadzenie jednostki OSP. Obsługa spraw administracyjnych w jednostce zostaje znacznie usprawniona dzięki wprowadzeniu takich rozwiązań. Udało się znacznie skrócić czas potrzebny na rozliczanie zdarzeń oraz ułatwić zarządzanie sprzętem (przeglądy, naprawy itp.).

Poszukiwanie programu do ewidencjonowania i generowania zestawień do wypłaty ekwiwalentu jest częste. Istnieją programy, które umożliwiają pracę na więcej niż jednej jednostce, co jest szczególnie przydatne dla osób pracujących zarówno w OSP, jak i w Urzędzie Gminy. Niezwykle przydatny jest moduł statystyczny, który sprawia, że przygotowanie argumentacji na potrzeby wnioskowania o dotacje zajmuje niewiele czasu.

Tego typu aplikacje są nieustannie rozwijane, a twórcy są otwarci na sugestie użytkowników. Dostępne tutoriale pomagają zrozumieć działanie programu i nauczyć osoby, które nie są biegłe w takich rzeczach. Moduły strażaków i pojazdów są często najbardziej pomocne, a moduł ewidencji akcji bywa wdrażany do użytku. Korzystanie z aplikacji sprawia, że prowadzenie jednostki staje się prostsze i bardziej komfortowe, gromadząc wszystkie potrzebne informacje i dane w jednym miejscu.

tags: #wniosek #o #ekwiwalent #osp