Wodne Wozy Strażackie: Zadania, Typy i Wyzwania Operacyjne

Wozy strażackie, znane również jako samochody pożarnicze, to specjalistyczne pojazdy odgrywające kluczową rolę w systemach ochrony przeciwpożarowej. Służą one przede wszystkim do gaszenia pożarów, ale ich zastosowanie wykracza poza te działania, obejmując szeroki zakres zadań ratowniczych. Straż pożarna, zarówno w Polsce, jak i na świecie, wykorzystuje te pojazdy do interwencji w różnorodnych sytuacjach kryzysowych.

Podstawową funkcją wozu strażackiego jest transport strażaków na miejsce zdarzenia oraz zapewnienie im niezbędnego sprzętu do prowadzenia akcji. Nowoczesne wozy strażackie są zazwyczaj wyposażone w bogaty zestaw narzędzi, takich jak drabiny, pistolety wodne, przenośne gaśnice, autonomiczne aparaty oddechowe, odzież ochronna, narzędzia do demontażu, a także sprzęt pierwszej pomocy. Niektóre z nich posiadają również zaawansowane systemy gaśnicze, w tym duże zbiorniki wodne, wydajne pompy wodne i pianowe urządzenia gaśnicze. Tradycyjnie wozy strażackie kojarzone są z kolorem czerwonym, jednak w niektórych krajach lub w przypadku specjalistycznych pojazdów można spotkać wozy w kolorze żółtym. Na dachu pojazdów zazwyczaj montowane są syreny alarmowe, światła ostrzegawcze oraz światła stroboskopowe, które zapewniają widoczność i sygnalizują ich obecność w ruchu drogowym.

Klasyfikacja i Typy Wozów Strażackich

Różnorodność zadań, jakie wykonują strażacy, determinuje istnienie wielu typów wozów strażackich, które można klasyfikować według różnych kryteriów, co pozwala na optymalne dopasowanie pojazdu do specyficznych potrzeb operacyjnych.

Klasyfikacja Według Nośności i Konstrukcji

Wozy strażackie dzieli się na kategorie ze względu na ich nośność oraz konstrukcję:

• Klasyfikacja według nośności podwozia:
  • Miniaturowe wozy strażackie
  • Lekkie wozy strażackie
  • Średnie wozy strażackie
  • Ciężkie wozy strażackie
• Klasyfikacja według wyglądu i konstrukcji:
  • Wozy strażackie z pojedynczym mostem
  • Wozy strażackie z podwójnym mostem
  • Wozy strażackie z płaską kabiną
  • Wozy strażackie ze spiczastą kabiną

Klasyfikacja Według Środków Gaśniczych i Typu Pompy

Z uwagi na rodzaj używanych środków gaśniczych oraz sposób montażu pompy wodnej, wozy strażackie dzielą się na:

• Klasyfikacja według środków gaśniczych:
  • Wozy strażackie z cysternami wodnymi
  • Wozy strażackie proszkowe
  • Wozy strażackie pianowe
• Klasyfikacja według pozycji montażu pompy wodnej:
  • Wóz strażacki z pompą montowaną z przodu: Zaleta to łatwy dostęp do pompy w celu konserwacji. Jest to rozwiązanie często stosowane w średnich i lekkich wozach strażackich.
  • Wóz strażacki z pompą montowaną pośrodku: Obecnie najczęściej stosowany typ wozów w Polsce, charakteryzujący się rozsądnym układem całego pojazdu.
  • Wóz strażacki z pompą montowaną z tyłu: Ułatwia konserwację pompy w porównaniu do rozwiązań z pompą środkową.
  • Wóz strażacki z pompą odwróconą: Pompa wodna znajduje się z boku ramy, często stosowane w wozach z silnikami umieszczonymi z tyłu.

Podstawowe Typy Wozów Strażackich i Ich Zastosowanie

Wśród szerokiej gamy pojazdów strażackich można wyróżnić kilka podstawowych typów, które stanowią trzon wyposażenia jednostek ratowniczo-gaśniczych:

• Samochody Ratowniczo-Gaśnicze (G): Są to podstawowe pojazdy, często wyposażone w zbiornik wodny i autopompę, zapewniające możliwość prowadzenia działań gaśniczych na miejscu zdarzenia.
• Samochody Gaśnicze ze Zbiornikiem Wodnym (B) i Autopompą (A): Przykładowe oznaczenie: GCBA 5/24. Oznacza to ciężki samochód gaśniczy (C) ze zbiornikiem na wodę o pojemności 5 m³ (5) i autopompą o wydajności 24 hl/min (24). Zbiornik na środek pianotwórczy stanowi zazwyczaj 10% pojemności zbiornika głównego.
  • Pojazd na podwoziu Stara 26R, funkcjonujący jeszcze w niejednej ochotniczej straży pożarnej, wyposażony jest m.in. w węże W-52-100 m, węże ssawne, drabinę nasadkową i kompletną armaturę wodną. Przystosowany jest do przewozu 6 strażaków. Jego zbiornik wody może służyć do samodzielnego wykonywania zadań ratowniczo-gaśniczych, a w braku wody załoga współdziała z innymi jednostkami.
  • Inny przykład, zbudowany na podwoziu Stara A 26R, wyposażony jest w węże W-52, drabinę dwuprzęsłową wysuwaną D 10W, zbiornik składany o pojemności 2500 l, armaturę wodną i sprzęt burzący. Pojazd ten również może samodzielnie wykonywać zadania ratowniczo-gaśnicze.
  • Ciężki samochód ratowniczo-gaśniczy (GCBA) na podwoziu Stara 244, wyposażony w zbiornik wodny o pojemności 6000 l i zbiornik na środek pianotwórczy o pojemności 600 l. Może on pracować z wydajnością 3200 l/min. Załogę stanowi czterech strażaków. Służy do samodzielnych działań ratowniczo-gaśniczych i wspierania innych jednostek.
  • Samochód ratowniczo-gaśniczy MAN TGM 13.280 GBA 2,5/20 firmy Stolarczyk wyposażony jest w zbiornik na wodę o pojemności 2500 l oraz zbiornik na środek pianotwórczy o pojemności 250 l. Posiada również działko wodno-pianowe o wydajności 1600 l/min. Wyposażenie obejmuje węże W-75-315 m, W-52-160 m oraz węże ssawne i kompletną armaturę wodną.
  • Nowe kabiny załogowe Scania, zbudowane na bazie kabiny P, dostępne są w dwóch wariantach długości. Charakteryzują się dużą przestrzenią wewnętrzną i mogą przewozić 6 członków załogi. Najczęściej jest to pojazd 4x4 z jednostkami napędowymi o mocy od 360 - 410 KM. Samochód ratowniczo-gaśniczy posiada zbiornik na wodę o pojemności od 4500 do 10500 litrów.
• Samochody Gaśnicze z Motopompą (M): Wyposażone w pompę z własnym silnikiem, co daje większą elastyczność w rozmieszczeniu sprzętu.
• Samochody Gaśnicze z ładunkiem proszkowym (Pr) lub śniegowym (Sn): Specjalistyczne wozy do gaszenia pożarów, gdzie środki proszkowe lub śniegowe są bardziej efektywne. Wozy proszkowe jako uzupełnienie samochodów wodno-pianowych są szczególnie przydatne do gaszenia pożarów w instalacjach energetycznych oraz metali palnych. Wyposażenie stanowią 2 zbiorniki proszku po 750 kg.
• Autocysterna: Mieści się w niej 18000 l wody i służy do transportu dużych ilości środków gaśniczych.

Kluczowe Zadania Wodnych Wozów Strażackich

Wodne wozy strażackie wykonują szereg kluczowych zadań, od bezpośredniego gaszenia pożarów, poprzez zaopatrzenie wodne, aż po specjalistyczne akcje ratownictwa wodnego.

Gaszenie Pożarów i Działania Gaśnicze

Podstawowym zadaniem wodnych wozów strażackich jest gaszenie pożarów. W tym celu wykorzystuje się szereg technik i sprzętu:

• Bezpośrednie działania gaśnicze: Wozy strażackie są wyposażone w węże strażackie, gaśnice i narzędzia ratownicze. Mogą wykorzystywać stałe działko lub prądownice i linie szybkiego natarcia do gaszenia pożarów z bliskiej odległości. Nowo opracowana wysokowydajna pompa przeciwpożarowa może nie tylko gasić pożary niskiego, średniego i wysokiego ciśnienia, ale także kombinację niskiego i wysokiego ciśnienia.
• Współpraca na miejscu zdarzenia: Wozy strażackie współdziałają z karetkami pogotowia i zespołami medycznymi, aby opatrzyć rannych i bezpiecznie przetransportować ich do szpitali.
• Szybkie natarcie: Linia szybkiego natarcia składa się z dwóch węży. Pojazd ratowniczy Scania może być wyposażony w drabiny i inny sprzęt ratowniczy, służąc jako pojazd wsparcia.

Zaopatrzenie Wodne i Efektywność Pomp Pożarniczych

Sprawne zaopatrzenie w wodę jest krytyczne dla skuteczności działań gaśniczych. Od lat badane są działania strażackie w naszym kraju, a jednym z ich zagadnień są systemy autopomp pożarniczych.

Wyzwania Tradycyjnego Przepompowywania

Powszechnym wnioskiem płynącym z doświadczeń strażackich jest przepuszczanie wody przez zbiornik pojazdu gaśniczego. Jednakże wspomniany sposób obarczony jest wieloma barierami oraz problemami taktycznymi. Pierwszym jest ograniczona przepustowość, będąca efektem rozwiązań stosowanych przez producentów pojazdów, czego przykładem jest brak możliwości pełnego użycia wydajności stosowanych pomp. Do tego dochodzi niska rentowność tych urządzeń. Na uwagę zasługuje również fakt braku pełnej kontroli nad stosunkiem ilości wody pobranej do oddanej, co może skutkować czasowymi przerwami w jej podawaniu na linie gaśnicze. Podobna sytuacja może wystąpić również w przypadku akcji ratownictwa chemicznego, w której stosowane są prądy rozproszone i kurtyny wodne, wykorzystywane w wielu przypadkach do wiązania substancji niebezpiecznych w postaci gazowej. Należy zwrócić uwagę na ewentualność braku wody w zbiorniku pojazdu - wtedy odzyskanie sprawności przez układ może nastąpić dopiero po jego częściowym napełnieniu, co wydłuża czas przerwy. Często w takim przypadku zdarzają się również przypadki zapowietrzenia pomp, które wymuszają kolejne, zabierające czas czynności naprawcze.

Zalety Metody Przetłaczania

Mając na uwadze powyższe, dokonano oceny obu systemów. W metodzie przetłaczania uzyskujemy możliwości pełnego wykorzystania parametrów pomp stosowanych w pojazdach gaśniczych. Zastosowanie metody przetłaczania praktycznie eliminuje problem ograniczonej przepustowości i umożliwia pełne użycie źródła wody w ramach parametrów autopompy. W praktyce dla opisywanego pojazdu możliwe jest ciągłe użycie 6 prądów wody.

Wykres obrazuje, że przy stałych obrotach silnika, kiedy wykorzysta się energię wody (przetłaczanie), następuje trzykrotny wzrost wydajności. Woda dostarczana jest do pompy, a wzrost wydajności jest zgodny z proporcją i zachowaniem oczekiwanych parametrów. Metoda przetłaczania pozwala wymiernie podnieść ciśnienie po stronie tłocznej do parametrów oczekiwanych. Często spotykanym ciśnieniem linii zasilającej w sieciach hydrantowych są 3 bary. Przy obrotach silnika pompy 1400 prm i uzyskiwanym ciśnieniu po stronie tłocznej 6 barów, pompa uzyskuje wydajność 2400 l/min. Dla porównania, w układzie przepompowywania było to jedynie 960 l/min.

Ekonomiczne Aspekty Przetłaczania

Porównując skutki ekonomiczne stosowania metody przetłaczania w stosunku do przepompowywania przez zbiornik pojazdu, zauważa się znaczące oszczędności. Wydajność 2000 l/min przy 8 barach, równa czterem prądom gaśniczym na wysokości 20 m lub stałemu zasilaniu działka wodno-pianowego, w przypadku przepompowywania wymaga obrotów silnika na poziomie 1800 prm, co jest równe zużyciu 17 litrów oleju napędowego (ON) na godzinę. Stosując metodę przetłaczania, identyczne parametry można uzyskać już przy 1400 prm, a przy wyższym ciśnieniu zasilania można zmniejszyć obroty do nawet 1300 prm. To równa się zużyciu ON na poziomie od 8 do 9 litrów. Stanowi to różnicę 50% w stosunku do zużycia przy wykorzystaniu metody przepompowywania. Dla godziny akcji jednego zastępu jest to oszczędność w wysokości około 50 zł. Zakładając, że sto zastępów dziennie przez tylko jedną godzinę przetłaczałoby, zamiast przepompowywać, uzyskujemy oszczędności w wysokości 1 825 000 zł rocznie.

Z punktu taktycznego, porównanie wyżej wymienionych metod pozwala wysnuć wiele wniosków. Na szczególne podkreślenie zasługuje fakt zwiększenia bezpieczeństwa ratowników poprzez zapewnienie ciągłości podawania środków gaśniczych. Pozostawienie na pewien czas, często powyżej 1 minuty, rot bez osłony wodnej jest szczególnym zagrożeniem. Sytuacja taka może mieć również znaczący wpływ na rozwój pożaru i jego obszar.

Badania Wydajności Pomp Pożarniczych

Dla dalszych rozważań, przyjęto do testów jeden z najczęściej używanych samochodów ratowniczo-gaśniczych w Polsce: MAN TGM 13.280 GBA 2,5/20. Stworzono miejsce pomiaru, którego zadaniem było dostarczenie danych do stworzenia charakterystyki działania pompy w układzie pobierania wody ze zbiornika pojazdu. Zasilanie układu stanowił hydrant nadziemny o wydajności 1300 l/min przy 2 bar. Na podstawie uzyskanych danych stworzono wykres charakterystyki wydajności pompy. Zauważono, że przy niższych prędkościach pompa nie mogła wytworzyć ciśnienia 8 barów, co było możliwe dopiero przy wyższych prędkościach obrotowych. Wydajność ponad 2000 l/min przy 8 bar osiągnięto dopiero przy maksymalnych dopuszczalnych obrotach (1850 prm silnika, czyli około 3000 obr/min napędu autopompy).

Do wyznaczenia charakterystyki pompy stworzono nowe stanowisko badawcze, oparte dodatkowo o dostępny samochód JELCZ 014 GCBA 5/24 z autopompą Rosenbauer NH 30. W układzie przepompowywania przez zbiornik wodny pojazdu pompa uzyskiwała bardzo słabe wyniki - maksymalne ciśnienie pracy wynosiło 6 barów przy wydajności 960 l/min. Informacja ta jest szczególnie przydatna przy budowie dużych układów zaopatrzenia wodnego, gdzie pompy pożarnicze wykorzystuje się dla podnoszenia ciśnienia w magistralach zasilających na dużych dystansach. Przetłaczanie jest również metodą na osiąganie dużych przepływów dla wydajnych odbiorników. Podobne do tych rezultaty były praktycznie niepublikowane w żadnych polskich materiałach.

Ratownictwo Wodne

Wozy strażackie i ich załogi odgrywają kluczową rolę w ratownictwie wodnym. Na zbiornikach wodnych w miejscowości Buków zostały przeprowadzone warsztaty z zakresu ratownictwa wodnego. Celem ćwiczeń było przygotowanie ratowników do udzielania pomocy osobom zagrożonym na obszarach wodnych na poziomie podstawowym. Podczas ćwiczeń doskonalono techniki ratownicze wynikające z zakresu zadań realizowanych na poziomie podstawowym oraz współdziałanie jednostek ratowniczo-gaśniczych realizujących podstawowe czynności z zakresu ratownictwa wodnego ze specjalistyczną grupą ratownictwa wodno-nurkowego. Szczególną uwagę poświęcono doskonaleniu technik szybkiego dotarcia do osób poszkodowanych z zachowaniem bezpieczeństwa ratowników, doboru sprzętu indywidualnego i zabezpieczenia ratowników. Omówiono zasady zachowania się w sytuacjach zagrożenia na poszczególnych obszarach wodnych. Przedstawiono również zasady zabezpieczania i oznakowania miejsca prowadzenia działań oraz organizacji akcji ratowniczej ze współudziałem SGRWN oraz jej wsparciem pod kątem działań logistycznych. Podczas ćwiczeń praktycznych doskonalono techniki ratownicze wykorzystując podstawowy sprzęt z zakresu ratownictwa wodnego, tj. rzutka ratownicza, koło ratownicze, pas typu węgorz, deska ortopedyczna, sanie lodowe, pneumatyczny trap ratowniczy, jak również sprzęt pływający: łodzie motorowe oraz katamarany. Do specjalistycznych pojazdów wykorzystywanych w ratownictwie na wodzie zalicza się poduszkowce.

Inne Zadania Specjalistyczne i Wspierające

Poza bezpośrednim gaszeniem i ratownictwem wodnym, wozy strażackie są integralną częścią szerszego systemu ratownictwa, wspierając różnorodne akcje:

• Samochody ratownictwa technicznego (Rt): Wyposażone w sprzęt do usuwania skutków wypadków drogowych, kolejowych, lotniczych, a także do awaryjnego odblokowywania wejść.
• Samochody ratownictwa chemicznego (Rchem): Przeznaczone do działań związanych z wyciekami substancji chemicznych, skażeniami i zagrożeniami radiologicznymi.
• Samochody dowodzenia i łączności (Dł): Wyposażone w zaawansowane systemy łączności i sprzęt do kierowania akcją ratowniczą. Wykorzystuje się przede wszystkim pojazdy terenowe, wyposażone w sprzęt multimedialny (kamera, magnetowid, aparat fotograficzny itp.) oraz w furgony.
• Samochody oświetleniowe (On): Zapewniają oświetlenie terenu działań, szczególnie w nocy lub w trudnych warunkach widoczności. Posiadają halogeny oraz odpowiednią ilość bębnów z przewodami.
• Samochody wężowe (W): Głównym zadaniem jest transport dużej ilości węży strażackich oraz podstawowej armatury wodnej, co umożliwia budowanie magistrali wodnych w czasie prowadzenia akcji, nawet w ciężkim terenie.
• Samochody nośniki kontenerowe (Kn): Służą do transportu wymiennych kontenerów ze specjalistycznym sprzętem ratowniczym, co zwiększa elastyczność w dostosowaniu wyposażenia do rodzaju akcji. Schemat działania urządzenia wciągającego kontenera do góry jest najczęściej stosowany.
• Samochody ratownictwa medycznego (Rmed): Często pełnią rolę strażackich ambulansów, zapewniając opiekę medyczną na miejscu zdarzenia. Służą do udzielania pierwszej pomocy, zwłaszcza poszkodowanym w pojazdach w wyniku wypadku. Najczęściej buduje się je na podwoziach samochodów terenowych.
• Autodrabiny (D) i Podnośniki hydrauliczne (H): Umożliwiają dotarcie na wysokie kondygnacje budynków oraz ratowanie zagrożonych osób. Drabiny obrotowe i podnośniki koszowe najczęściej instaluje się o zasięgu do 53 m, umożliwiające pracę na wysokości do 18 m i nośności 250 kg.
• Pojazdy Lotniskowe: Pojazdy ratownicze pełniące służbę na lotniskach są znacznie bardziej zaawansowane konstrukcyjnie w porównaniu do konwencjonalnych samochodów ratowniczych. Tereny otaczające lotniska zazwyczaj nie pozwalają na korzystanie z typowych samochodów ratowniczych. Wyposażone są w pojedyncze ogumienie tylnych kół, zapewniające większy prześwit i zdolność pokonywania nierówności, czy przeszkód terenowych. Posiadają automatyczną skrzynię biegów i układ napędowy 4x4 lub 6x6.

Eksploatacja i Gotowość Operacyjna

Wozy strażackie muszą zapewnić bezpieczną i szybką jazdę podczas jazdy na miejsce pożaru. Kierowca powinien wybrać kanał najbliższy miejscu pożaru. Gdy na policję wysyłanych jest wiele pojazdów, każdy pojazd powinien zachować wystarczająco bezpieczną odległość (odpowiednie jest od 50 do 80 metrów). Kierujący wozem strażackim musi bezwzględnie wykonywać polecenia dowódcy na miejscu pożaru oraz wykonywać jego polecenia dowcipnie i elastycznie, aby zapewnić sprawne przeprowadzenie całej akcji gaśniczej.

Po przybyciu samochodu pożarniczego na miejsce pożaru, zatrzymuje on pojazd w miejscu wyznaczonym przez dowódcę. Pozycja postojowa pojazdu może zaspokoić potrzeby ataku i odwrotu pożaru, przy czym konieczne jest zapewnienie elastyczności umożliwiającej wycofanie się z niebezpiecznej pozycji w dowolnym momencie. Silnik pojazdu musi być cały czas włączony i nie wolno go wyłączać na ślepo, co opóźni zawodnika. W trakcie podłączania do źródła wody należy zwrócić uwagę, czy ciśnienie zasilania hydrantu przeciwpożarowego może zaspokoić potrzeby wozu strażackiego. Gdy odległość między źródłem wody a miejscem pożaru przekracza bezpośrednie możliwości zaopatrzenia w wodę wozu strażackiego, należy zastosować tryb przekaźnikowego zaopatrzenia w wodę wozu strażackiego w celu dostarczenia wody do miejsca pożaru. Kierowca powinien utrzymywać odpowiedni dopływ wody, obserwując przelewanie się rury. Kiedy tylna ciężarówka nie może zaobserwować przepełnienia przedniej ciężarówki, kierowca przedniej ciężarówki może otworzyć właz, aby zapobiec pęcznieniu zbiornika z powodu nadmiernego zaopatrzenia w wodę. Podczas procesu dostarczania wody samochód strażacki powinien być zaparkowany na utwardzonej drodze, w przeciwnym razie należy podjąć niezbędne środki zapobiegające utknięciu pojazdu w bagnie. Należy spróbować użyć tego samego modelu wozu strażackiego, gdy bezpośrednio podłącza się przekaźnik zaopatrzenia w wodę, a pojazdy muszą skoordynować się ze sobą, aby zapobiec przerwaniu dopływu wody z powodu nieprawidłowej obsługi.

Kiedy woda pod ciśnieniem przepływa w rurociągach i wężach pożarniczych, w wyniku szybkiego zamykania się zaworów przeciwpożarowych, hydrantów, armatek wodnych itp., ciśnienie wody w rurach i wężach pożarniczych natychmiast wzrasta, a zwiększone ciśnienie wody oddziałuje na rury, węże strażackie itp., takie zjawisko nazywane jest uderzeniem wodnym. Wozy strażackie wymagają częstej konserwacji, aby zachować je w dobrym stanie, co jest kluczowe dla ich gotowości operacyjnej.

Oznakowanie Pojazdów Pożarniczych w Polsce

W Polsce sposób oznakowania pojazdów strażackich określa zarządzenie Komendanta Głównego Państwowej Straży Pożarnej. System numeracji operacyjnej umożliwia szybką identyfikację wozu podczas akcji. Jest on zazwyczaj trzyelementowy:

• Prefiks: Trzycyfrowy numer określający powiat oraz typ jednostki.
• Oznaczenie województwa: Jedna litera zgodna z tablicami rejestracyjnymi (z wyjątkami dla Warszawy i województwa mazowieckiego).
• Sufiks: Dwucyfrowy numer pojazdu, wskazujący na rodzaj lub typ pojazdu.

Dodatkowo stosuje się oznaczenia literowe opisujące charakterystykę pojazdu, zgodne z normami takimi jak PN-EN 1846-1. Na przykład, oznaczenie GBA oznacza gaśniczy, średni samochód ratowniczo-gaśniczy ze zbiornikiem wodnym i autopompą. Nowe normy, takie jak PN-EN 1846-2:2001, wprowadzają klasyfikację pojazdów ze względu na masę (lekkie - L, średnie - M, ciężkie - S) oraz kategorię zdolności terenowych (miejska - Kategoria 1, uterenowiona - Kategoria 2, terenowa - Kategoria 3).

tags: #wodne #wozy #strazackie #zadania