Oznaczenia liczbowe wozów strażackich

Na samochodach pożarniczych znajdziemy charakterystyczny ciąg liter i liczb, który nie jest tam umieszczony przypadkowo. Te tajemnicze kryptonimy stanowią swego rodzaju identyfikator konkretnego pojazdu strażackiego, pozwalający w szybki sposób określić jego pochodzenie i przeznaczenie. Kierowcy często zastanawiają się, co oznaczają te oznakowania literowo-liczbowe na samochodach straży pożarnej.

Zasady oznakowania pojazdów pożarniczych w Polsce

Zasady dotyczące oznakowania pojazdów straży pożarnej zawarte są w Zarządzeniu nr 3 Komendanta Głównego Państwowej Straży Pożarnej z dnia 29 stycznia 2019 roku w sprawie gospodarki transportowej w jednostkach organizacyjnych Państwowej Straży Pożarnej. Dokument ten precyzuje, że na nadwoziu pojazdu samochodowego należącego do jednostki straży pożarnej musi znajdować się tzw. numer operacyjny.

Numer operacyjny - identyfikator pojazdu

Numer operacyjny ma za zadanie przekazać informacje na temat przynależności pojazdu do konkretnej jednostki ochrony przeciwpożarowej, a także jego rodzaju i kryptonimie radiowym. Kolor numeru operacyjnego jest uzależniony od koloru elementu nadwozia, na którym jest umieszczony:

• Barwa biała: jeśli element, na który jest naklejony, jest czerwony lub ma inną ciemną barwę.
• Barwa czarna lub czerwona: jeśli jest na elemencie w kolorze białym, kremowym lub innym o jasnej barwie.
• Barwa czerwona: jeśli znajduje się na elementach srebrnych, szarych, a także aluminiowych lub ze stali nierdzewnej.

Przepisy dopuszczają również stosowanie na pojazdach straży pożarnej (gaśniczych i specjalnych) napisów „STRAŻ POŻARNA” lub „PAŃSTWOWA STRAŻ POŻARNA”, które muszą być w takim samym kolorze jak numer operacyjny wozu. Niedopuszczalne jest zamieszczanie napisów w obcych językach, a także oznaczeń zdradzających zastosowanie poszczególnych pojazdów (np. Prefiks, infiks, sufiks).

Struktura numeru operacyjnego

Widoczny na pojazdach strażackich numer operacyjny zawsze ma postać sześcioznakowego ciągu liczb i liter, zgodnie z formatem XXX[z]YY (gdzie XXX to prefiks, z to infiks, a YY to sufiks).

Prefiks (XXX)

Na prefiks zawsze składają się trzy cyfry określające jednostkę organizacyjną ochrony przeciwpożarowej, do której przynależy pojazd. Druga cyfra prefiksu określana jest dla pojazdów jednostek ochrony przeciwpożarowej szczebla powiatowego, równorzędnego i niższego.

Infiks (z)

Infiks to nic innego jak litera określająca region (województwo), z którego pochodzi jednostka organizacyjna ochrony przeciwpożarowej. Wyznaczane są podobnie jak wyróżniki polskich tablic rejestracyjnych, choć nie brakuje drobnych zmian.

Sufiks (YY)

Odnośnie pojazdów pożarniczych, każdy sufiks tyczy się konkretnego rodzaju sprzętu. Poniżej przedstawiono szczegółową klasyfikację sufiksów, obowiązującą od połowy 2002 roku dla samochodów Państwowej Straży Pożarnej (np.: 301-D-21, 405-E-25, 362-D-53):

Sufiksy dla pojazdów samochodowych:

• 20 - lekki gaśniczy
• 21 - pierwszy wyjazdowy
• 22-24 - gaśniczy
• 26-34 - ciężki gaśniczy
• 35 - pierwszy proszkowy
• 36-37 - proszkowy
• 38-39 - cysterna wodna
• 40-42 - ratownictwa drogowego
• 43-45 - ratownictwa technicznego
• 46-47 - samochód oświetleniowy
• 48 - samochód dźwig
• 49 - ciężki ratownictwa drogowego
• 51-52 - autodrabina
• 53-54 - autopodnośnik
• 59 - ambulans
• 60-65 - ratownictwo chemiczno-ekologiczne
• 71-79 - pojazd specjalistycznej grupy
• 80 - samochód wężowy
• 81-89 - pojazd kwatermistrzowski
• 90-92 - samochód operacyjny
• 98-99 - samochód dowodzenia

Sufiksy dla sprzętu specjalistycznego:

• A - agregaty
• B - butle ciśnieniowe
• C - aparaty oddechowe
• H - sprzęt hydrauliczny, piły
• K - kontenery
• Ł - łodzie i pontony
• M - motopompy
• N - naczepy
• P - przyczepy
• R - sprzęt medyczno-ratowniczy
• W - działka i armatura wodna, węże pożarnicze
• Z - zapory, skokochrony, namioty

Dodatkowe oznaczenia dla samochodów gaśniczych

Samochody gaśnicze posiadają również oznaczenie cyfrowe charakteryzujące pojemność zbiornika na wodę w metrach sześciennych oraz wydajność pompy w hektolitrach. Symbole te oddzielone są znakiem „/”. Pierwsza liczba oznacza pojemność zbiornika w metrach sześciennych (tonach), a druga - wydajność pompy w hektolitrach na minutę (hl/min) przy ciśnieniu roboczym 8 bar. Na przykład, oznaczenie 2,7/26 wskazuje na zbiornik o pojemności 2,7 metra sześciennego i autopompę o wydajności 26 hektolitrów na minutę przy ciśnieniu roboczym 8 bar. Inny przykład to 2,5/20, oznaczające zbiornik o pojemności 2,5 metra sześciennego i autopompę o wydajności 20 hektolitrów na minutę przy ciśnieniu roboczym 8 bar.

Ewolucja systemów oznaczeń operacyjnych

Współdziałanie jednostek taktycznych straży pożarnej wymagało koordynacji i uporządkowania, szczególnie w sytuacjach dużych akcji angażujących siły i środki z terenu kilku czy kilkunastu województw.

Początki oznaczeń (lata 50. i 60.)

Pierwsze oznaczenia operacyjne zaczęto stosować już na przełomie lat pięćdziesiątych i sześćdziesiątych. Brak aktów regulujących tę kwestię prowadził do daleko idącej dowolności w tworzeniu lokalnych systemów oznaczania jednostek taktycznych. Konsekwencją tego była sytuacja, w której w każdym województwie systemy te zbudowane były według zupełnie odmiennego klucza. W 1960 roku weszło w życie zarządzenie, które nakazywało umieszczenie na drzwiach samochodu pożarniczego napisu określającego nazwę i typ jednostki straży, do której przynależny jest ów pojazd. Niezależnie od tego pojazdy oznaczano dodatkowo kryptonimami składającymi się z różnych kombinacji cyfr oraz liter i cyfr.

Na przykład, w obrębie terenu operacyjnego Komendy Miejskiej Straży Pożarnej w Warszawie (KMSP m.st. Warszawy), stosowano oznaczenia takie jak 0xx dla KWSP m.st. Warszawy. W 1969 roku w struktury operacyjnego zabezpieczenia miasta włączono nowo otwarty IX Oddział ZSP, który przejął od SOP zasób 9xx, natomiast szkoła otrzymała kod z literą "S" i trzema cyframi w formacie S-xxx.

System '73 - ujednolicenie na skalę kraju

W 1973 roku wprowadzono uniwersalny system, porządkujący oznaczenie sprzętu pożarniczego w sposób jednolity w skali całego kraju. Kod każdej jednostki taktycznej składał się z pięciu znaków w układzie 1 litera + 4 cyfry. W omawianym systemie po literze oznaczającej województwo pojawiały się cztery cyfry, z których dwie pierwsze (infiks) były wyróżnikiem komendy wojewódzkiej, komendy miejskiej miasta wydzielonego (działającej na prawach komendy wojewódzkiej), komendy powiatowej, szkoły pożarniczej, ośrodka szkolenia pożarniczego lub oddziału ZSP (w większych miastach). Dla infiksów zarezerwowano przedział 01-49.

Przykładem jest oznaczenie W-03-15, które oznaczało samochód pożarniczy z KMSP Warszawa (W) z III Oddziału (03) należący do ZSP (15 mieści się w przedziale 10-29). W przypadku, gdy na terenie danej komendy w jakimkolwiek typie jednostek było więcej pojazdów pożarniczych niż przewidywały przedziały sufiksów (29), uruchamiano tzw. drugi zasób, polegający na zamianie miejsc poszczególnych trzech elementów kodu operacyjnego. Numerami operacyjnymi oznaczano również sprzęt pożarniczy taki jak motopompy, węże, aparaty ochrony dróg oddechowych itp. W jednostkach posiadających jeden samochód pożarniczy sprzęt ten oznaczono numerem identycznym z tym, jaki widniał na samochodzie. W przypadku, gdy dana jednostka miała kilka samochodów (zwłaszcza duże ZSP i ZZSP), cały sprzęt oznaczano numerem pierwszego samochodu tej jednostki.

System '76 - aktualizacja po reformie administracyjnej

W latach 1972-1975 przeprowadzono w Polsce reformę administracyjną, w wyniku której zniknęły powiaty, a liczba województw wzrosła z 17 do 49. W miejsce komend powiatowych wprowadzono komendy rejonowe. Nowy podział administracyjny wymusił potrzebę aktualizacji systemu oznaczeń operacyjnych pojazdów straży pożarnej. System ten w dalszym ciągu opierał się na modelu wprowadzonym w 1973 roku, z tym że prefiks literowy zastąpiono cyfrowym. Na ostatnie ugrupowanie cyfr (sufiks) składała się dwucyfrowa liczba, w której pierwsza cyfra oznaczała typ jednostki straży, druga zaś - kolejny numer samochodu. Przedziały sufiksów przydzielone były według tego samego klucza co w systemie '73. Zasady dotyczące tzw. drugiego zasobu oraz oznaczenia sprzętu pożarniczego danej jednostki były również tożsame z ich odpowiednikami w systemie '73.

Numery operacyjne systemu '76 malowane były w kolorze białym (na czerwonej powierzchni nadwozia) lub czerwonym (na jasnej powierzchni nadwozia, np. drzwi żaluzjowe). Umieszczane były one w widocznym miejscu na ścianach bocznych z obu stron nadwozia, na ścianie tylnej oraz na dachu pojazdu. W niektórych województwach obowiązywały dodatkowe wewnętrzne zasady lokalizacji numeru operacyjnego na pojeździe. Przykładem jest województwo stołeczne - decyzją Komendanta SKSP z 1987 roku wszystkie samochody pożarnicze należące do stołecznego garnizonu, boczny numer operacyjny malowany miały obligatoryjnie na drzwiach kabiny pojazdu. W jednostkach ZSP z terenu SKSP już w latach siedemdziesiątych wprowadzono również wewnętrzny podział sufiksów (10-29). System oznaczeń operacyjnych '76 obowiązywał do początku 1992 roku, czyli do czasu reorganizacji sieci komend rejonowych straży, związanej z powstaniem Państwowej Straży Pożarnej. Nie oznaczało to jednak końca jego użytkowania.

Oznaczenia taktyczne wozów strażackich

Samochód pożarniczy, wóz strażacki, beczkowóz - to specjalnie oznakowany i przygotowany samochód używany przez straż pożarną albo inną jednostkę ochrony przeciwpożarowej do udziału w akcjach ratowniczo-gaśniczych lub innych działaniach statutowych (np. prewencyjnych). W większości państw świata wozy strażackie malowane są na czerwono (wg skali RAL 3000) i są uprzywilejowane w ruchu drogowym. Wyposażone w silniki EURO 4, EURO 5, nie posiadają ogranicznika momentu, jedynie monitorowanie emisji spalin.

Aby usprawnić komunikację między ratownikami prowadzącymi działania ratownicze oraz stanowiskiem kierowania, strażacy posługują się specyficznym językiem oznaczającym konkretne pojazdy bojowe. Do najczęściej spotykanych oznaczeń należą: GBA, GCBA, SD, SRd, SRt.

Podział samochodów pożarniczych według Polskiej Normy PN-79/M-51300

Polska Norma PN-79/M-51300, obowiązująca od 1974 do 2004 roku, dzieliła samochody pożarnicze według kilku kryteriów:

Typy samochodów:

• Gaśniczy (G)
• Specjalny (S)

Waga samochodu:

• Lekki (L) - do 3,5 tony masy własnej
• Średni (M) - od 3,5 tony do 12 ton masy własnej
• Ciężki (C) - od 12 ton masy własnej

Rodzaje samochodów gaśniczych (G):

• ze zbiornikiem na wodę (pojemność podaje się w m³)
• z autopompą (A) - wydajność podaje się w m³ na minutę
• z motopompą (M) - wydajność podaje się w m³ na minutę
• proszkowy (Pr) - masę proszku podaje się w kilogramach
• śniegowy (Sn)

Przykład: GCBA 5/24 oznacza Ciężki Samochód Gaśniczy z autopompą o wydajności 2,4 m³ na minutę oraz zbiornikiem na wodę o pojemności 5 m³. Każdy samochód ze zbiornikiem na wodę posiada także zbiornik na środek pianotwórczy, który przeważnie stanowi 10% pojemności zbiornika głównego - w tym przypadku pojemność zbiornika na środek pianotwórczy wynosi 500 litrów.

Rodzaje samochodów specjalnych (S):

• Rt - ratownictwa technicznego
• Rd - ratownictwa drogowego
• Rchem - ratownictwa chemicznego
• Rekol - ratownictwa ekologicznego
• Rwod - ratownictwa wodno-nurkowego
• Rmed - ratownictwa medycznego (także Ambulans)
• Rwys - ratownictwa wysokościowego
• D - autodrabina - wysięg maksymalny podawany w metrach
• H - podnośnik hydrauliczny - wysięg maksymalny podawany w metrach
• Dz - dźwig - maksymalny udźwig podawany jest w tonach
• W - wężowy - do przewozu odcinków (głównie W-110) - długość odcinków podawana w metrach
• Kn - kontenerowy - do przewozu kontenerów
• Kw - kwatermistrzowski
• On - oświetleniowy
• Op - operacyjny
• Rr - ratowniczo-rozpoznawczy
• DiŁ - dowodzenia i łączności
• Pgaz-pdym - służący do przewozu aparatów ochrony dróg oddechowych
• Pr - poszukiwawczo-ratowniczy (należący do Specjalistycznych Grup Poszukiwawczo-Ratowniczych)

Przykład: SCRd oznacza Ciężki Samochód Ratownictwa Drogowego.

Inne przykłady oznaczeń:

• GBA 5/24 - Samochód gaśniczy, ciężki, z autopompą o wydajności 2400 l/min oraz zbiornikiem wodnym o pojemności 5000 litrów.
• SLRt - Samochód specjalny, lekki, ratownictwa technicznego.
• GLBARt 1/1 - Samochód gaśniczy, lekki, z autopompą o wydajności 1000 l/min oraz zbiornikiem wodnym pojemności 1000 litrów, posiadający sprzęt do działań z zakresu ratownictwa technicznego.
• SH-18 - Samochód specjalny z podnośnikiem hydraulicznym o maksymalnej wysokości 18 metrów.

Nowa norma europejska PN-EN 1846-2:2001

System oznaczeń według nowej normy europejskiej PN-EN 1846-2:2001, obowiązujący od 14 października 2004 roku, określa kryteria do charakteryzowania samochodów, gdzie ustalono klasy i kategorie w zależności od przeznaczenia i masy samochodu.

Klasy pojazdów samochodowych w zależności od masy:

• LEKKA (L): masa nie mniejsza niż 2 tony i nie większa/równa 7,5 tony.
• ŚREDNIA (M): masa nie mniejsza niż 7,5 tony i nie większa/równa 14 ton.
• CIĘŻKA (S): masa większa niż 14 ton.

Kategorie pojazdów samochodowych w zależności od zdolności do poruszania się po określonych nawierzchniach:

• Kategoria 1 - MIEJSKA (drogowa): pojazdy samochodowe przeznaczone do poruszania się po drogach o twardej nawierzchni.
• Kategoria 2 - UTERENOWIONA: pojazdy samochodowe zdolne do poruszania się po wszystkich drogach o twardej nawierzchni i w ograniczonym zakresie poza tymi drogami.
• Kategoria 3 - TERENOWA: pojazdy samochodowe zdolne do poruszania się po wszystkich drogach i bezdrożach.

Grupy pojazdów samochodowych w zależności od zastosowania:

1. Samochody ratowniczo-gaśnicze:
   • Samochody pożarnicze wyposażone w pompę pożarniczą i zazwyczaj w zbiornik na wodę, a także w inny sprzęt używany podczas akcji ratowniczo-gaśniczej.
   • Samochody pożarnicze ze specjalnym sprzętem, z dodatkowymi specjalnymi środkami gaśniczymi lub bez nich.
2. Samochody z drabiną mechaniczną i/lub podnośnikiem hydraulicznym:
   • Drabina mechaniczna: wysuwana konstrukcja z przęsłami w kształcie drabiny, z koszem lub bez kosza ratowniczego, zamontowana obrotowo na podstawie.
   • Podnośnik hydrauliczny: składana konstrukcja z koszem ratowniczym, składająca się z jednego sztywnego lub teleskopowo wysuwanego elementu lub kilku takich elementów, lub z mechanizmu nożycowego, ewentualnie z kombinacji tych elementów, z drabiną lub bez drabiny. Urządzenie jest montowane obrotowo na podstawie.
3. Samochody ratownictwa technicznego: samochody pożarnicze z wyposażeniem umożliwiającym prowadzenie akcji ratowniczych, m.in.: poszukiwania i ratowania osób, usuwania skutków wypadków (drogowych, lotniczych, kolejowych), awaryjnego odblokowywania wejść, ratowania zwierząt.
4. Samochody ratownictwa medycznego: pojazdy samochodowe obsługiwane przez strażaków i przeznaczone do opieki nad pacjentami i transportu pacjentów. Może być wyposażony w inne urządzenia związane ze specyficznymi warunkami działania straży pożarnej.
5. Samochody sprzętowe ratownictwa chemicznego: samochody pożarnicze wyposażone w środki ochrony indywidualnej i sprzęt do ograniczania szkód w środowisku naturalnym, na przykład takich jak: niebezpieczeństwo skażenia środowiska, wypadki z niebezpiecznymi środkami chemicznymi, niebezpieczeństwo działania substancji radioaktywnych, niebezpieczeństwo zakażeń biologicznych, wypompowanie substancji.
6. Samochody dowodzenia: samochody pożarnicze wyposażone w środki łączności i sprzęt do kierowania akcją.
7. Samochody do przewozu osób: samochody pożarnicze przystosowane do transportu strażaków i ich osobistego wyposażenia.
8. Samochody zaopatrzeniowe: samochody pożarnicze przystosowane do przewozu sprzętu lub środków gaśniczych w celu zaopatrywania jednostek będących w akcji.

Przykład: S-3-3 - oznaczenie specjalnego samochodu nośnika kontenerowego - klasy ciężkiej (S), kategorii terenowej (3), z trzema miejscami dla załogi w kabinie.

tags: #woz #strazacki #prefixliczbowy