Wóz strażacki, czyli pojazd pożarniczy lub pożarowóz, to specjalnie oznakowany i przygotowany samochód bojowy, używany przez straż pożarną lub inne jednostki ochrony przeciwpożarowej do udziału w akcjach ratowniczo-gaśniczych oraz innych działaniach statutowych, w tym prewencyjnych. Proces jego powstawania, od zamówienia, przez projekt, aż po realizację, jest złożony i wymaga precyzji.
Etapy Zamówienia i Produkcji Wozu Strażackiego
1. Zamówienie i Specyfikacja
Proces rozpoczyna się od pomysłu i zdefiniowania potrzeb. Zakładając, że jednostka posiada środki na zakup pojazdu, następuje faza wyboru i zapoznawania się z parametrami dostępnymi w katalogach oraz w sąsiednich jednostkach. Kluczowym etapem jest przetarg i opracowanie szczegółowej specyfikacji, w której można precyzować takie elementy jak podwozie, pojemność zbiornika na wodę, rodzaj oświetlenia, a nawet obecność herbu gminy na drzwiach. Po stworzeniu specyfikacji i ogłoszeniu przetargu oczekuje się na propozycje ze strony producentów.
2. Proces Weryfikacji i Projektowania
Po podpisaniu umowy z wykonawcą, specyfikacja zamówienia podlega weryfikacji przez pracowników firmy odpowiedzialnych za projekt, realizację oraz zamówienie potrzebnych materiałów. Pierwszą ważną fazą jest projekt, a następnie pozyskanie podwozia. Najczęściej pojazdy zabudowywane są na standardowych podwoziach, które są dostarczane producentom w formie „gołych” pojazdów. W przypadku niestandardowego podwozia czas realizacji może się wydłużyć, ponieważ baza samochodu ratowniczego musi być specjalnie sprowadzona pod dane zamówienie, a do tego dochodzi całkowicie nowy projekt. Dotyczy to często pojazdów z kabinami, które nie są fabrycznie brygadowe, lub zamówień na pojazdy specjalistyczne, takie jak popularne „Rotator” czy „Mobilab”. W takich sytuacjach czas zabudowy może się wydłużyć ze względu na współpracę z innymi firmami, które montują specjalistyczne urządzenia, np. dźwigi lub HDS.
Jak powstają zabudowy pojazdów pomocy drogowej? - Fabryki w Polsce
3. Proces Zabudowy Pojazdu
Gdy podwozie jest już na zakładzie, rozpoczyna się właściwy proces zabudowy. Specjaliści z różnych działów częściowo „rozbrajają” pojazd, aby dostosować go pod klienta. Pracownicy demontują m.in. nadkola (jeśli nie są w odpowiednim kolorze), aby je pomalować, oraz wiele elementów w kabinie w celu uzyskania swobodnego dostępu do instalacji elektrycznej, która również musi być zmodyfikowana. Przeprowadzana jest także reorganizacja innych elementów kabiny, takich jak fotele/siedzenia.
W tym samym czasie w innym dziale powstaje zabudowa pojazdu lub jej elementy. Większe firmy posiadają specjalistyczne maszyny, lasery, prasy, komory lakiernicze oraz inne urządzenia i miejsca, aby móc swobodnie pracować na miejscu i nie korzystać z pomocy firm zewnętrznych. Często zabudowa opiera się na gotowym szkielecie, który jest przytwierdzany do ramy podwozia, a następnie uzbrajany w liczne elementy, takie jak autopompa, żaluzje, oświetlenie czy ściany grodziowe.
Po tych czynnościach pojazd ma wstępny zarys, który jest w fazie zabudowy. Na tym etapie dobrze jest, jeśli jednostka zapozna się z wykonywaną pracą i zgłosi ewentualne uwagi, które mogą być uwzględnione. Zależnie od tego, czy pojazd ma być wyposażony całkowicie, częściowo, czy wcale, ekipa stara się zakończyć podstawowe działania, takie jak montaż autopompy, masztu oświetleniowego, oświetlenia pojazdu (wewnątrz i na zewnątrz), szybkiego natarcia i innych „stałych” elementów.
4. Odbiór i Certyfikacja
Gdy auto jest już na tym etapie zabudowy, jest wstępnie gotowe. Pojazd przechodzi szczegółową inspekcję techniczną oraz jest sprawdzany pod każdym względem w zakresie jego możliwości. Po pozytywnym przejściu kontroli wraca na ewentualne poprawki lub konfigurację na halę serwisową.
Aby nowy pojazd mógł być włączony do podziału bojowego, musi posiadać certyfikat „CNBOP”. Samochody zabudowywane seryjnie zazwyczaj nie mają z tym problemu, gdyż otrzymały go wraz z pojawieniem się pierwszego egzemplarza modelu zabudowy i podwozia. Pojazdy, które nie posiadają takiego certyfikatu, muszą udać się do Józefowa w celu zdobycia zaświadczenia poprzez liczne testy na specjalistycznych urządzeniach i torach do jazdy w różnych warunkach. Centrum Naukowe Badań i Rozwoju Ochrony Przeciwpożarowej sprawdza dany egzemplarz pod każdym względem, aby wykluczyć nawet najmniejsze niedociągnięcia. W przypadku nowo zabudowanych pojazdów przez czołowych producentów uzyskanie certyfikatu zazwyczaj nie stanowi problemu, ponieważ w fazie projektu zabudowy uwzględniony jest szereg warunków, jakie pojazd musi spełniać. Problemy mogą pojawić się w przypadku mniejszych firm, które dopiero „raczkują” w branży, lub tych, które zabudowują używane podwozia.
5. Końcowe Wyposażenie i Szkolenie
Gdy pojazd jest już w większości ukończony i posiada aktualny certyfikat CNBOP, następuje etap końcowego wyposażania. Strażacy często przywożą swój sprzęt, który ma zostać zamontowany na samochodzie, a pracownicy firmy dostosowują zabudowę dokładnie pod to wyposażenie. Nowi użytkownicy są również szkoleni z obsługi nowego nabytku, zarówno pod kątem teoretycznym, jak i praktycznym.
6. Protokół Odbioru i „Wady Wieku Dziecięcego”
Finalnie, po wszystkich opisanych czynnościach, następuje odbiór pojazdu według specjalnego protokołu. Pracownicy firmy dokonują przekazania zabudowanego auta do akceptacji nowych właścicieli. Powinien nastąpić dokładny i szczegółowy odbiór wykonanej pracy przez producenta. Często bywa tak, że odebrane pojazdy wracają do firmy zabudowującej na poprawki lub usunięcie usterek zgłoszonych przez użytkowników, nazywanych „wadami wieku dziecięcego”.
Warto pamiętać, że firma wykonuje zlecenie zgodnie z wolą i specyfikacją zamawiającego. Jeśli dany podmiot nie interesuje się swoim zabudowywanym pojazdem i przyjeżdża tylko formalnie odebrać auto, nie powinien się dziwić, dlaczego dany projekt wygląda tak, a nie inaczej.
Wyposażenie i Oznaczenia Wozów Strażackich
1. Układ Wodno-Pianowy i Dodatkowe Urządzenia
Wnętrze wozu strażackiego, a także jego zewnętrzne elementy, są zaprojektowane tak, aby zapewnić maksymalną efektywność w działaniach ratowniczo-gaśniczych. Wymienione elementy tworzą tzw. układ wodno-pianowy. Stosuje się również inne urządzenia dodatkowe, zamontowane na stałe, jak np. maszt oświetleniowy czy wciągarka. Do dodatkowego wyposażenia wozów strażackich zaliczyć można również: działko wodne, dodatkowy wąż, kamerę cofania czy falę świetlną LED.
2. Węże Strażackie
Węże strażackie są kluczowym elementem wyposażenia. Ich zwykłe ciśnienie robocze może wynosić od 8 do 20 barów. Wąż strażacki składa się z jednej lub więcej warstw tkaniny impregnowanej gumą lub PVC. Warstwa zewnętrzna jest zaprojektowana tak, aby była odporna na ścieranie i wystawienie na działanie promieni UV. Warstwa wewnętrzna to wykładzina kompatybilna z transportowaną zawartością (woda, piana, środek gaśniczy). Węże o tym zastosowaniu produkowane są w różnych średnicach, najczęściej spotykane to 25mm (1″), 38mm (1.5″), 50mm (2″), 65mm (2.5″), 80mm (3″) i 100mm (4″).
Zasada Działania Węża Strażackiego
Zasada działania węża strażackiego jest bardzo prosta. Wykorzystuje on moc wody do gaszenia ognia. Woda jest wtłaczana do węża przez pompę i odprowadzana przez dyszę pod wysokim ciśnieniem. Siła strumienia wody rozbija strukturę ognia i gasi go. Aby wąż strażacki działał skutecznie, musi być prawidłowo podłączony do źródła wody - zazwyczaj do hydrantu lub pompy wodnej.
Zalety i Wady
Korzystanie z węża strażackiego ma wiele zalet. Jest to bardzo skuteczny sposób na ugaszenie pożaru, a strumień wody pod wysokim ciśnieniem rozbija strukturę ognia. Węże strażackie są bardzo wszechstronne i mogą być używane w różnych sytuacjach, np. do gaszenia pożarów płynów. Są również bardzo łatwe w użyciu - wystarczy podłączyć wąż do dopływu wody i otworzyć dyszę.
Używanie węża strażackiego ma również pewne wady. Jedną z głównych wad jest to, że do ugaszenia ognia potrzeba dużo wody, co może stanowić problem w przypadku ograniczonego zaopatrzenia w wodę. Inną wadą jest to, że nie jest zbyt skuteczny przy silnym wietrze.
Rodzaje Węży Strażackich
- Klasa A: Służy do gaszenia pożarów zwykłych materiałów palnych, takich jak drewno, papier lub tkanina.
- Klasa B: Służy do gaszenia pożarów w łatwopalnych cieczach, takich jak benzyna lub olej.
W przeszłości bawełna była najpopularniejszym naturalnym włóknem używanym w wężach strażackich, ale większość nowoczesnych węży używa włókien syntetycznych, takich jak włókno poliestrowe lub nylonowe, które zapewniają dodatkową wytrzymałość i lepszą odporność na ścieranie. Powłoki i wykładziny obejmują kauczuki syntetyczne, takie jak butadien styrenowy, etylenowo-propylenowy, chloropren, poliuretan i butadien nitrylowy. Twardy wąż ssący składa się z wielu warstw gumy i tkaniny otaczających wewnętrzną spiralę z drutu stalowego.
3. Podwozie i Kolorystyka
Samochody pożarnicze budowane są najczęściej na podwoziach pojazdów produkowanych seryjnie, o odpowiednio dobranych zespołach i parametrach. Pojazd samochodowy straży pożarnej powinien mieć barwę czerwieni sygnałowej, natomiast błotniki i zderzaki - barwę białą. Kontenery pożarnicze, agregaty ciągnione, motopompy, działka oraz przyczepy ze sprzętem pożarniczym powinny być malowane na zasadach określonych dla pojazdów gaśniczych. Kontenery-pojemniki oraz kontenery-cysterny powinny posiadać napisy określające ich zawartość lub przeznaczenie - kolor i krój liter napisów jak dla numerów na sprzęcie.
4. Oznaczenia Pojazdów Strażackich
Pojazdy strażackie są oznaczone w większości krajów uniwersalnym numerem umożliwiającym identyfikację wozu w czasie akcji. W Polsce oznaczenie takie nazywane jest numerem operacyjnym i składa się z trzech elementów, zgodnie z załącznikiem do zarządzenia Komendanta Głównego Państwowej Straży Pożarnej z dnia 10 kwietnia 2008 r. oraz normą PN-EN 1846-1:2011.
- Pierwszy element: Trzycyfrowy numer (prefiks) określający powiat oraz typ jednostki.
- Drugi element: Jednoliterowe oznaczenie województwa (zgodne z wyróżnikiem województwa na obecnych tablicach rejestracyjnych, z trzema wyjątkami: m.st. Warszawy - W; woj. mazowieckiego (bez Warszawy) - M; oraz jednostek centralnych Państwowej Straży Pożarnej, np. Komendy Głównej - [A]).
- Dodatkowe oznaczenia: Główne literowe oznaczenia charakterystyki pojazdu.
Przykładowe oznaczenia:
- GBA 5/32: G - samochód ratowniczo-gaśniczy, B - ze zbiornikiem wodnym, A - z autopompą, 5 - zbiornik na wodę o pojemności 5 m³, 32 - wydajność nominalna autopompy 32 hl/min.
- GCBA 5/24: G - samochód ratowniczo-gaśniczy, C - ciężki, B - ze zbiornikiem wodnym, A - z autopompą, 5 - zbiornik na wodę o pojemności 5 m³, 24 - wydajność nominalna autopompy 24 hl/min.
- Ciężki samochód ratowniczo-gaśniczy (S), kategoria uterenowiona (2), z załogą trzyosobową, ze zbiornikiem wody o pojemności 5000 dm³, z pompą pożarniczą o wydajności 3200 dm³/min.
5. Specjalistyczne Warianty Pojazdów
Wśród pojazdów strażackich wyróżnia się również specjalistyczne warianty:
- Samochody ratownictwa medycznego: Pojazdy obsługiwane przez strażaków, przeznaczone do opieki nad pacjentami i ich transportu.
- Samochody ze specjalnym wyposażeniem: Mogą być wyposażone w podręczny sprzęt gaśniczy, mały zbiornik wodny (ok. 100 l) i wysoko wydajną pompę, aparaty ochrony dróg oddechowych, łomy itp.
- Pojazdy do transportu węży: Przewożą wyłącznie węże.
- Pojazdy z BSP: Wyposażone w BSP oraz niezbędny sprzęt do prowadzenia operacji lotniczych, ich głównym zadaniem jest wsparcie działań Specjalistycznych Grup Dronowych.
- Podnośnik hydrauliczny: Składana konstrukcja z koszem ratowniczym, składająca się z jednego sztywnego lub teleskopowo wysuwanego elementu, lub kilku takich elementów, lub z mechanizmu nożycowego, ewentualnie z kombinacji tych elementów, z drabiną lub bez drabiny.