Wozy strażackie, znane również jako samochody pożarnicze, pojazdy pożarnicze czy pożarowozy, to specjalnie oznakowane i przygotowane pojazdy bojowe. Są one używane przez straż pożarną lub inne jednostki ochrony przeciwpożarowej do udziału w akcjach ratowniczo-gaśniczych oraz innych działaniach statutowych, takich jak prewencja. Dzięki ich zastosowaniu możliwe jest ratowanie zdrowia i życia milionów osób na całym świecie. Aby działania strażaków przynosiły zamierzone skutki, niezbędne są solidne samochody pożarnicze, które spełniają restrykcyjne wymogi i są dostosowane do gaszenia pożarów.
Zgodnie z polskimi przepisami, pojazd samochodowy straży pożarnej (z wyjątkiem pojazdu osobowego operacyjnego) powinien mieć barwę czerwieni sygnałowej, natomiast błotniki i zderzaki - barwę białą. Kontenery pożarnicze, agregaty ciągnione, motopompy, działka oraz przyczepy ze sprzętem pożarniczym również powinny być malowane na zasadach określonych dla pojazdów gaśniczych. Kontenery-pojemniki i kontenery-cysterny muszą posiadać napisy określające ich zawartość lub przeznaczenie, z kolorem i krojem liter zgodnym z oznaczeniami na sprzęcie.
Podwozie a zabudowa: Klucz do efektywności
Samochody pożarnicze budowane są najczęściej na podwoziach pojazdów produkowanych seryjnie, o odpowiednio dobranych zespołach i parametrach. Dużą rolę odgrywa to, kto wykonuje całą zabudowę oraz do czego ma być przeznaczony dany samochód. Jakość wykonania zabudowy, miejsce rozmieszczenia sprzętu, wyposażenie kabiny oraz komfort pracy i jazdy mają kluczowe znaczenie dla skuteczności i bezpieczeństwa działań strażaków.
Wiele marek, takich jak Mercedes, Volvo, Renault czy MAN, produkuje jedynie podwozia, a całą karoserię i specjalistyczne wyposażenie montują wyspecjalizowane firmy. Istnieją jednak producenci, którzy od początku projektują pojazdy gaśnicze jako spójne konstrukcje, wyposażone w specjalne podwozia z nisko osadzonym środkiem ciężkości i zintegrowane nadwozia. Takie pojazdy, produkowane między innymi przez firmy takie jak Dennis czy Magirus, charakteryzują się wyjątkową stabilnością, co jest szczególnie ważne przy szybkim pokonywaniu zakrętów.
Wiodący producenci wozów strażackich na świecie
Wybór odpowiednich modeli wozów pożarniczych, spełniających ustalone kryteria, jest kluczowy dla jednostek ochrony przeciwpożarowej. Poniżej przedstawiamy renomowanych producentów oraz cechy ich pojazdów.
Mercedes-Benz
Mercedes-Benz to prawdziwy hegemon w zakresie produkcji pojazdów, a jego wozy strażackie cieszą się dużą popularnością. Samochody pożarnicze Mercedes często posiadają ręczną skrzynię biegów oraz moc silnika oscylującą w okolicach 180 kilowatów. Zachwycają imponującą szybkością, starannym wykonaniem kabiny i są zasilane paliwem diesla, będąc synonimem nowoczesności. Dzięki 6 cylindrom w silniku umożliwiają sprawne i bezproblemowe działanie pojazdu przez wiele lat. Wozy marki Mercedes wyróżniają się także sporą pojemnością, mogąc pomieścić nawet 9 osób, co ma kluczowe znaczenie podczas najbardziej wymagających akcji. Przykładowe modele to Mercedes-Benz Atego 4x4 GBA w różnych konfiguracjach zbiorników i pomp.
Volvo
Samochody marki Volvo są znane ze swojej solidności i niezawodności, choć stanowią relatywnie duży wydatek. Jednostki ochrony przeciwpożarowej na całym świecie doceniają te pojazdy za ich trwałość i zdolność do działania w trudnych warunkach. Volvo oferuje szeroką gamę modeli, w tym różnorodne konfiguracje VOLVO FL 4x4 GBA oraz VOLVO FMX GCBA, przystosowane do gaszenia pożarów i ratownictwa technicznego, wodnego czy chemicznego.
Renault
Wozy strażackie Renault mogą pochwalić się świetnymi recenzjami. Ich mocną stroną jest nie tylko ponadprzeciętna estetyka, ale również duża liczba gadżetów strażackich, które znacząco ułatwiają szybkie gaszenie pożarów. Popularność wozów Renault jest determinowana przede wszystkim przez solidną autopompę oraz wyrzutnik łańcuchów pod tylne koła. W większości przypadków posiadają zawieszenie resorowe i manualną skrzynię biegów. Wyraźne oświetlenie oraz solidne mocowanie na drabinę to kolejne atuty samochodów pożarniczych od Renault.
Iveco
Firma Iveco jest jednym z najpopularniejszych producentów samochodów pożarniczych na rynku. Doceniane są przede wszystkim ze względu na przystępną cenę, jednak spektrum ich walorów jest znacznie szersze. Renoma tych wozów jest kształtowana przez wykorzystanie solidnego silnika Deutz, który zapewnia świetną jakość i imponujące prędkości. Moc ich silnika zazwyczaj wynosi około 120 kilowatów. Samochody pożarnicze od Iveco są wzbogacone o takie dodatki jak hamulce tarczowe, koła bliźniacze czy dodatkowe funkcje amortyzacyjne, co umożliwia błyskawiczne dotarcie do miejsca pożaru. Przykładem jest IVECO DAILY 70C17 GLBA 1/0,8.
MAN
Godne uwagi są także wozy strażackie MAN. Posiadają napęd na wszystkie koła oraz ręczną skrzynię biegów. W ich wnętrzu często montowany jest klimatyzator, pełniący istotną rolę w wysokich temperaturach. Czynnikiem determinującym renomę wozów od MAN jest imponująca moc silnika, oscylująca w okolicach 250 kilowatów, co zapewnia najwyższy komfort jazdy. Ważną zaletą wozów MAN jest obecność haka holowniczego oraz spora pojemność silnika, wpływającą na wysokość momentu obrotowego. Wśród modeli znajduje się MAN TGE - lekki specjalny samochód ratowniczy.
Scania
Choć kiedyś Scania była rzadziej spotykanym pojazdem pożarniczym w Polsce, obecnie realia się zmieniły. Wśród ciężkich samochodów Scania zaspokaja znaczne zapotrzebowanie, dostarczając wiele aut dla potrzeb straży w kraju. Warto wspomnieć, że wiele z tych aut spełnia normę Euro4 bez mocznika (AdBlue). Przykładem jest Scania P420 GCBA 5/32.
Rosenbauer
Rosenbauer to wiodący na świecie producent sprzętu przeciwpożarowego i ochrony przed klęskami żywiołowymi. Od 160 lat marka ta jest synonimem innowacji i przełomowych technologii w budowie samochodów strażackich i sprzętu gaśniczego, zgodnie z normami europejskimi i amerykańskimi. Rosenbauer jako kompleksowy dostawca oferuje strażom pożarnym pojazdy takie jak drabiny mechaniczne, podnośniki hydrauliczne, lotniskowe pojazdy ratowniczo-gaśnicze, pojazdy przemysłowe i specjalne, systemy gaśnicze, sprzęt strażacki oraz rozwiązania do zarządzania pojazdami i operacyjnego. Ich wozy projektowane są z myślą o wygodzie i bezpieczeństwie strażaków, a przestronne i dobrze wyposażone kabiny zapewniają komfortowe środowisko pracy. Rosenbauer jest także w czołówce pod względem technologii, opracowując zaawansowane systemy przeciwpożarowe, np. inteligentną technologię mgły wodnej.
Inni znaczący producenci
Wśród innych globalnych producentów wozów strażackich lub podwozi wykorzystywanych do ich budowy warto wymienić: Pierce Manufacturing (znane z innowacyjnych projektów i zaawansowanej konstrukcji podwozia), Ferrara Fire Apparatus (ceniona za kunszt wykonania i dbałość o szczegóły), a także E-One (stawiająca na wydajność i efektywność, wykorzystująca lekkie materiały jak aluminium). Inne marki specjalizujące się w produkcji podwozi lub kompletnych pojazdów to Dennis, Bedford, Chevrolet, Magirus, Chubb, LDV, DAF, Kraz czy Ural, z których część ma swoje podwozia specjalnie zaprojektowane do zastosowań pożarniczych.
Historia i rozwój polskiej myśli pożarniczej
Produkcja samochodów pożarniczych ma w Polsce długą tradycję. Już przed II wojną światową działało kilkunastu dostawców, a samochody pożarnicze, zwane wówczas „autopogotowiami”, były produkowane między innymi przez Fabrykę Narzędzi Pożarniczych „Strażak” z Warszawy (założoną w 1898 roku, z wydziałem karoserii od 1929 roku), Zakłady Mechaniczne Ursus SA, spółkę Lilpop, Rau i Loewenstein czy „Unię Strażacką” we Lwowie. Pierwszym polskim miastem, które zmotoryzowało strażaków, był Poznań - trzy wozy bojowe na niemieckich podwoziach Daimlera weszły do służby w listopadzie 1911 roku. W okresie międzywojennym montowano zabudowy pożarnicze na krajowych podwoziach, głównie Ursusa A i Polskiego Fiata 621, a cięższe wozy powstawały na podwoziach importowanych.
Po II wojnie światowej, w 1948 roku, pierwszy samochód pożarniczy opracowano w Państwowych Zakładach Lotniczych w Mielcu na podwoziu angielskiego Bedforda OLBZ. Później produkcję samochodów strażackich rozpoczęła Sanocka Fabryka Wagonów „Sanowag” (obecny Autosan), gdzie w latach 1952-58 powstało ponad 2500 wozów gaśniczych na podwoziach ówczesnych Starów. W 1958 roku produkcję pojazdów pożarniczych rozpoczęły Jelczańskie Zakłady Samochodowe.
Kultowe polskie samochody pożarnicze PRL-u
Wiele dawnych polskich samochodów pożarniczych, pomimo zakończenia produkcji, pełniło służbę jeszcze w XXI wieku i z wolna zyskuje status legendy. Są one starannie pielęgnowane, a wiele z nich po przejściu na "emeryturę" zostało maskotkami jednostek Państwowej lub Ochotniczej Straży Pożarnej.
Jelcz 003 na podwoziu Stara 25 ("Babka")
Jednym z najczęściej spotykanych wśród najstarszych polskich samochodów pożarniczych jest Jelcz 003 na podwoziu Stara 25, nazywany pieszczotliwie „babką”. Produkowany od 1969 do 1975 roku, był rozwinięciem Jelcza 028 (wprowadzonego w 1966 r.). Oba modele powstały na podwoziu Stara z 6-cylindrowym silnikiem benzynowym i niesynchronizowaną skrzynią biegów. Były to ciężarówki nieszybkie, ale wszechstronne i nie bały się złych dróg. Jelcz 003 zaliczano do średnich samochodów gaśniczych wodno-pianowych. Masa własna wynosiła 5,05 t, całkowita 8,6 t. Nadwozie pożarnicze typu N-762 mieściło czterech strażaków, a dwóch kolejnych jechało w kabinie kierowcy. W stosunku do poprzednika Jelcz 003 miał zwiększony zbiornik na środek pianotwórczy (ze 120 do 200 l) oraz ulepszony napęd autopompy z podwójnym łańcuchem Galla. Podwozie Stara A26P, na którym bazował, wprowadzało takie zmiany jak nadciśnieniowe wspomaganie hamulców i zmniejszony promień skrętu. Samochód, choć miał mało komfortowe zawieszenie i długą drogę hamowania, był uniwersalny i bez obaw pokonywał drogi polne czy leśne. Jelcz 028 był pierwszym polskim samochodem strażackim ze skuteczną linią szybkiego natarcia i dzięki niewielkim wymiarom (długość 6,7 m) mógł wcisnąć się prawie wszędzie.
Jelcz 004
W kategorii „najpopularniejsze wozy strażackie PRL-u” poczesne miejsce zajmuje Jelcz 004, wprowadzony do produkcji w grudniu 1974 roku. Ten ciężki samochód gaśniczy wodno-pianowy powstał na podwoziu Jelcza 315 MS z turbodoładowanym silnikiem wysokoprężnym SW 680/105 o mocy 243 KM (produkowanym w Wytwórni Sprzętu Komunikacyjnego w Mielcu na licencji Leylanda). Skrzynia biegów miała 6 synchronizowanych przełożeń. Nadwozie pożarnicze mieściło zbiornik wody o pojemności 6000 l, zintegrowany z nim zbiornik środka pianotwórczego o pojemności 600 l oraz autopompę. Standardową kabinę typu 113 przystosowano do przewozu czterech strażaków. Masa całkowita wynosiła 15,7 t. Jelcz 004, ze swoim turbodoładowanym silnikiem i dużym zbiornikiem wody, był szybki i zbierał pochlebne opinie wśród specjalistów lat siedemdziesiątych XX wieku. Pierwotny wariant GBA 6/32 w 1979 roku został zastąpiony przez zmodernizowanego Jelcza 004M GCBA 6/32 z bardziej wydajnym układem wodno-pianowym. Od 1982 roku Jelcze 004 budowano na ulepszonym podwoziu Jelcz 325 DS. Mimo że czteroosobowa kabina nie była zbyt komfortowa, samochód był chwalony za szybkość i stabilność dzięki nisko położonemu środkowi ciężkości, a hydrauliczne wspomaganie kierownicy ułatwiało prowadzenie.
Jelcz 005 na podwoziu Stara 244
Od początku lat siedemdziesiątych projektowano Jelcza 005 jako następcę Jelcza 003, bazującego na podwoziu nowej rodziny Starów. Z powodu opóźnień w produkcji Stara 200, Jelcz 005 zaczął schodzić z linii produkcyjnej w 1976 roku. Model ten na podwoziu Stara 244 z napędem 4×4 był uterenowioną wersją Stara 200. Wydłużone podwozie (rozstaw osi 3900 mm) cechowała ciężarówka z silnikiem wysokoprężnym S359 o mocy 150 KM i 5-biegową skrzynią z reduktorem. Za 2-osobową kabiną kierowcy montowano nadwozie pożarnicze z miejscem dla 4 strażaków. Dostęp do wyposażenia zapewniały charakterystyczne rolety, przez które samochód przezywano „coca-cola” lub „pepsi”. Zbiornik wody miał pojemność 2500 l, a środka pianotwórczego 250 l. Pojazd wyposażony był w autopompę i pojedyncze działko o wydajności 1600 l/min. Jelcz 005, podobnie jak 004, przeszedł modernizację w 1979 roku, wprowadzającą m.in. elektropneumatyczne sterowanie przystawką odbioru mocy oraz układ kierowniczy ze wspomaganiem firmy ZF. Produkowano go do 1999 roku, a specjalnie wyposażone odmiany służyły m.in. Zakładowym Zawodowym Strażom Pożarnym PKP. Jelcz 005 o masie całkowitej 10,6 t osiągał prędkość maksymalną 82 km/h. Chwalono jego zdolności terenowe, choć rolety okazały się najsłabszym elementem konstrukcji. Pomimo możliwości komunikacji między przedziałem załogi a kabiną kierowcy, strażacy preferowali pojedynczą kabinę załogową dla 6-8 osób, co w ostatnich latach XX wieku stało się normą w Polsce.
Star 266 i Star 244
Samochody marki Star, zwłaszcza modele Star 266 i Star 244 z napędem 4x4 lub 6x6, są cenione za swoje niezawodne właściwości terenowe. Potrafią wjechać w niemal każde miejsce, doskonale radząc sobie w trudnym terenie, gdzie inne pojazdy mają problem. Ich zdolności terenowe są kluczowe dla jednostek OSP zlokalizowanych na wsi, umożliwiając skuteczne działania przy pożarach zbóż czy lasów. Użytkownicy podkreślają, że Star 244, mimo początkowych problemów z rozruchem na zimno, po nagrzaniu silnika "idzie jak burza".
Jelcz 008 GBM 2,5/8
W latach 1983-98 produkowano uproszczony wariant Jelcz 008 GBM 2,5/8, również oparty na rozwiązaniach z rodziny Jelczów i Starów.
STAR 25 - Dobry polski wóz strażacki
Klasyfikacja i oznaczenia polskich pojazdów pożarniczych
W Polsce stosuje się oznaczenia zgodne z normą PN-79/M-51300, która od roku 2000 została zastąpiona przez PN-EN 1846-1:2011. System ten klasyfikuje samochody pożarnicze na lekkie, średnie i ciężkie, a także precyzyjnie opisuje ich funkcje i parametry.
Przykładowe oznaczenia:
- GCBA 5/32: G - samochód ratowniczo-gaśniczy, C - ciężki, B - ze zbiornikiem wodnym, A - z autopompą, 5 - zbiornik na wodę o pojemności 5 m³, 32 - wydajność nominalna autopompy 32 hl/min.
- GCBA 5/24: G - samochód ratowniczo-gaśniczy, C - ciężki, B - ze zbiornikiem wodnym, A - z autopompą, 5 - zbiornik na wodę o pojemności 5 m³, 24 - wydajność nominalna autopompy 24 hl/min.
Numery operacyjne
Pojazdy strażackie w większości krajów są oznaczone uniwersalnym numerem umożliwiającym identyfikację wozu w czasie akcji. W Polsce oznaczenie takie nazywane jest numerem operacyjnym i składa się z trzech elementów, zgodnie z załącznikiem do zarządzenia Komendanta Głównego Państwowej Straży Pożarnej z dnia 10 kwietnia 2008 r. Pierwszym jest trzycyfrowy numer (prefiks) określający powiat oraz typ jednostki. Drugim jest jednoliterowe oznaczenie województwa (z wyjątkami dla m.st. Warszawy - W, woj. mazowieckiego bez Warszawy - M oraz jednostek centralnych PSP - [A]). Stosuje się także dodatkowo (głównie literowe) oznaczenia charakterystyki pojazdu, np. „W” dla węża, tworząc tzw. układ wodno-pianowy.
Specjalistyczne typy wozów i wyposażenia
Jednostki ochrony przeciwpożarowej dysponują szeroką gamą specjalistycznych pojazdów, wspomagających różne działania. Do tej grupy należą:
- Wozy z drabinami mechanicznymi i podnośnikami hydraulicznymi - składanymi konstrukcjami z koszem ratowniczym.
- Samochody lotniskowe - ratowniczo-gaśnicze, przeznaczone do działań na lotniskach.
- Pojazdy ratownictwa technicznego (np. VOVLO FMX - RATOWNICTWA TECHNICZNEGO), wodnego (np. Mercedes-Benz Atego 4x4 - RATOWNICTWA WODNEGO) i chemicznego (np. VOLVO FM - RATOWNICTWA CHEMICZNEGO SCRCHEM).
- Samochody ratownictwa medycznego - przeznaczone do opieki nad pacjentami i ich transportu.
- Pojazdy z podręcznym sprzętem gaśniczym, małym zbiornikiem wodnym (ok. 100 l) i wysoko wydajną pompą, aparatami ochrony dróg oddechowych, łomami itp.
- Pojazdy do przewożenia wyłącznie węży.
- Pojazdy wyposażone w BSP (Bezzałogowe Statki Powietrzne) oraz niezbędny sprzęt do prowadzenia operacji lotniczych, których głównym zadaniem jest wsparcie działań Specjalistycznych Grup Dronowych.
- Pojazdy kwatermistrzowskie, których zadaniem jest zabezpieczenie zaplecza logistycznego.
Do dodatkowego wyposażenia wozów strażackich zaliczyć można również działka wodne, dodatkowe węże, kamery cofania czy fale świetlne LED. Na stałe montowane są także inne urządzenia, takie jak maszty oświetleniowe czy wciągarki. Współczesne wozy strażackie często posiadają napęd na cztery koła, co zwiększa ich mobilność w trudnym terenie.
Rynek wtórny i modele kolekcjonerskie
Nowe samochody pożarnicze często kosztują ponad milion złotych, co jest znacznym wydatkiem. Z tego powodu wiele polskich jednostek ochotniczej straży pożarnej, ze względu na ograniczony budżet, musi mieć do dyspozycji również oferty z rynku wtórnego. Zainteresowani mogą także skorzystać z propozycji zagranicznych. Ceny używanych pojazdów zaczynają się od około 20 tys. złotych, a wiele modeli dostępnych jest za mniej niż 100 tys. złotych. Dostawcy wozów strażackich oferują produkty wysokiej jakości od renomowanych producentów, przestrzegających rygorystycznych norm kontroli jakości. Dostępne są również opcje dostosowywania wozów strażackich do konkretnych wymagań oraz kompleksowe wsparcie posprzedażowe, obejmujące usługi serwisowe, naprawcze i szkoleniowe.
Dla miłośników ochrony przeciwpożarowej dostępne są również kolekcje modeli wozów strażackich w skali 1:43, np. od producenta IXO. Modele te, często z działającymi mechanizmami takimi jak dźwigi, wysięgniki hydrauliczne czy drabiny, są atrakcyjne ze względu na szczegółowość i realizm, choć ich cena bywa wysoka (około 25 Euro za model).
tags: #wozy #strazackie #marki