Samochód Terenowy Star 266: Historia, Budowa i Zastosowanie, w tym w Straży Pożarnej

Star 266 to polski terenowy samochód ciężarowy średniej ładowności wysokiej mobilności, zaprojektowany do przewozu ładunków i ludzi po szosie i w terenie oraz holowania przyczepy o masie do 4 ton. Pojazd ten charakteryzował się bardzo dobrymi właściwościami terenowymi dzięki zastosowaniu napędu na wszystkie osie oraz blokad mechanizmów różnicowych. Był produkowany seryjnie w latach 1973-2000 przez Fabrykę Samochodów Ciężarowych „Star” w Starachowicach, stanowiąc jeden z najbardziej udanych polskich samochodów ciężarowych.

Historia i Rozwój

W 1968 roku w Ośrodku Badawczo Rozwojowym FSC Star, Biurze Konstrukcji Przemysłu Motoryzacyjnego w Warszawie oraz Wojskowym Instytucie Techniki Pancernej i Samochodowej w Sulejówku rozpoczęto prace konstrukcyjne nad nowym polskim terenowym samochodem ciężarowym. Był on następcą produkowanej od 1965 roku rodziny samochodów Star 660. Pierwszy prototyp Stara 266 zbudowany został w 1969 roku. W latach 1970-1973 przeprowadzano testy drogowe kolejnych prototypów oraz prace mające na celu przygotowanie fabryki w Starachowicach do produkcji nowego modelu. Produkcję seryjną Stara 266 rozpoczęto w 1973 roku. Produkcję Stara 266 zakończono w grudniu 2000 roku, po wprowadzeniu do oferty modelu 1466.

Konstrukcja i Dane Techniczne

Nadwozie pojazdu osadzone zostało na podłużnicowej ramie spawanej wykonanej z blachy tłoczonej. Star 266 posiadał solidną ramę nośną i wzmocnione zawieszenie dostosowane do trudnych warunków eksploatacji.

Układ Jezdny i Zawieszenie

W układzie jezdnym zastosowano przedni sztywny most napędowy zawieszony na półeliptycznych resorach piórowych oraz dwóch hydraulicznych amortyzatorach teleskopowych. Zawieszenie osi środkowej i tylnej stanowiły mosty napędowe, każdy zawieszony na dwóch odwróconych półeliptycznych resorach piórowych oraz sześciu drążkach reakcyjnych. Mosty napędowe wyposażone zostały w sterowaną pneumatycznie blokadę mechanizmu różnicowego. Układ hamulcowy dostosowano do zasilania hamulców przyczepy oraz wyposażony został w nadciśnieniowy system wspomagania.

Jednostka Napędowa i Skrzynia Biegów

Do napędu Stara 266 zastosowano polski, 6-cylindrowy, rzędowy silnik Diesla z bezpośrednim wtryskiem paliwa typu S359 (od 1983 roku S359M), o pojemności skokowej 6842 cm³ i mocy maksymalnej 110 kW (150 KM) oraz maksymalnym momencie obrotowym 432 Nm. Jednostka napędowa zblokowana została z 5-biegową manualną skrzynią biegów S5-45, zespoloną poprzez wał rurowy ze sterowanym mechanicznie reduktorem SR-380M o dwóch przełożeniach. Dodatkowo skrzynia biegów zintegrowana była z przystawką odbioru mocy typu N10/70, P45/1 lub P45/2.

Kabina i Przestrzeń Ładunkowa

Star 266 wyposażany był w kabinę wagonową typu 641, posiadającą dwa włazy dachowe, odchylane okna przednie oraz leżankę. Kabina kierowcy była wykonana z blachy stalowej i odchylana do przodu dla ułatwienia dostępu do silnika. W 1985 roku przeprowadzono jej modernizację polegającą na zmianie stylistyki osłony wlotu powietrza.

Przestrzeń ładunkową stanowiła jedna z dwóch metalowych skrzyń ładunkowych typu 663 lub 673. Skrzynia typu 663 posiadała dwupoziomową podłogę wykonaną z desek, odchylaną burtę tylną, opończę, montowane do ścian bocznych odchylane ławki, instalację świetlną oraz dźwiękową, służącą do komunikowania się z kabiną pojazdu. Skrzynia typu 673 posiadała jednopoziomową podłogę wykonaną z desek, opończę oraz odchylane burty boczne i tylną.

Właściwości Terenowe

Star 266 posiada możliwość pokonywania brodów bez przygotowania o głębokości do 120 cm, natomiast z przygotowaniem do 180 cm. Istnieje również możliwość przeprowadzania auta po dnie, po wcześniejszym przygotowaniu go. Model ten może sprawnie działać przy wilgotności wynoszącej do 98% oraz zapyleniu wynoszącym 1,5 g/cm³.

Zastosowanie i Popularność

Podstawowym użytkownikiem Starów 266 jest Wojsko Polskie, gdzie były używane zarówno w podstawowej wersji skrzyniowej, do transportu żołnierzy, jak i w wielu wersjach specjalistycznych. W latach 1973-1994 dla Wojska Polskiego dostarczono 17 092 samochody, w tym największe ilości w latach 80. (ponad 1,5 tysiąca rocznie). Małe ilości były dostarczane dla wojska także w późniejszych latach, m.in. 57 w 1999 roku i 30 w 2000 roku. Obecnie (stan na 2015 r.) Wojsko Polskie użytkuje jeszcze około 13 000 ciężarówek STAR 266 wszystkich wersji.

Samochody te sprzedawane były także na rynek cywilny, przede wszystkim dla służb wymagających samochodów o dużej mobilności, jak np. energetyka i straż pożarna. Na podwoziu modelu Star 266 montowano różne wersje zabudów specjalistycznych, takie jak:

• nadwozia furgonowe typu 117 AUM
• nadwozia naprawcze Sarna I i Sarna II
• radiostacje R-137B i R-140M
• stacje radioliniowe R-409
• nadwozie dowódczo-sztabowe ADK-11
• generator dymu GD-2
• urządzenia do odkażania chemicznego WUS-3
• nadwozia pożarnicze
• żurawie samochodowe
• koparki

Model ten oprócz Wojska Polskiego wykorzystywany jest/był w armiach innych krajów, w tym Angoli (2785 dostarczonych w latach 1977-1981), Libii (650 w 1986 r.), Jemenu (400 w latach 1999-2000), Birmy (106 w 1990 r.), Węgier (174 w latach 1986-1989), a także ZSRR (394 w latach 1987-1989).

Star 266 w Rajdzie Paryż-Dakar

W 1988 roku dwa Stary 266 (wersji 266R) wzięły udział w słynnym Rajdzie Paryż-Dakar. Do mety dotarły dwie załogi: Jerzy Franek i Tomasz Sikora (nr 630) oraz Jerzy Mazur z Julianem Obrockim (nr 629). Stary 266R posiadały nieznaczne modyfikacje, m.in. klatkę bezpieczeństwa, dodatkowe reflektory, osłony spodnie oraz częściowo synchronizowaną, 5-biegową przekładnię ZF.

Programy Modernizacyjne

Jako następca Stara 266 opracowany został na przełomie lat 80. i 90. model 6×6 Star 1366, lecz nie wszedł do produkcji z uwagi na zmianę sytuacji ekonomicznej i geopolitycznej, która wiązała się z mniejszymi potrzebami ze strony armii. Po przejęciu fabryki w Starachowicach przez koncern MAN opracowano nowe modele terenowe 4×4 Star 944 oraz 6×6 Star 1466.

W związku z tym, że Star 266 pozostawał najliczniejszym samochodem polskich sił zbrojnych u progu XXI wieku, bez szans na zastąpienie nową konstrukcją w większej liczbie, od końca XX wieku wojsko wdrożyło kilka programów jego modernizacji. Zasadniczymi postulatami była wymiana silnika na nowocześniejszą konstrukcję, o większej mocy i momencie obrotowym, oraz zastosowanie odchylanej kabiny dla ułatwienia obsługi silnika.

Star 266M

Pierwszą wdrożoną modernizacją był Star 266M, opracowany przez producenta pojazdu - dawne zakłady Star, wchodzące w skład koncernu MAN. Głównym wykonawcą były zakłady Star Trucks ze Starachowic. Model ten miał silnik MAN D0824 LFG01 o mocy maksymalnej 155 KM (114 kW) i momencie obrotowym 580 Nm, skrzynię biegów ZF i nową odchylaną długą kabinę zaadaptowaną z serii MAN L/M2000 Evolution (produkowaną w zakładach Steyr, analogiczną do Stara 1466). W latach 2002-2006 zmodernizowano w ten sposób 292 wojskowe Stary, po czym zaprzestano modernizacji dalszych z uwagi na zakończenie produkcji kabin tej serii w Europie.

Nowsze Propozycje i Star 266M2

W 2008 roku swoje propozycje ograniczonej modernizacji zaprezentowały dwie firmy: PPHU Auto-Star ze Starachowic (Star 266AS) i Magazyn Centralny Centrum (MCC) z Warszawy (Star 266R), jednakże nie zostały one zamówione przez wojsko. W 2009 roku propozycję modernizacji przedstawiła spółka Autobox ze Starachowic. Od 2011 roku ciężarówki te, pod oznaczeniem Star 266M2, dostarczane są Siłom Zbrojnym RP, zarówno w wersji skrzyniowej, jak i z zabudowami specjalistycznymi, także wykonywanymi przez tę spółkę. Samochody te mają silnik Iveco Tector 4 F4AE0481 o mocy 170 KM (125 kW) i maksymalnym momencie obrotowym 560 Nm oraz nową skrzynię biegów Eaton. Zastosowano nową poszerzoną skrzynię ładunkową w celu możliwości przewozu europalet (wymiary 4045×2450 mm). Początkowo stosowano oryginalną kabinę, zmodyfikowaną w celu jej podnoszenia, z nową atrapą przednią z tworzywa i reflektorami w zderzaku. Dzięki obniżeniu tunelu silnika, zastosowano trzy fotele w przednim rzędzie. Od połowy 2015 roku natomiast montowane są nowe kabiny, importowane z Chin, wywodzące się z linii kabin MAN L/M2000. Od 2011 roku zmodernizowano kilkaset pojazdów (261 w samym 2017 roku).

W 2010 roku swoją propozycję modernizacji przedstawiła spółka Star San Duo ze Starachowic, zakładającą wykorzystanie jednej z kabin z serii MAN L/M2000 Evolution pochodzącej z rynku wtórnego (krótkiej, długiej lub czterodrzwiowej) oraz wymianę silnika. Proponowano używane silniki MAN po naprawie głównej, o mocy 155 KM (114 kW) (taki jak w Star 266M) lub o mocy 220 KM (jak w Star 1466), lub nowy silnik IVECO Tector F4AE0491 o mocy 170 KM (125 kW).

Star 266 w Straży Pożarnej

Samochody Star 266 były i nadal są szeroko wykorzystywane przez polskie służby ratownicze, w tym straż pożarną. Są to głownie wozy GBA lub GCBA. Strażackie Stary wciąż są na wyposażeniu oddziałów straży pożarnej, gdzie największą liczbę pojazdów eksploatują ochotnicze straże pożarne w całym kraju.

Prezentowany model w wersji strażackiej często posiada kabinę sześcioosobową jednomodułową. Ponadto na wyposażeniu jest wciągarka mechaniczna, zraszacze przednie i ogrzewanie postojowe oraz regulowane działko wodno-pianowe. Charakteryzuje się zbiornikiem wody o pojemności 2500 litrów i autopompą o wydajności 1600 l/min. Samochód jest wyposażony w napęd 6×6 z blokadą mostów, co zapewnia mu doskonałe właściwości terenowe niezbędne w trudnych warunkach akcji ratowniczych.

Zalety i Wady

Star 266 zapisał się w historii jako jeden z najbardziej udanych polskich samochodów ciężarowych. Jego główne zalety to:

• Niezawodność
• Świetne właściwości terenowe (napęd 6x6, blokady mechanizmów różnicowych)
• Prosta konstrukcja ułatwiająca naprawy
• Możliwość instalacji różnorodnych zabudów specjalistycznych

Do wad można zaliczyć stosunkowo duże zużycie paliwa i niską prędkość maksymalną (82 km/h). Mimo zakończenia produkcji, wiele egzemplarzy pozostaje w eksploatacji do dziś, co świadczy o ich trwałości i funkcjonalności.

Dane Techniczne Star 266

tags: #wozy #strazackie #rc #metalowe #star #266