Hydranty należą do najważniejszych elementów infrastruktury przeciwpożarowej, służąc zapewnieniu wody do celów przeciwpożarowych. Umożliwiają one szybki pobór wody, a ich prawidłowe rozmieszczenie, oznakowanie i utrzymanie w pełnej sprawności decyduje o skuteczności działań ratowniczych oraz ochronie ludzi i obiektów. Są to urządzenia umożliwiające bezpośredni pobór wody z głównych przewodów sieci wodociągowej.
Definicja i Rola Hydrantów w Ochronie Przeciwpożarowej
Hydranty Zewnętrzne
Hydrant zewnętrzny jest częścią sieci wodociągowej stanowiącej źródło wody do celów przeciwpożarowych. Hydranty zewnętrzne to urządzenia umożliwiające pobór wody do celów przeciwpożarowych bezpośrednio z sieci wodociągowych. Są one wykorzystywane do poboru wody do gaszenia pożarów i zaopatrzenia wodnego pojazdów straży pożarnej do celów gaśniczych.
Hydranty Wewnętrzne
Hydranty wewnętrzne są stałym elementem wyposażenia budynków, służącym do szybkiego reagowania w przypadku pożaru. Ich podstawową funkcją jest gaszenie pożarów w początkowej fazie, zanim rozprzestrzenią się na większą powierzchnię. Zasilane wodą z instalacji przeciwpożarowej, są dostępne w korytarzach budynków mieszkalnych, usługowych, przemysłowych i użyteczności publicznej.
Podstawy Prawne i Wymagania Techniczne
W Polsce kwestię tego, gdzie są wymagane hydranty, regulują liczne akty prawne. Obiekt budowlany należy projektować i budować w sposób określony w przepisach i zgodnie z zasadami technicznej, zapewniając m.in. spełnienie podstawowych wymagań dotyczących bezpieczeństwa pożarowego.
Kluczowe Akty Prawne
Do najważniejszych przepisów związanych z ochroną przeciwpożarową oraz zaopatrzeniem w wodę należą:
- Ustawa z dnia 21 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej.
- Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane - tekst ujednolicony.
- Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 24 lipca 2009 r. w sprawie przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę oraz dróg pożarowych.
- Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów.
- Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie.
- Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 21 listopada 2005 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać bazy i stacje paliw płynnych, rurociągi przesyłowe dalekosiężne służące do transportu ropy naftowej i produktów naftowych i ich usytuowanie.
- Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 16 czerwca 2003 r. w sprawie uzgadniania projektu budowlanego pod względem ochrony przeciwpożarowej.
Dla niektórych obiektów konieczne jest zapewnienie przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę do zewnętrznego gaszenia pożaru, a szczegółowe wytyczne zawarte są w rozporządzeniu Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 24 lipca 2009 r. W rozporządzeniu znajdują się również informacje dotyczące m.in. sposobów określania wymaganej ilości wody do celów ppoż. Dla pozostałych obiektów budowlanych woda do celów ppoż. do zewnętrznego gaszenia pożaru jest w ramach ilości wody przewidywanych dla jednostek osadniczych, nie mniejszej jednak niż 10 dm3/s.
Wymagania dla Sieci Wodociągowych Przeciwpożarowych
Sieć wodociągowa stanowiąca źródło wody do celów przeciwpożarowych, zwana dalej „siecią wodociągową przeciwpożarową”, powinna spełniać określone wymagania.
Zasilanie i Wydajność
Sieci wodociągowe będące źródłem wody do celów ppoż. powinny być zasilane z pompowni przeciwpożarowej, zbiornika wieżowego, studni lub innych urządzeń, które zapewniają wymaganą wydajność i odpowiednie ciśnienie w hydrantach zewnętrznych przez co najmniej 2 godziny. Sieć wodociągowa przeciwpożarowa powinna zapewniać wydajność nie mniejszą niż 5 dm3/s i ciśnienie w hydrancie zewnętrznym nie mniejsze niż 0,1 MPa (megapaskala), przez co najmniej 2 godziny. Maksymalne ciśnienie hydrostatyczne w sieci wodociągowej przeciwpożarowej nie może przekraczać 1,6 MPa.
Budowa Sieci
Przepisy wskazują, że sieci wodociągowe ppoż. powinno wykonywać się jako sieci obwodowe. Poza obszarami miejskimi, gdzie łączna wymagana ilość wody nie przekracza 20 dm3/s, dopuszczalna jest jednak budowa sieci rozgałęzieniowej. Dopuszcza się również budowę rozgałęzień z sieci obwodowej w celu zasilania hydrantów zewnętrznych. W przypadku gdy łączna wymagana ilość wody przekracza 30 dm3/s, sieć obwodową zasila się w dwóch punktach znajdujących się w możliwie największej odległości od siebie, nie mniejszej jednak niż 1/4 obwodu sieci. Sieć wodociągową przeciwpożarową, dla której łączna wymagana ilość wody przekracza 20 dm3/s, należy tak zaprojektować i budować, aby możliwe było jednoczesne pobieranie wody z dwóch sąsiednich hydrantów zewnętrznych.
Należy pamiętać, że podane w rozporządzeniu średnice dotyczą średnic nominalnych wewnętrznych. Projektując sieci z tworzyw sztucznych, gdzie rury oznaczane są przez podanie średnicy zewnętrznej, trzeba sprawdzić, czy po odjęciu grubości ścianki spełniamy założenia rozporządzenia.
Typy i Konstrukcja Hydrantów
Hydranty Zewnętrzne - Rodzaje i Średnice
Na sieci wodociągowej ppoż. stosuje się hydranty zewnętrzne nadziemne o średnicy nominalnej DN 80. Możliwe jest instalowanie hydrantów podziemnych DN 80, jeśli instalacja hydrantów nadziemnych jest szczególnie utrudniona lub niewskazana, np. w obiektach budowlanych produkcyjnych i magazynowych, w których wymagana ilość wody do celów ppoż. jest znacząca lub ze względu na utrudnienia w ruchu. Dla zapewnienia możliwości intensywnego czerpania wody na sieciach wodociągowych o średnicy nominalnej nie mniejszej niż DN 250, powinny być instalowane hydranty nadziemne DN 100 lub DN 150. Zgodnie z wytycznymi rozporządzenia na sieci wodociągowej należy stosować hydranty nadziemne DN80 mm dla sieci o średnicy do DN250 mm i DN100 mm na sieci wodociągowej DN250 i większej.
Hydranty zewnętrzne zainstalowane na sieci wodociągowej przeciwpożarowej powinny być wyposażone w odcięcia umożliwiające odłączanie ich od sieci. Odcięcia te muszą pozostawać w położeniu otwartym podczas normalnej eksploatacji sieci. W celu łatwego otwarcia zasuwy odcinającej hydrant, odległość między trzpieniem zasuwy hydrantowej a skrajem hydrantu (podziemnego lub nadziemnego) nie może być mniejsza niż 0,8 m.
Wydajność Nominalna Hydrantów Zewnętrznych
Wydajność nominalna hydrantu zewnętrznego, przy ciśnieniu nominalnym 0,2 MPa mierzonym na zaworze hydrantowym podczas poboru wody, w zależności od jego średnicy nominalnej (DN), nie może być mniejsza niż:
- dla hydrantu nadziemnego DN 80 - 10 dm3/s;
- dla hydrantu nadziemnego DN 100 - 15 dm3/s;
- dla hydrantu podziemnego DN 80 - 10 dm3/s;
- dla hydrantu nadziemnego DN 80 na sieci, o której mowa w § 9 ust. 2 rozporządzenia - 5 dm3/s.
Dla zapewnienia możliwości intensywnego czerpania wody do celów przeciwpożarowych na sieciach wodociągowych o średnicy nominalnej nie mniejszej niż DN 250, powinny być instalowane hydranty nadziemne, spełniające następujące wymagania:
- średnica nominalna hydrantu powinna wynosić DN 100 lub DN 150;
- wydajność nominalna przy ciśnieniu nominalnym 0,2 MPa mierzonym na zaworze hydrantowym podczas poboru wody nie może być mniejsza niż 20 dm3/s;
- hydranty powinny być usytuowane w miejscach dostępnych z głównych dróg komunikacyjnych na terenie jednostki osadniczej;
- miejsce usytuowania hydrantu należy oznakować znakami zgodnymi z Polskimi Normami wraz z podaniem na znaku dodatkowym wielkości charakterystycznych hydrantu;
- przy hydrancie należy przewidzieć stanowisko czerpania wody o wymiarach zapewniających swobodny dostęp do hydrantu;
- na stanowisku czerpania wody należy umieścić zakaz parkowania.
Hydranty Wewnętrzne - Rodzaje i Zastosowanie
Hydranty wewnętrzne oznacza się symbolami DN25, DN33 oraz DN52. Rozporządzenie wyróżnia też zawór 52, czyli punkt poboru wody bez wyposażenia w wąż pożarniczy. Hydranty 25 stosuje się w określonych strefach ZL, zależnie od kategorii zagrożenia ludzi, powierzchni strefy pożarowej i wysokości budynku. Hydranty 33 muszą być stosowane w garażach jednokondygnacyjnych zamkniętych mających więcej niż 10 stanowisk postojowych oraz w garażach wielokondygnacyjnych. Zasilanie hydrantów wewnętrznych musi być zapewnione co najmniej przez 1 godzinę.
Zastosowanie Wody do Gaszenia Pożarów
Hydranty wewnętrzne są przeznaczone przede wszystkim do gaszenia pożarów klasy A, czyli takich, które obejmują materiały stałe pochodzenia organicznego - np. drewno, papier, tekstylia, karton czy niektóre tworzywa sztuczne. Woda skutecznie schładza ognisko pożaru i ogranicza jego rozprzestrzenianie, dlatego doskonale sprawdza się w gaszeniu mebli, regałów, wyposażenia biur czy magazynów. Hydrantów nie wolno używać do gaszenia pożarów cieczy łatwopalnych (klasa B), gazów (klasa C), metali (klasa D) ani instalacji elektrycznych pod napięciem (klasa E). W takich przypadkach woda może pogorszyć sytuację, rozprzestrzenić ogień lub doprowadzić do porażenia prądem. Jeżeli w pomieszczeniu znajdują się urządzenia elektryczne, ich zasilanie należy odłączyć przed rozpoczęciem akcji gaśniczej.
Hydranty wewnętrzne są skuteczne tylko wtedy, gdy zostaną użyte w odpowiednim momencie. Najlepiej sprawdzają się w pierwszych minutach po zauważeniu ognia, zanim rozprzestrzeni się on poza źródłowy punkt. Dlatego tak ważne jest, by były łatwo dostępne, sprawne technicznie i znajdowały się w miejscach zgodnych z projektem ochrony przeciwpożarowej budynku. Regularne przeglądy oraz znajomość zasad ich użycia zwiększają szansę na skuteczną reakcję i ograniczenie strat.
Rozmieszczenie i Oznakowanie Hydrantów
Usytuowanie Hydrantów Zewnętrznych
Zgodnie z przepisami z 2009 r., hydranty zewnętrzne umieszcza się na terenach, na których wymagane jest przeciwpożarowe zaopatrzenie wodne. Rozmieszczenie hydrantów zewnętrznych nie jest przypadkowe i powinno zapewniać skuteczne prowadzenie działań gaśniczych. Hydranty zewnętrzne umieszcza się wzdłuż dróg i ulic, a także przy ich skrzyżowaniach. Hydranty lokalizuje się zwykle wzdłuż dróg, w odległości nie większej niż 15 metrów od ich krawędzi oraz w odległości od 5 do 75 metrów od chronionego obiektu. Poza obszarami miejskimi odległość między hydrantami powinna być dostosowana do gęstości istniejącej i planowanej zabudowy. Miejsce usytuowania hydrantu zewnętrznego należy oznakować znakami zgodnymi z Polskimi Normami.
Oznakowanie Hydrantów
Znaki dla Hydrantów Zewnętrznych
Oprócz tradycyjnych tabliczek z piktogramem do oznakowania hydrantu zewnętrznego można stosować również znaki przestrzenne (znaki 3D). Do oznakowania hydrantów stosuje się biało-czerwone tabliczki i znaki przestrzenne zgodne z normą "Znaki bezpieczeństwa. Techniczne środki przeciwpożarowe", posiadające świadectwo dopuszczenia CNBOP. Na znaku widnieje czarna litera „H” na białym tle.
Znaki dla Hydrantów Wewnętrznych
Do oznakowania hydrantów wewnętrznych stosuje się znaki bezpieczeństwa - znaki ochrony przeciwpożarowej. Dla znaków ochrony ppoż. obowiązuje norma PN-EN ISO 7010, przy czym w dalszym ciągu można stosować znaki zgodne z wymaganiami wycofanej już normy PN-92/N-01256/01.
Tabliczki Orientacyjne
Informacje na temat instalacji wodociągowych i hydrantów zewnętrznych umieszcza się na tabliczkach orientacyjnych. Na czerwonych tabliczkach umieszcza się informacje dotyczące hydrantu zewnętrznego, natomiast na białych - informacje dotyczące pozostałych elementów sieci.
Obiekty Istniejące i Odpowiedzialność
Hydranty w Istniejących Obiektach
W sytuacji, gdy budynek jest stary i nie posiada hydrantów, ich brak może stanowić naruszenie przepisów, jednak nie zawsze tak jest. Jeżeli obiekt został wybudowany zgodnie z przepisami obowiązującymi w czasie jego powstania i nie był istotnie przebudowywany ani nie zmieniono jego sposobu użytkowania, może on funkcjonować bez hydrantów. W przypadku, gdy wykonanie instalacji hydrantowej jest niemożliwe ze względów technicznych lub ekonomicznych, konieczne jest sporządzenie ekspertyzy technicznej przez rzeczoznawcę do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych. Ekspertyza taka musi zostać uzgodniona z właściwym miejscowo komendantem wojewódzkim PSP i to w odniesieniu do rozwiązań zamiennych dla wskazanych przepisów rozporządzenia. W jej ramach wskazuje się rozwiązania zamienne, które muszą zapewniać równoważny poziom bezpieczeństwa pożarowego. W przypadku starszych budynków, które nie są wyposażone w hydranty zewnętrzne, decyzję o konieczności ich instalacji podejmuje rzeczoznawca do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych w porozumieniu z Państwową Strażą Pożarną. Komendant PSP ma 14 dni na zajęcie stanowiska ws. zabezpieczenia przeciwpożarowego obiektu budowlanego.
Za zapewnienie odpowiedniego zaopatrzenia w wodę do celów przeciwpożarowych odpowiada gmina. W sytuacji, gdy w pobliżu istnieje sieć wodociągowa, ale nie jest ona doprowadzona do danego obiektu, możliwa jest jej rozbudowa. Jeżeli na danym terenie nie ma sieci wodociągowej, konieczne jest zastosowanie rozwiązań alternatywnych, takich jak budowa zbiorników przeciwpożarowych, wykorzystanie naturalnych zbiorników wodnych lub studni.
Odpowiedzialność za Zaopatrzenie w Wodę i Utrzymanie Hydrantów
Odpowiedzialność za stan techniczny hydrantów spoczywa na właścicielu lub zarządcy obiektu. Samo zainstalowanie hydrantu nie wystarcza; kluczowe jest jego regularne utrzymanie i serwisowanie, aby zapewnić pełną sprawność w razie potrzeby.
Normy Techniczne
Hydranty zewnętrzne powinny spełniać wymagania Polskich Norm dotyczących tych urządzeń, będących odpowiednikami norm europejskich (EN). Do norm dotyczących hydrantów należą:
- Polska Norma PN-EN 671-1 Stałe urządzenia gaśnicze. Hydranty wewnętrzne z wężem półsztywnym.
- Polska Norma PN-EN 671-2 Stałe urządzenia gaśnicze. Hydranty wewnętrzne z wężem płasko składanym.
- Polska Norma PN-EN 671-3 Stałe urządzenia gaśnicze. Hydranty wewnętrzne. Konserwacja hydrantów wewnętrznych z wężem półsztywnym i z wężem płasko składanym.
- Polska Norma PN-EN 1074-6 Armatura wodociągowa. Wymagania użytkowe i badania sprawdzające.