Hydrant to urządzenie przeciwpożarowe, które stanowi bezpośrednie ujście wody z sieci wodociągowej, dostarczając ją pod wysokim ciśnieniem. Jego głównym przeznaczeniem jest gaszenie pożarów, co czyni go kluczowym elementem systemu bezpieczeństwa przeciwpożarowego budynków i terenów. Hydranty zapewniają pewny dostęp do wody, co jest niezbędne dla służb ratunkowych, zwłaszcza podczas dużych pożarów. W Polsce zlokalizowane są tysiące hydrantów, dzielących się zasadniczo na dwie główne kategorie: hydranty zewnętrzne oraz hydranty wewnętrzne. Są one częścią systemu mającego zapewnić obiektom i mieszkańcom bezpieczeństwo w razie wybuchu pożaru i powinny być co najmniej raz w roku poddawane okresowej ocenie technicznej.
Hydranty Wewnętrzne
Definicja i wygląd
Hydranty wewnętrzne to urządzenia umieszczone na wewnętrznej sieci wodociągowej. Ich zadaniem jest pobór wody w celu gaszenia pożarów w zarodku (grupy A) oraz dogaszania pogorzelisk. Są one charakterystyczne i często wyglądają jak blaszana szafka, zazwyczaj w kolorze czerwonym, choć bywają też białe, umieszczona w ścianie. Szafki mogą posiadać przeszklone drzwi przednie. Każda szafka hydrantowa powinna mieć odpowiednie oznakowanie zgodnie z Polskimi Normami. Wyróżnia się hydranty natynkowe oraz podtynkowe. Hydranty podtynkowe posiadają mniejszą głębokość, co umożliwia ich montaż we wnęce ściany, dzięki czemu można je umiejscowić na ograniczonej przestrzeni, a także w miejscach odznaczających się wysoką estetyką.
Budowa hydrantu wewnętrznego
Wewnątrz większości modeli hydrantów wewnętrznych znajdują się: wąż, zawór oraz prądownica. Kluczowym elementem jest bęben hydrantowy, nazywany również zwijadłem, na który nawinięty jest wąż hydrantowy. Zwijadło to jest uchylne na zawiasach (wychyla się na 180 stopni), a jednocześnie obrotowe. Wąż jest połączony z zaworem przez elastyczne złącze, co zapobiega jego ukręceniu. Taka konstrukcja pozwala na wyciągnięcie ze zwijadła tylko tak długiego odcinka węża, jaki jest potrzebny do gaszenia. Dzięki temu nic się nie plącze, nie załamuje, a woda płynie całym, maksymalnym przekrojem węża, co eliminuje szkodliwe spadki ciśnienia i wydajności.
Rodzaje hydrantów wewnętrznych i ich specyfikacja
Hydranty wewnętrzne dzielą się na trzy typy, w zależności od średnicy węża: DN 25, DN 33 i DN 52. Cyfry te oznaczają średnicę wewnętrzną węża w milimetrach. Różnią się one przeznaczeniem, wydajnością oraz konstrukcją węży i ciśnieniem roboczym.
- Hydranty DN 25:
- Wąż: półsztywny. Węże półsztywne mają elastyczność własną, zachowując jednocześnie tyle sztywności, że zwinięcie ich w krąg nie zamyka przekroju.
- Zastosowanie: stosowane są w budynkach zaliczonych pod względem pożarowym do kategorii zagrożenia ludzi (określanych skrótem ZL), czyli w obiektach użyteczności publicznej, takich jak szkoły, banki, sklepy, szpitale, biblioteki, hotele. Muszą być zamontowane w budynkach zamieszkania zaliczonych do ZL I, II, III i V (wysokie i niskie o powierzchni ponad 200 m²).
- Ciśnienie: przepisy nakładają obowiązek zmieszczenia się z wartościami ciśnienia w granicach 0,2 - 1,2 MPa (2-12 barów).
- Hydranty DN 33:
- Wąż: półsztywny.
- Zastosowanie: montowane są w garażach jednokondygnacyjnych, zamkniętych, przeznaczonych dla więcej niż 10 stanowisk postojowych. W garażu mamy do czynienia z pożarem intensywnym, lecz o ograniczonej powierzchni.
- Ciśnienie: dopuszczalna górna granica ciśnienia wynosi 0,7 MPa (7 barów).
- Hydranty DN 52:
- Wąż: płasko składany. Węże te są całkiem wiotkie, gdy nie ma w nich wody i zamykają swój przekrój całkowicie przy braku napełnienia. Ich prawidłowe użycie jest bardziej kłopotliwe niż węży półsztywnych, gdyż trzeba go całkowicie rozwinąć i dbać, by nie miał załamań.
- Zastosowanie: stosowane są w budynkach magazynowych i produkcyjnych (PM), budynkach wysokich i wysokościowych, również do ochrony stref pożarowych zaliczonych do kategorii zagrożenia ludzi ZL IV. W magazynach czy obiektach przemysłowych pożar bywa intensywny i trudno dostępny, dlatego użycie hydrantu 52, dającego masę wody, jest jak najbardziej wskazane.
- Ciśnienie: dopuszczalna górna granica ciśnienia wynosi 0,7 MPa (7 barów).
- Wydajność: rekompensuje trudność użycia, ponieważ przy odpowiednim ciśnieniu hydrant 52 podaje prawie trzy razy więcej wody niż hydrant 25 i niemal dwukrotnie więcej niż hydrant 33.
Różnica w górnej granicy ciśnienia dla węższych i grubszych węży wynika z faktu, że wąski wąż hydrantu 25 nawet przy dużym ciśnieniu daje się kierować osobie o średniej posturze, natomiast grubsze węże przy ciśnieniu rzędu 8 barów są niemożliwe do kontroli.
Zasady rozmieszczania i wymogi prawne
Niezależnie od typu, hydranty wewnętrzne umieszcza się przy drogach komunikacji ogólnej: przy wejściach do budynków i na poddasze, na korytarzach, w przejściach, przy wyjściach ewakuacyjnych, w pobliżu klatek schodowych, a także przy wejściach do pomieszczeń technicznych i magazynowych. Muszą one znajdować się na każdej kondygnacji, a ich zasięg powinien obejmować całą powierzchnię budynku. Zasięg ten, dla hydrantów 25 i 33, wyznacza się na długość do 30 metrów odcinka węża plus 3 metry stożkowego prądu wody, co ma zapewnić możliwość doprowadzenia węża i dostrzelenia prądem wody w każde miejsce w pomieszczeniu. Hydranty montuje się na wysokości około 1,5 metra. Ważne jest również zapewnienie tak dużej powierzchni przed hydrantem, by swobodnie dało się rozwinąć wąż.
Stosowanie hydrantów wewnętrznych nie jest wymagane we wszystkich rodzajach obiektów, a zależy od potencjalnego zagrożenia stwarzanego przez pożar, które rośnie z wielkością i wysokością budynku, liczbą przebywających w nim osób lub ilością materiałów palnych.
- W budynkach kategorii zagrożenia ludzi ZL I (dyskoteki, kina, teatry), ZL II (przedszkola, szpitale, domy opieki społecznej) lub ZL V (hotele, internaty) należy je stosować, gdy strefa pożarowa o danej ZL przekracza powierzchnię 200 m², niezależnie od wysokości budynku.
- W budynkach kategorii zagrożenia ludzi ZL III hydrant jest wymagany, jeśli budynek jest średniowysoki, a powierzchnia strefy pożarowej ZL III przekracza 200 m².
- Obowiązek stosowania hydrantów w budynkach przemysłowo-magazynowych (PM) wynika z gęstości obciążenia ogniowego (Qd) w strefie pożarowej (kryterium graniczne 500 lub 1000 MJ/m²) oraz powierzchni tej strefy (100 lub 200 m²).
Hydranty Zewnętrzne
Przeznaczenie i wygląd
Hydranty zewnętrzne są wykorzystywane do zewnętrznego gaszenia pożarów, ale także (jeśli zachodzi potrzeba) do poboru wody w innych celach, np. gospodarczych. Większość osób kojarzy to urządzenie z uwagi na charakterystyczny kształt i często czerwony kolor. Są one bezpośrednim ujściem wody z sieci wodociągowej, co w przypadku dużych pożarów zapewnia strażakom pewny dostęp do wody na palących się obszarach.
Rodzaje i lokalizacja
Hydranty zewnętrzne występują w postaci nadziemnej i podziemnej.
- Hydrant nadziemny: Składa się z zaworu hydrantowego zamkniętego, który działa jak portal pomiędzy siecią podziemną a wężami pożarniczymi. Często montowane są w pobliżu dużych budynków, typu szkoły, zakłady pracy, szpitale, choć ich zastosowanie jest szersze i obejmuje obszary miejskie i podmiejskie.
- Hydrant podziemny: Decyzję o jego budowie zazwyczaj podejmuje się w przypadku, w którym istnieją jakiekolwiek przeciwwskazania do budowy hydrantu nadziemnego (na przykład utrudnienia w ruchu lub kwestie estetyczne).
Hydranty zewnętrzne znajdują zastosowanie w pobliżu zabudowań o charakterze mieszkalnym, a także w miejscach podwyższonego ryzyka, tj. stacje benzynowe, fabryki, obiekty, na których odbywają się imprezy masowe, dworce itp. Według prawa powinny być umiejscowione w sposób łatwo dostępny z dróg komunikacyjnych i w odstępach nie większych niż 150 metrów. Hydranty zewnętrzne zainstalowane na sieci wodociągowej przeciwpożarowej powinny być wyposażone w odcięcia umożliwiające odłączanie ich od sieci.
Odpowiedzialność za utrzymanie
Ochrona przeciwpożarowa pozostaje w gestii gminy, która ma obowiązek łożyć na utrzymanie sieci wodociągowej i hydrantów. Natomiast bezpośrednia pieczę nad sprawnością i gotowością elementów należących do sieci sprawują przedsiębiorstwa wodno-kanalizacyjne. Tym samym tylko one są upoważnione do użytkowania hydrantów, co jest zgodne z polskim prawem.
Zasady użytkowania hydrantów
Dla kogo przeznaczone są hydranty?
Według polskiego prawa, z hydrantów zewnętrznych oraz wewnętrznych mogą korzystać jedynie wyszkolone ku temu służby, przede wszystkim straż pożarna. Niestety, wielu ludzi nie zdaje sobie z tego sprawy i używa ich do własnych celów (np. podlewania ogródków czy upraw), co jest niezgodne z przeznaczeniem i może mieć konsekwencje prawne. Hydranty są zaprojektowane do walki z pożarami na dużą skalę i wymagają specjalistycznej wiedzy oraz sprzętu.
Użycie hydrantu a gaśnica
Żaden przepis nie zabrania stosowania hydrantu do gaszenia pożaru w pierwszej fazie jego rozwoju, jednak użycie gaśnicy jest szybsze, bezpieczniejsze i przynosi znacznie mniej szkód. Gaśnica jest wygodniejsza w użyciu i ma tak dobraną wielkość, by mogła ją obsłużyć samodzielnie jedna osoba. Hydranty, choć teoretycznie możliwe do obsługi przez jedną osobę, są znacznie wygodniejsze i pewniejsze w obsłudze przez dwie, a często nawet trzy osoby.
Procedura bezpiecznego użycia
Obsługa hydrantu, szczególnie w przypadku DN 52 z wężem płasko składanym, jest bardziej skomplikowana. Taki wąż musi być całkowicie rozwinięty, zanim poda się wodę, ponieważ inaczej pod wpływem ciśnienia wody może się zapętlić w nierozwiązywalny supeł. Wymaga to zaangażowania co najmniej dwóch osób: jedna musi trzymać prądownicę, a druga odkręcić zawór. Węża półsztywnego (DN 25 i DN 33) nie trzeba w pełni rozwijać, ale obsługa przez jedną osobę jest nadal utrudniona, ponieważ po uruchomieniu zaworu hydrantowego i wpuszczeniu wody pod ciśnieniem, ciągnięcie węża z wodą w stronę pożaru jest ciężkie.
Użycie hydrantu wiąże się z jeszcze jednym, poważnym ograniczeniem: zanim zacznie się polewać pożar wodą, należy odłączyć dopływ prądu do budynku. To oznacza, że niezbędna jest trzecia (lub czwarta) osoba, która znajdzie i wyłączy przeciwpożarowy wyłącznik prądu. Ponadto, samo zjawisko pożaru niesie ze sobą poważne zagrożenia, przed którymi strażacy są przeszkoleni i wyposażeni w środki ochrony, a przeciętny użytkownik budynku nie ma o nich pojęcia ani odpowiedniej ochrony. Z tych powodów hydranty wewnętrzne są rzadko używane przez osoby postronne.
Złapanie hydrantu – metoda standardowa a metoda z załadunkiem od przodu
Alternatywne rozwiązania dla gospodarstw domowych
W budynkach jednorodzinnych, dwurodzinnych oraz w niskiej zabudowie osiedlowej i zagrodowej zazwyczaj nie ma hydrantów wewnętrznych. Jednak każde gospodarstwo domowe dysponujące kranem z wodą i wężem do podlewania ogrodu posiada swego rodzaju namiastkę hydrantu wewnętrznego. Choć nie ma ona parametrów profesjonalnego hydrantu (średnica węża jest zazwyczaj mniejsza, a ciśnienie wody niższe), może być pomocna w początkowej fazie pożaru.
Aby zwiększyć skuteczność takiego prowizorycznego rozwiązania, zaleca się:
- Zakup węża na zwijadle. Jest to wygodniejsze w codziennym użytkowaniu, oszczędza czas na rozplątywanie i przedłuża żywotność węża.
- Założenie prądowniczki dającej jak najbardziej rozproszony prąd wody. Idealna byłaby sztyca metrowej długości, która pozwoliłaby na skierowanie rozproszonego strumienia wody w ognisko pożaru z bezpieczniejszej odległości.
- Naukę odłączania dopływu energii elektrycznej (oraz gazu) do budynku. Zasada odcięcia energii elektrycznej obowiązuje zawsze przy gaszeniu wodą. W budynkach mieszkalnych najłatwiej znaleźć wyłącznik różnicowoprądowy przy tablicy lub w szafce bezpiecznikowej.
