Instalacja elektryczna w budynku, choć znacząco ułatwia codzienne funkcjonowanie, odgrywa również niemałą rolę w momencie powstania pożaru. Jej zadaniem jest wtedy zapewnienie bezawaryjnej pracy urządzeń przeciwpożarowych oraz bezpieczeństwa osobom przeprowadzającym akcję gaśniczą, narażonym na ewentualne porażenie prądem elektrycznym. Aby było to możliwe, należy zwrócić szczególną uwagę na obecność przeciwpożarowego wyłącznika prądu (PWP).
Czym jest Przeciwpożarowy Wyłącznik Prądu (PWP) i dlaczego jest niezbędny?
Przeciwpożarowy wyłącznik prądu należy do urządzeń ochrony przeciwpożarowej (ppoż.). Jest to istotny komponent w systemach bezpieczeństwa pożarowego, którego podstawową funkcją jest natychmiastowe odłączenie zasilania elektrycznego w budynku w przypadku zagrożenia pożarowego. W razie pojawienia się ognia umożliwia on odłączenie dopływu prądu i bezpieczne prowadzenie akcji gaśniczej. Dzięki temu niweluje się ryzyko rozprzestrzeniania się ognia spowodowanego iskrzeniem czy zwarciem instalacji elektrycznej. PWP nie tylko zwiększa bezpieczeństwo osób przebywających w budynku, ale również chroni mienie oraz infrastrukturę energetyczną przed dalszymi uszkodzeniami.
Wymagania Prawne dotyczące Stosowania PWP
Konieczność stosowania przeciwpożarowych wyłączników prądu w instalacjach elektrycznych w budynkach wynika z zapisów rozporządzenia Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie. Mówi o tym również rozporządzenie w sprawie ochrony ppoż. W myśl rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów, urządzenia przeciwpożarowe to urządzenia służące do zapobiegania powstawaniu, wykrywania oraz zwalczania pożarów lub ograniczania ich skutków (mogą to być urządzenia stałe lub półstałe, uruchamiane ręcznie lub samoczynnie).
Instalacja PWP jest wymagana prawnie wszędzie tam, gdzie:
- kubatura strefy pożarowej przekracza 1000 m³,
- budynek zawiera się w strefie zagrożenia wybuchem.
Dotyczy to zarówno budynków, w których istnieje niebezpieczeństwo pożaru, jak i wybuchu. W praktyce przede wszystkim obowiązek ten dotyczy budynków użyteczności publicznej, które gromadzą dużą liczbę osób, takich jak stadiony, hale sportowe, centra handlowe, budynki mieszkalne wielorodzinne, budynki usługowe, szkoły, przedszkola, magazyny i hale produkcyjne. Kolejną kategorią, gdzie można napotkać PWP, są budynki o szczególnej wartości historycznej czy kulturowej, które wymagają dodatkowej ochrony przed pożarem. W przypadku obiektów przemysłowych oraz magazynowych, szczególnie tych, w których przetwarzane lub przechowywane są materiały łatwopalne, te wyłączniki również są niezbędne. Przepisy jasno określają konieczność stosowania tych zabezpieczeń w celu minimalizacji ryzyka oraz zabezpieczenia życia ludzkiego i mienia.
Optymalne Umiejscowienie Przeciwpożarowego Wyłącznika Prądu
Prawidłowe umiejscowienie przeciwpożarowego wyłącznika prądu w budynku jest kluczowe dla zapewnienia skutecznej ochrony przeciwpożarowej. Wyłącznik powinien być umieszczony w pobliżu głównego wejścia do budynku lub złącza. Kluczowe jest, aby lokalizacja tego urządzenia była dobrze przemyślana, aby był on łatwo dostępny dla personelu ratunkowego oraz osób odpowiedzialnych za bezpieczeństwo budynku. Przepisy zalecają, aby wyłącznik znajdował się w strategicznym miejscu, blisko głównego wejścia lub na klatce schodowej, co pozwala na szybki dostęp w sytuacji awaryjnej. Lokalizacja PWP musi również uwzględniać aspekty związane z warunkami panującymi w budynku, takie jak dostępność dla osób niepełnosprawnych oraz adaptacja do specyfiki przestrzeni, której może dotyczyć np. zwiększony ruch ludzi w centrach handlowych czy miejscach rozrywki.
Oznakowanie PWP
Przeciwpożarowy wyłącznik prądu musi być odpowiednio oznakowany. Oznakowanie PWP należy wykonać znakiem z błyskawicą na czerwonym tle.
Zasada Działania i Elementy Składowe PWP
Przeciwpożarowy wyłącznik prądu to urządzenie odcinające dopływ prądu do wszystkich obwodów, z wyjątkiem obwodów zasilających instalacje i urządzenia, których funkcjonowanie jest niezbędne podczas pożaru. Nie może on powodować samoczynnego załączenia drugiego źródła energii elektrycznej (w tym zespołu prądotwórczego), z wyjątkiem źródła zasilającego oświetlenie awaryjne, jeśli występuje ono w budynku, a także innych urządzeń elektrycznych, które muszą funkcjonować w czasie pożaru (np. pompy hydrantowe, wentylatory oddymiające).
PWP ma za zadanie wyłączyć wszystkie rodzaje zasilania obiektu:
- zasilanie podstawowe (sieć),
- zasilanie rezerwowe (druga sieć),
- zasilanie rezerwowe (agregat prądotwórczy),
- zasilanie awaryjne UPS,
- inne zasilanie PV (fotowoltaiczne) oraz magazyny energii.
Elementy Składowe PWP
Aby PWP mógł skutecznie pełnić swoją rolę, musi spełniać wymogi techniczne oraz składać się z precyzyjnie dobranych komponentów. Kluczowym elementem jest mechanizm szybkiego odłączania zasilania elektrycznego, który zapobiega dalszym iskrzeniom i zwarciom mogącym zwiększać ryzyko pożaru. W skład przeciwpożarowego wyłącznika prądu wchodzą:
- Urządzenie uruchamiające (UU PWP): Jest to "przycisk" zdalnego sterowania PWP pozwalający na podanie sygnału do urządzenia wykonawczego PWP w celu dokonania wyłączenia energii elektrycznej w obiekcie według zaprogramowanego scenariusza oraz sygnalizacji stanu dozoru wraz z informacją o stanach urządzeń wykonawczych podłączonych do UU PWP. Przycisk wyzwalający powinien znajdować się w pobliżu głównego wejścia do budynku lub w pobliżu złącza, czyli miejsca, gdzie znajdują się bezpieczniki mocy (BM), często też licznik i inne elementy. Aparat elektryczny stanowiący element wykonawczy PWP (sterowany przy pomocy wspomnianego „czerwonego przycisku”) zazwyczaj jest instalowany w rozdzielnicy głównej budynku, zlokalizowanej w pomieszczeniu wydzielonym pożarowo lub rozdzielnicy pożarowej.
- Urządzenie sygnalizujące (US PWP): Sygnalizator optyczny wskazujący jednoznacznie wyłączenie zasilania obiektu za pośrednictwem automatyki urządzenia wykonawczego PWP, informuje o fizycznym przełączeniu styków aparatu wykonawczego PWP.
- Urządzenie wykonawcze (UW PWP): Urządzenie składające się z głównych aparatów wyłączających (rozłącznika spełniającego wymagania normy PN-EN 60947-3:2021-07 lub wyłącznika spełniającego wymagania normy PN-EN60947-2:2018-01+A1:2020-06) wraz z układem zasilania oraz automatyką kontrolno-sterującą, służącą do mechanicznego odłączenia dopływu energii elektrycznej do obiektu, zabudowaną w obudowie zapewniającej odpowiednie warunki środowiskowe.
Specyfika PWP w Instalacjach Fotowoltaicznych (PWP PV)
Wyłącznik przeciwpożarowy PV to jeden z kluczowych elementów każdej nowoczesnej instalacji fotowoltaicznej. Pełni on niebagatelną rolę w kontekście bezpieczeństwa pożarowego. PWP PV (ang. Fireman Switch) to urządzenie lub zespół urządzeń umożliwiających szybkie ograniczenie napięcia niebezpiecznego w obwodach prądu stałego (DC) prowadzących od paneli do falownika. System ten musi umożliwiać szybkie ograniczenie napięcia do bezpiecznego poziomu (poniżej 120 V DC) w przewodach znajdujących się wewnątrz budynku - najlepiej w sposób automatyczny lub zdalny. Lokalizacja wyłącznika ppoż. PV ma kluczowe znaczenie dla jego skuteczności. Powinien być zainstalowany w miejscu łatwo dostępnym i oznakowanym, tak aby możliwe było jego szybkie zidentyfikowanie i uruchomienie przez straż pożarną. W wielu przypadkach zaleca się stosowanie rozłączników ppoż.
Najczęstsze Błędy przy Montażu PWP PV
Mimo jasnych przepisów i zaleceń, w praktyce wciąż można spotkać się z błędami przy montażu wyłączników przeciwpożarowych w instalacjach PV. Jednym z nich jest zastosowanie niewłaściwego typu wyłącznika. Pamiętaj - pytanie, gdzie powinien być zamontowany wyłącznik ppoż. PV, to nie tylko kwestia formalności, ale realne bezpieczeństwo.
Wymogi Techniczne, Certyfikacja i Dopuszczenie do Obrotu PWP
Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r., przeciwpożarowe wyłączniki prądu są urządzeniami przeciwpożarowymi i w związku z tym powinny zostać wykonane zgodnie z projektem uzgodnionym przez rzeczoznawcę do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych. Warunkiem dopuszczenia ich do użytkowania jest przeprowadzenie odpowiednich prób i badań, potwierdzających prawidłowość ich działania.
Krajowa Ocena Techniczna i Znakowanie
Z uwagi na brak normy zharmonizowanej dla PWP, jego wprowadzenie na rynek wymaga uzyskania Krajowej Oceny Technicznej (KOT) oraz spełnienia krajowych przepisów dotyczących znakowania i certyfikacji. PWP wprowadza się do obrotu lub udostępnia na rynku krajowym, jeżeli:
- nadaje się do stosowania w obiektach budowlanych, w zakresie odpowiadającym jego właściwościom użytkowym i zamierzonemu zastosowaniu, co oznacza, że jego właściwości użytkowe umożliwiają prawidłowe zaprojektowanie i wykonanie obiektów budowlanych, w których ma on być zastosowany w sposób trwały i spełniać podstawowe wymagania,
- jest odpowiednio oznakowany poprzez umieszczenie oznakowania CE dla wyrobów objętych normami zharmonizowanymi oraz dla rozwiązań krajowych znakiem budowlanym B dla wyrobów objętych Krajową oceną techniczną (KOT),
- wyrób budowlany jest dopuszczony jednostkowo do użytkowania w (konkretnym) obiekcie budowlanym zgodnie z art. 10 ust.1 ustawy o wyrobach budowlanych.
Ocenę właściwości użytkowych tego wyrobu stanowią ustalenia zawarte w Krajowej Ocenie Technicznej (KOT) w zakresie właściwości użytkowych tego wyrobu. W związku z tym KOT staje się dokumentem odniesienia dla wyrobu budowlanego i stanowi w tym wypadku stanowisko z wymaganiami tak, jak norma wyrobu dla urządzenia przeciwpożarowego.
Procedura Jednostkowego Dopuszczenia
Ustawodawca nie określił w jakich przypadkach można stosować dopuszczenie jednostkowe. Naturalne jest, że z uwagi na szybko powstające i zmieniające się nowe technologie ciężko jest nadążyć producentom wyrobów budowlanych z zachowaniem drogi zgodnej z obowiązującymi przepisami, obejmującej badania laboratoryjne, zakładową kontrolę produkcji oraz certyfikację. W takich przypadkach wprowadzenie dopuszczenia jednostkowego dla niektórych wyrobów budowlanych jest konieczne, aby nie hamować rozwoju technologicznego.
Procedura jednostkowego dopuszczenia jest niezbędna w szczególnych przypadkach dla nowo powstałych technologii, dla których nie ma wyrobów dostępnych na rynku i wprowadzonych do obrotu. Jednakże procedura jednostkowego dopuszczenia nie może być rozwiązaniem zamiennym dla wyrobów budowlanych, w tym urządzeń przeciwpożarowych, wprowadzonych do obrotu na podstawie przepisów krajowych i oznakowanych znakiem budowlanym „B”.
Warunkiem dopuszczenia do jednostkowego zastosowania wyrobu budowlanego jest, że:
- wyrób nie jest przeznaczony do powszechnego stosowania,
- wyrób nie jest objęty normą zharmonizowaną w rozumieniu rozporządzenia (UE) Nr305/2011, ani nie jest zgodny z wydaną dla niego europejską oceną techniczną (analogicznie krajowa ocena techniczna),
- wyrób nie może być produkowany seryjnie, z przeznaczeniem do stosowania powszechnego,
- nie może stanowić przedmiotu swobodnego obrotu handlowego, tj. nie może być odstąpiony, sprzedany bądź przekazany w celu zastosowania w innym obiekcie budowlanym,
- art.10 ust. 1 ustawy znajduje zastosowanie wyłącznie w szczególnych przypadkach i dotyczy wyrobu budowlanego, który wymaga indywidualnego zaprojektowania i wytworzenia z uwagi na specjalne, niestandardowe potrzeby, wyprodukowanego dla jednego, konkretnego zastosowania, wymagających często dostosowania urządzeń produkcyjnych do ich wytworzenia.
Przeglądy Techniczne i Utrzymanie PWP
Wyłącznik PPOŻ., podobnie jak inne instalacje przeciwpożarowe w obiekcie, aby był sprawny, musi zostać poddany przeglądowi technicznemu. W aktualnie obowiązujących przepisach zostały określone czynności, jakie należy wykonać podczas przeglądu. Jest to przede wszystkim fizyczne sprawdzenie zadziałania wyłącznika, czy odłącza dopływ energii elektrycznej do budynku. Ponadto sprawdzany jest stan szkieł w przyciskach wyzwalających i oznakowanie. Mając to na uwadze, przegląd wyłącznika przeciwpożarowego należy zlecić specjalistom posiadającym odpowiednie uprawnienia do wykonywania przeglądu technicznego.
tags: #wylacznik #przeciwpozarowy #pradu #przy #ktorych #drzwiach