Jelcz 004 i 004M: Dane Techniczne i Wymiary Samochodów Pożarniczych

Początki produkcji samochodów pożarniczych w Jelczańskich Zakładach Samochodowych w Jelczu k/Oławy sięgają końca lat pięćdziesiątych. Pierwotnie pojazdy pożarnicze w Polsce opierano na podwoziu Star 20, które charakteryzowało się niską nośnością i małym rozstawem osi, co prowadziło do znacznego kołysania wzdłużnego i ograniczało możliwości zabudowy. Te niedoskonałości sprawiły, że samochody te nie spełniały wymagań strażaków, co wymusiło opracowanie nowej konstrukcji.

W Biurze Konstrukcyjnym Przemysłu Motoryzacyjnego w Warszawie stworzono nowy samochód strażacki na podwoziu Star 21P (od 1960 roku zmodyfikowane podwozie Star 25P). Produkcję tego pojazdu wdrożono w Jelczańskich Zakładach Samochodowych w 1958 roku. Były to samochody typu N761-SBA2000/16 (wyposażone w autopompę) oraz N761-SBM2000/8 (wyposażone w motopompę). Następcą tych samochodów był Jelcz 028 (N762), wykonany na podwoziu Star A26P, który do produkcji wszedł w 1966 roku. Trzy lata później do produkcji wdrożona została jego wersja rozwojowa, oznaczona jako Jelcz 003. Produkcja tego modelu zakończyła się pod koniec lat siedemdziesiątych.

Rozwój Ciężkich Samochodów Gaśniczych w JZS

Rozwój miast i przemysłu przyczynił się do zwiększenia zagrożenia pożarowego, co wymusiło potrzebę nowszych i wydajniejszych środków w postaci samochodów pożarniczych. Z początkiem lat siedemdziesiątych zdecydowano o przystąpieniu do prac nad dwoma nowymi samochodami gaśniczymi: średnim samochodem gaśniczym (terenowym) i ciężkim samochodem gaśniczym.

Pierwszy z nich powstał w BKMot. w Łodzi (podwozie 4x4 - Star P244L) oraz w Biurze Konstrukcyjnym JZS w Jelczu (nadwozie i armatura pożarnicza). Produkcję seryjną tego pojazdu, oznaczonego jako Jelcz 005 - GBA-2,5/16, rozpoczęto pod koniec 1975 roku. Potocznie nazywany "TARKĄ", produkowany był (od 1979 roku jako zmodernizowana wersja Jelcz 005M) do końca lat dziewięćdziesiątych.

Jelcz 004: Ciężki Samochód Gaśniczy

Drugim pojazdem, opracowanym równolegle z Jelczem 005, był ciężki samochód gaśniczy. Założenia do tego pojazdu powstały w 1971 roku przy współpracy Komendy Głównej Straży Pożarnej z konstruktorami JZS. Samochód ten skonstruowano na podwoziu Jelcz 315M i oznaczono jako Jelcz 004 - GCBA-6/32.

Zgodnie z założeniami Jelcz 004 miał zbiornik wody o pojemności 6000 dm³, zbiornik środka pianotwórczego o pojemności 600 dm³, autopompę o wydajności 3200 dm³/min przy ciśnieniu 80 Mpa oraz dwa umieszczone na dachu działka wodno-pianowe o wydajności 1600 dm³/min. Wykonano trzy prototypy, które poddano próbom. Ostatecznie zrezygnowano z importu z Czechosłowacji autopompy, mieszacza pianowego, zaworu klapowego oraz działek wodno-pianowych. Zamiast tego zastosowano:

• autopompę A 32/8, produkowaną w ŚFUP Świdnica, opracowaną specjalnie dla tego pojazdu
• przepustnicę zaoporową z Bielskiej "BEFAMY" zamiast zaworu klapowego
• jedno działko firmy Rosenbauer o wydajności 2400 dm³/min w miejsce dwóch pierwotnie planowanych
• mieszacz pianowy również pochodzący z firmy Rosenbauer

Serię próbną tych pojazdów wykonano w 1974 roku. Na podstawie obserwacji użytkowanych w kraju pojazdów inżynierowie z JZS i OBR-OP w Józefowie stopniowo usuwali niektóre usterki, m.in. poprawiono uszczelnienia autopompy w ŚFUP oraz wzmocniono konstrukcję zbiornika środka pianotwórczego w JZS.

Jelcz 004M: Modernizacja i Udoskonalenia

W 1979 roku Jelcz 004 został zastąpiony zmodernizowaną wersją - Jelcz 004M. Modyfikacje objęły m.in. eżektorowy układ zasysania autopompy oraz układ sterowania przepustnicy zaporowej (wprowadzenie dublującego, ręcznego sterowania). Ponadto w układzie wodno-pianowym zastosowano bardziej niezawodne zawory kulowe, a także przesunięto działko wodno-pianowe do przodu, co zmniejszyło jego "martwy kąt".

Pomimo wielu zmian konstrukcyjnych, Jelcze 004 i 004M (określane również jako "jelonki") do końca produkcji posiadały pewne wady:

• zacinające się brezentowe rolety schowków i pulpitu autopompy
• przecieki środka pianotwórczego do zbiornika wody
• wycieki na połączeniach rurowych armatury wodno-pianowej
• podstawowa wada, powstała już na etapie założeń - kabina.

W Jelczu 004 i 004M zastosowano kabinę seryjnie produkowanych samochodów ciężarowych. Kabina posiadała tylko dwoje drzwi, była ciasna i musiała pomieścić czteroosobową załogę (razem z kierowcą). Większą część kabiny zajmowała osłona (tunel) silnika, a strażacy siedzący z tyłu mieli do dyspozycji jedynie dwie małe ciasne ławeczki. Pomimo tych wad "jelonki" były produkowane do 1991 roku, a ich produkcję zaniechano z chwilą zakończenia produkcji podwozi Jelcz 325.

Charakterystyka Techniczna Jelcz 315 (podwozie bazowe)

Samochód Jelcz 004 (GCBA-6/32) to ciężki samochód pożarniczy, produkowany przez Jelczańskie Zakłady Samochodowe. Zabudowany na podwoziu Jelcz P315MS, które wyposażone zostało w silnik z turbosprężarką i sześciobiegową przekładniową skrzynię biegów. Kabina posiadała 4 miejsca dla załogi. Pojazd posiadał zbiornik na wodę o pojemności 6000 litrów oraz zbiornik na środek pianotwórczy o pojemności 600 litrów. W pojeździe zastosowano autopompę A32 o wydajności 3200 l/min.

Pojazd został przystosowany do prowadzenia akcji gaśniczej podczas ruchu. Pozwalał także na równoczesne użycie dwóch działek albo czterech linii tłoczących wodę lub pianę.

Silnik i Układ Napędowy

Silnik 6-cylindrowy ZS, SW 680/1 ustawiony był nad osią przednią. Przy średnicy cylindra 127 mm i skoku tłoka 146 mm miał objętość skokową 11 100 cm³. Silnik ten, przy stopniu sprężania 15,8, osiągał moc 147 kW przy 2200 obr/min, a maksymalny moment obrotowy wynosił 743 Nm przy 1200 obr/min. Kuty jednolity wał korbowy podparto na siedmiu ślizgowych łożyskach głównych. Zastosowano wtrysk bezpośredni do toroidalnych komór spalania umieszczonych w denkach tłoków. Początkowo montowano tłoczkową pompę wtryskową oraz wtryskiwacze firmy CAV. W późniejszym okresie wprowadzono aparaturę wtryskową produkowaną w kraju według licencji firmy Friedmann - Meyer. Silnik miał górnozaworowy, popychaczowy układ rozrządu z wałkiem umieszczonym w kadłubie. Obiegowy, ciśnieniowy układ smarowania zasilany był jednosekcyjną pompą zębatą. Układ chłodzenia cieczą wyposażono w termostat. Masa suchego silnika wynosiła 970 kg.

Skrzynia Biegów i Most Napędowy

Sprzęgło główne, jednotarczowe, sterowane mechanicznie, dostosowano do współpracy z nowym silnikiem. Skrzynia biegów miała pięć biegów, przy czym bieg czwarty był biegiem bezpośrednim, a biegi od II do V zostały zsynchronizowane. Jednoczęściowy wał napędowy z przegubami krzyżakowymi przenosił napęd na tylny most. Sztywny most napędowy typu Raba P 018 zawierał przekładnię główną stożkową oraz planetarne zwolnice w piastach tylnych kół. Całkowite przełożenie mostu wynosiło 7,07.

Rama i Zawieszenie

Podłużnicowa rama spawana rozszerzała się w części przedniej. Sztywna oś przednia oraz tylny most zawieszone zostały na podłużnych półeliptycznych resorach piórowych. W tylnym zawieszeniu zastosowano dodatkowe resory piórowe.

Układ Kierowniczy i Hamulcowy

W układzie kierowniczym wprowadzono przekładnię śrubowo-kulkową z integralnym wspomaganiem hydraulicznym. Do zasilania mechanizmu wspomagania służyła wirnikowa pompa firmy Hobourn-Eaton. Pneumatyczny układ hamulca roboczego podzielono na dwa obwody. Instalację pneumatyczną zasilała dwucylindrowa sprężarka tłokowa. Połączenie z układem hamulcowym przyczepy realizowane było jednym przewodem. Hamulec pomocniczy (ręczny) mechaniczny działał na dźwignie hamulców tylnego mostu. Zastosowano także hamulec silnikowy.

Kabina

Kabina kierowcy typu 407 wyposażona została w dwa systemy ogrzewania. Z układem chłodzenia silnika połączone zostały dwie nagrzewnice z dmuchawami, umieszczone przy ścianie przedniej. Natomiast za fotelem kierowcy zabudowano niezależne urządzenie grzewcze typu OETF-1 (NRD).

Wymiary i Masa (Jelcz 315)

Skrzynia ładunkowa o konstrukcji drewnianej przejęta była z Żubra A 80. Jej powierzchnia wynosiła 11,2 m². Podstawowe wymiary Jelcza 315 nie uległy zmianie w stosunku do Żubra. Nieznacznemu zwiększeniu uległa masa własna pojazdu i wynosiła 6440 kg przy ładowności 8000 kg. Przy pełnym obciążeniu pojazdu nacisk na tylną oś wynosił 9840 kg. Pojazd osiągał prędkość maksymalną 87 km/h. Zużycie paliwa wynosiło ok. 28 dm³/100 km, a podczas ciągnięcia przyczepy o masie całkowitej 14 t około 36 dm³/100 km. Produkcja seryjna Jelcza 315 ruszyła w IV kwartale 1968 r. W tym roku wykonano też ostatnią serię samochodów Żubr A80. Ogółem w 1968 r. wyprodukowano w JZS 1623 samochody ciężarowe.

Nowe Kierunki Rozwoju: Jelcz P422 (Prototyp 010)

W 1986 roku w JZS wykonano prototyp nowego samochodu gaśniczego, mającego w przyszłości zastąpić model 004M. Pojazd zabudowano na podwoziu Jelcz P422 należącym do nowej serii 400, której produkcję właśnie rozpoczęto. Po raz pierwszy w polskim samochodzie pożarniczym zastosowano wygodną czterodrzwiową kabinę załogową, która mieściła sześcioosobową sekcję. Kabina ta została zbudowana z elementów kabin 134/136 i otrzymała oznaczenie 135. W celu poprawy dostępu do silnika i innych zespołów była ona odchylana hydraulicznie.

Nadwozie specjalne podzielono na trzy moduły. Pierwszy moduł mieścił sprzęt i armaturę pożarniczą i zamykany był z obu stron nadwozia drzwiami żaluzjowymi. Wykonano dwa prototypy tego pojazdu, które w ramach próbnej eksploatacji pełniły służbę w podziałach bojowych. Ze względu na brak środków finansowych do końca lat osiemdziesiątych nie udało się uruchomić produkcji seryjnej Jelcza 010.

Jelcz 004 w Krajowym Systemie Ratowniczo-Gaśniczym

JELCZ 004 - GCBA-6/32 (Gaśniczy, ciężki, bojowy, autopompa) jest samochodem używanym w Krajowym Systemie Ratowniczo-Gaśniczym, którego zadaniem jest zwalczanie pożarów. Przykładowo, jednostka OSP Pniewy otrzymała Jelcza 004 w 2004 roku, decyzją Wielkopolskiego Komendanta Wojewódzkiego Państwowej Straży Pożarniczej w Poznaniu, co było bezpośrednio związane z unowocześnianiem parku samochodów JRG PSP Wolsztyn.

Szczegółowe Dane Techniczne Jelcz 004 (oparte na Jelcz 325D/S)

Poniżej przedstawiono wybrane szczegółowe dane techniczne modelu Jelcz 004, bazujące na specyfikacji podwozia Jelcz 325D/S:

tags: #wymiary #jelcz #strazacki