Wprowadzenie do hydrantów w ochronie przeciwpożarowej
Hydrant to urządzenie, które umożliwia bezpośredni pobór wody z głównych przewodów sieci wodociągowej. W systemie ochrony przeciwpożarowej (ppoż.) hydranty pełnią fundamentalną rolę, będąc kluczowym elementem instalacji ppoż. w budynku oraz w jego otoczeniu. Temat instalacji przeciwpożarowej w budynku bywa często niedoceniany przez inwestorów, dopóki nie zbliża się odbiór techniczny obiektu, a bez sprawnie działających hydrantów jest on niemożliwy.
Typy hydrantów: wewnętrzne i zewnętrzne
W praktyce stosuje się dwa główne typy hydrantów, które, choć różnią się konstrukcją i przeznaczeniem, wzajemnie się uzupełniają: hydranty wewnętrzne i zewnętrzne.
Hydranty wewnętrzne
Hydrant wewnętrzny jest montowany w obrębie budynku, najczęściej na klatkach schodowych, korytarzach czy w garażach podziemnych. Jego podstawowym zadaniem jest umożliwienie natychmiastowego przystąpienia do akcji gaśniczej - jeszcze zanim na miejsce dotrze straż pożarna. W praktyce spotyka się trzy podstawowe typy hydrantów wewnętrznych:
- DN25: Z wężem półsztywnym, znajduje zastosowanie w budynkach mieszkalnych i biurowych o niższej kategorii zagrożenia. Wymaga się dla niego minimum 1,0 l/s przy ciśnieniu 0,2 MPa.
- DN33: Wymaga się dla niego minimum 1,5 l/s przy ciśnieniu 0,2 MPa.
- DN52: Wymaga się dla niego minimum 2,5 l/s przy ciśnieniu 0,2 MPa.
W przypadku wariantów wewnętrznych duże znaczenie ma forma zabudowy - hydrant wnękowy pozwala zaoszczędzić miejsce na korytarzu, podczas gdy wersje natynkowe sprawdzą się tam, gdzie nie ma możliwości ingerencji w ścianę.
Hydranty zewnętrzne
Hydrant zewnętrzny to punkt poboru wody zlokalizowany na zewnątrz budynku, przy drogach dojazdowych, placach lub skwerach. Wyróżnia się dwa typy:
- Nadziemne: Widoczne, w formie charakterystycznego słupka, łatwiejsze w lokalizacji i serwisie, choć bardziej narażone na uszkodzenia mechaniczne.
- Podziemne: Ukryte w studzience pod pokrywą, instalowane, gdy montaż hydrantów nadziemnych jest szczególnie utrudniony lub niewskazany.
Hydrant zewnętrzny jest częścią sieci wodociągowej stanowiącej źródło wody do celów przeciwpożarowych. Przepustowość hydrantu zewnętrznego DN80 wynosi minimum 10 l/s przy ciśnieniu 0,2 MPa, co jest kilkukrotnie większą wydajnością niż typowego hydrantu wewnętrznego DN25. Dla hydrantu nadziemnego DN 80 na sieciach wodociągowych wymagany przepływ wynosi 5 dm3/s. Na sieciach wodociągowych o średnicy nominalnej nie mniejszej niż DN 250, w celu zapewnienia możliwości intensywnego czerpania wody, powinny być instalowane hydranty nadziemne DN 100 lub DN 150.
Wzajemne uzupełnianie się systemów
Porównując oba rozwiązania, łatwo dostrzec, że nie konkurują ze sobą, lecz się uzupełniają. Hydrant wewnętrzny działa w pierwszych minutach pożaru, kiedy szybka reakcja zapobiega rozprzestrzenieniu ognia. Hydranty wewnętrzne i zewnętrzne to dwa systemy o różnym przeznaczeniu, wspólnie tworzące kompleksowy system ochrony ppoż.
Budowa i zasada działania hydrantu podziemnego
Hydrant podziemny jest elementem sieci wodociągowej, który umożliwia dostęp do wody w celach przeciwpożarowych, a także do innych zadań technicznych, takich jak płukanie rur wodociągowych czy dostarczanie wody na potrzeby budowlane.
Głównym elementem regulującym przepływ wody w hydrancie jest zasuwa (zawór odcinający). Hydrant podziemny działa na zasadzie odcięcia lub otwarcia przepływu wody z sieci wodociągowej. Do głowicy hydrantu podłącza się specjalne urządzenie, np. stojak hydrantowy, który umożliwia dostęp do wody. Klucz hydrantowy służy do odkręcenia zasuwy, co otwiera przepływ wody z sieci do urządzenia podłączonego do hydrantu.
Po zakończeniu pracy zawór zostaje zamknięty, a hydrant jest oczyszczany z wody, aby zapobiec jego zamarznięciu w okresie zimowym. Dzięki swojej konstrukcji i lokalizacji hydrant podziemny jest odporny na wiele zagrożeń zewnętrznych, co czyni go niezastąpionym w wielu sytuacjach.
Jak działają hydranty?
Wymagania prawne dotyczące lokalizacji i instalacji
Zgodnie z polskim prawem, oba typy hydrantów muszą spełniać ściśle określone wymagania, a odpowiednie rozporządzenia precyzują, gdzie i w jakich odstępach należy je rozmieszczać. Prawo budowlane stanowi, że obiekt budowlany należy projektować i budować w sposób określony w przepisach i zgodnie z zasadami techniki, zapewniając m.in. spełnienie podstawowych wymagań dotyczących bezpieczeństwa pożarowego.
Hydranty wewnętrzne umieszcza się na każdej kondygnacji budynku tak, aby obejmowały zasięgiem całą powierzchnię użytkową. Brak hydrantu wewnętrznego w budynku, w którym jest on wymagany projektem, stanowi naruszenie przepisów ppoż. Właściciel lub zarządca nieruchomości odpowiada za zapewnienie hydrantów wewnętrznych, jeśli wymagają tego warunki ochrony ppoż. dla danego obiektu.
Dla niektórych obiektów konieczne jest zapewnienie przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę do zewnętrznego gaszenia pożaru - szczegółowe wytyczne zawarte są w rozporządzeniu Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 24 lipca 2009 r. W rozporządzeniu znajdują się również informacje dotyczące sposobów określania wymaganej ilości wody do celów ppoż. Dla pozostałych obiektów budowlanych woda do celów ppoż. do zewnętrznego gaszenia pożaru jest przewidziana w ramach ilości wody dla jednostek osadniczych, nie mniejszej jednak niż 10 dm3/s.
Sieci wodociągowe będące źródłem wody do celów ppoż. powinny być zasilane z pompowni przeciwpożarowej, zbiornika wieżowego, studni lub innych urządzeń, które zapewniają wymaganą wydajność i odpowiednie ciśnienie w hydrantach zewnętrznych przez co najmniej 2 godziny. Przepisy wskazują, że ppoż. sieci wodociągowe powinno wykonywać się jako sieci obwodowe. Poza obszarami miejskimi, gdzie łączna wymagana ilość wody nie przekracza 20 dm3/s, dopuszczalna jest jednak budowa sieci rozgałęzieniowej. Dopuszcza się również budowę rozgałęzień z sieci obwodowej w celu zasilania hydrantów zewnętrznych. Hydranty zewnętrzne umieszcza się wzdłuż dróg i ulic, a także przy ich skrzyżowaniach. Hydranty strażackie zainstalowane na sieci wodociągowej ppoż. powinny być wyposażone w odcięcia, które umożliwiają odłączenie ich od sieci.
Dobór konkretnych modeli hydrantów zaczyna się od projektu instalacji ppoż., jednakże sporo decyzji pozostaje po stronie inwestora. Hydranty zewnętrzne dobiera się głównie pod kątem warunków terenowych i możliwości zasilania.
Konserwacja i przeglądy techniczne
Obydwa rodzaje hydrantów wymagają regularnych przeglądów - co najmniej raz w roku należy sprawdzić ich działanie. Dodatkowo, raz na pięć lat trzeba przeprowadzić próbę ciśnieniową węża. Regularna konserwacja jest kluczowa dla zapewnienia ich sprawności i gotowości do użycia w sytuacji zagrożenia.
Systemy oznakowania hydrantów
Oznakowanie hydrantów zewnętrznych
Do oznakowania hydrantów zewnętrznych stosuje się biało-czerwone tabliczki i znaki przestrzenne (znaki 3D) zgodne z normą "Znaki bezpieczeństwa. Techniczne środki przeciwpożarowe", posiadające świadectwo dopuszczenia CNBOP. Na znaku widnieje czarna litera „H” na białym tle. W celu wskazania lokalizacji instalacji wodociągowych i hydrantów zewnętrznych stosuje się tabliczki orientacyjne - na czerwonych tabliczkach umieszcza się informacje dotyczące hydrantu zewnętrznego.
Oznakowanie hydrantów wewnętrznych
Do oznakowania hydrantów wewnętrznych stosuje się znaki bezpieczeństwa - znaki ochrony przeciwpożarowej. Dla znaków ochrony ppoż. obowiązuje norma PN-EN ISO 7010, przy czym w dalszym ciągu można stosować znaki zgodne z wymaganiami wycofanej już normy PN-92/N-01256/01. Informacje dotyczące pozostałych elementów sieci umieszcza się natomiast na białych tabliczkach orientacyjnych.
Kluczowe akty prawne i normy
Prawidłowe funkcjonowanie systemów hydrantowych jest uregulowane przez szereg aktów prawnych i norm:
- Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 roku w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz. U. z 2022 r. poz. 1225).
- Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz. U. z 2023 r. poz. 822).
- Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 24 lipca 2009 roku w sprawie przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę oraz dróg pożarowych (Dz. U. z 2009 r. Nr 124, poz. 1030).
- Polska Norma PN-EN 671-1 Stałe urządzenia gaśnicze. Hydranty wewnętrzne. Hydranty z wężem półsztywnym.
- Polska Norma PN-EN 671-2 Stałe urządzenia gaśnicze. Hydranty wewnętrzne. Hydranty z wężem płasko składanym.
- Polska Norma PN-EN 671-3 Stałe urządzenia gaśnicze. Hydranty wewnętrzne. Konserwacja hydrantów wewnętrznych z wężem półsztywnym i z wężem płasko składanym.
- Polska Norma PN-EN 1074-6 Armatura wodociągowa. Wymagania użytkowe i badania sprawdzające. Zasuwy i zawory hydrantowe.