Służba strażaka, niezależnie od tego, czy pełniona jest w strukturach Państwowej Straży Pożarnej (PSP), czy w ramach Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP), wymaga przestrzegania określonych norm etycznych i zasad postępowania. Te zasady, kształtowane przez historię pożarnictwa, są fundamentem zaufania społecznego i skuteczności działania w sytuacjach zagrożenia.
Historyczne Zasady Moralne Strażaków (Przykazania Strażackie)
Poniżej przedstawiono zbiór tradycyjnych zasad, które od dawna stanowią drogowskaz dla każdego strażaka:
Trzeźwość
Trzeźwość jest podstawą wszystkich cnót, jakie prawego strażaka zdobić powinny. Bo zważ, bracie, czy zdołasz cośkolwiek wykonać porządnie, gdy głowa zaprószona? Zważ dalej, że tu idzie o mienie, a częstokroć o życie bliźniego twego lub o twoje własne.
Umiarkowanie
Nawet na ucztach towarzyskich i uroczystościach rodzinnych zachowuj umiarkowanie i wstrzemięźliwość.
Czujność
Bądź czujny jak kogut w nocy, jak żuraw w dzień. Zawsze gotów spieszyć na ratunek, kędy trąbka zawoła. Śpij jak zając, a bądź mężny jak lew.
Odwaga i Rozwaga
Bądź odważny, ale i rozważny. Nie narażaj życia i zdrowia tam, gdzie nic osiągnąć się nie da, lub gdzie oczywiste niebezpieczeństwo życiu zagraża. Nie czyń nic dla brawury, dla popisu, dla pozyskania poklasku tłumu próżniaczych widzów, lecz wszystko czyń, co każe obowiązek, co każą przełożeni, co wymaga dobro dzieła, któremu służysz.
Posłuszeństwo Przełożonym
Będziesz posłusznym przełożonym swoim. Strażak to żołnierz armii dobrego dzieła i jak żołnierz winien w rzeczach służby wyrzec się swojej własnej woli. Pożar jest twoim nieprzyjacielem, z którym się potykać masz, więc następuj na niego nie dorywczo, lecz podług wskazań starszyzny. Słuchaj komendy i ruszaj odważnie naprzód.
Przestrzeganie Porządku
Przestrzegaj porządku. Krótkie przykazanie, a wiele w sobie mieści. Każdy człowiek powinien zachowywać porządek i ład, czystość i ochędóstwo u siebie w domu, a cóż dopiero strażak. Przysłowie głosi: "Porządek jest duszą świata, bez porządku ani państwo, ani dom ostać się nie może". A zatem: "Jeżeli twojej pieczy powierzone zostały narzędzia Towarzystwa, to trzymaj każdą rzecz na przeznaczonym na to raz na zawsze miejscu, ażebyś nie tylko w dzień mógł do niej trafić, ale i w nocy, po omacku." Klucze od składu niech będą zawieszone zawsze na tym samym gwoździu, a tak, iżby oprócz ciebie nikt z domowników (a najmniej dzieci) do nich przystępu nie miał. "Jeżeli jesteś towarzyszem szeregowcem, to przeznacz swemu rynsztunkowi pewien kącik w domu na jego przechowywanie, ażebyś w razie potrzeby nie był zmuszony dopiero błąkać się i szukać to hełmu, to pasa lub topora. Bywa czasem, że sygnał już dany na wyruszenie do pożaru, a hełmu znaleźć nie można, bo ukochany synek strażaka paraduje w nim po ulicy. Dzieciom należy surowo wzbraniać ruszania uzbrojenia strażackiego." Nareszcie, czy jesteś magazynierem, czy tylko szeregowcem czynnym, zachowaj swoje rzeczy w skrupulatnej czystości. Tak postępując, nie tylko zyskasz pochwałę zwierzchników, nie tylko sam będziesz zadowolony, ale staniesz się wzorem i przykładem dla swojej rodziny i sąsiadów w utrzymaniu ładu i porządku w domu.
Duma i Honor
Bądź dumny z tego, że należysz do towarzystwa pożarniczego, bądź dumny z tego, że należysz do niezliczonej rzeszy bojowników walczących pod sztandarem najczystszej miłości bliźniego. Są na świecie rozmaite pożyteczne stowarzyszenia, lecz nad wszystkimi góruje stowarzyszenie ochotniczych dobrowolnych strażaków. Możesz być dumny ze swego munduru, ze swego udziału w szlachetnej pracy swego towarzystwa, lecz strzeż się niegodnym czynem splamić tego munduru. Jak święcisz porządkiem i czystością rynsztunku, tak samo świeć dobrą sławą i czcią. Broń honoru swego stanowiska i swego stowarzyszenia, nie tylko słowem, ale honorowymi postępkami.
Dobre Koleżeństwo
Będziesz towarzyszem dobrym. Podczas roboty śpiesz z pomocą, gdy któremu niebezpieczeństwo grozi, nie zazdrość towarzyszom powodzenia, ale ciesz się, że im udało się dokonać czegoś pożytecznego. Przepiękne hasło strażackie: "Jeden za wszystkich, wszyscy za jednego" uczy w krótkich a zwięzłych słowach, jakiego rodzaju ma być koleżeństwo w korpusach pożarniczych. Nie pozwalaj, ażeby w twojej obecności źle mówiono o kolegach, a tym mniej o stowarzyszeniu, do którego należysz. Tym sposobem przyczynisz się nie tylko do zachowania powagi towarzystwa, ale i do wzbudzenia poważania dla każdego członka osobno. Szanujcie się wzajemnie, nie zważając na to, że należycie do rozmaitych warstw społeczeństwa, bo służycie pod jednym znakiem, pod znakiem miłości bliźniego, bądźcież mu wierni w koleżeńskich stosunkach pomiędzy sobą.
Ochotne Wypełnianie Obowiązków
Będziesz spełniał obowiązki swoje z ochotą. Jesteś ochotnikiem, więc nie czyń jako najemnik, który rad wykręca się od roboty. Dobrowolnie przyjąłeś na siebie swoje obowiązki, więc spełniaj je jako mąż dzielny, umiejący dochować danego słowa. Czy upał piekący, czy mróz trzaskający, słota czy ulewa, czy wichura szaleje, ty strażaku, spiesz, gdzie rozkiełzane żywioły, ogień lub woda bliźnim twoim zagrażają. Nie zważaj na trud, nie zważaj na niebezpieczeństwo, idź tam, gdzie cię obowiązek woła. Spełniaj go gorliwie i sumiennie, a z radością spoglądać będziesz na owoce swej pracy: ocalone życie i mienie swoich współobywateli. Ich łzy wdzięczności, ich błogosławieństwo, ich cześć i uznanie będą zasłużoną nagrodą za wasz trud i znój.
Dlaczego Rosja jest wroga Zachodowi? Historia relacji Rosja-Zachód [FILM DOKUMENTALNY]
Etyka Służby w Państwowej Straży Pożarnej (PSP)
Służba w szeregach PSP to powołanie, które strażak realizuje w duchu godności i honoru, poświęcenia, odwagi, odpowiedzialności, profesjonalizmu, poszanowania prawa, dyscypliny służbowej i wymogów działania zespołowego. Strażacy wierni złożonemu ślubowaniu, świadomi swoich praw i obowiązków, kierują się zarówno wartościami, które kształtowały historię pożarnictwa w Rzeczypospolitej Polskiej, jak i zasadami etyki zawodowej.
Przysięga Strażaka PSP
Podejmując służbę w Państwowej Straży Pożarnej, strażak składa ślubowanie według następującej roty: "Ja, obywatel Rzeczypospolitej Polskiej, świadom podejmowanych obowiązków strażaka, uroczyście ślubuję być ofiarnym i mężnym w ratowaniu zagrożonego życia ludzkiego i wszelkiego mienia - nawet z narażeniem życia. Wykonując powierzone mi zadania, ślubuję przestrzegać prawa, dyscypliny służbowej oraz wykonywać polecenia przełożonych."
Obowiązki i Prawa Strażaka PSP
Osobę podejmującą służbę w Państwowej Straży Pożarnej mianuje się strażakiem w służbie przygotowawczej na okres 3 lat. Czas służby strażaka nie może przekraczać przeciętnie 40 godzin tygodniowo w przyjętym okresie rozliczeniowym, nieprzekraczającym 6 miesięcy. Mianowanie lub powołanie strażaka na określone stanowisko służbowe jest uzależnione od posiadanego wykształcenia ogólnego, kwalifikacji pożarniczych oraz stażu służby albo pracy.
Strażak może być przeniesiony do pełnienia służby w innej miejscowości na własny wniosek lub za jego zgodą. Strażak wybrany do organów związku ochotniczych straży pożarnych nie traci uprawnień strażaka.
Strażak jest obowiązany złożyć oświadczenie o swoim stanie majątkowym, w tym o majątku objętym małżeńską wspólnością majątkową, przy nawiązywaniu lub rozwiązywaniu stosunku służbowego, corocznie oraz na żądanie przełożonego uprawnionego do mianowania lub powołania. Oświadczenie o stanie majątkowym powinno zawierać informacje o źródłach i wysokości uzyskanych przychodów, posiadanych zasobach pieniężnych, nieruchomościach, uczestnictwie w spółkach cywilnych lub spółkach prawa handlowego, posiadanych udziałach lub akcjach w tych spółkach, mieniu nabytym od Skarbu Państwa, innej państwowej osoby prawnej, gminy lub związku międzygminnego, które podlegało zbyciu w drodze przetargu, mieniu ruchomym, innych prawach majątkowych oraz o zobowiązaniach pieniężnych.
Strażak nie może być członkiem partii politycznej. Z chwilą przyjęcia do służby ustaje dotychczasowe członkostwo strażaka w partii politycznej. Strażak, który w związku ze służbą doznał uszczerbku na zdrowiu lub poniósł szkodę w mieniu, otrzymuje odszkodowanie w trybie i na zasadach określonych dla funkcjonariuszy Policji. Prawo do uposażenia powstaje z dniem mianowania strażaka na pierwsze stanowisko służbowe. Z tytułu służby strażak otrzymuje uposażenie i inne świadczenia pieniężne określone w ustawie o Państwowej Straży Pożarnej. Uposażenie strażaka składa się z uposażenia zasadniczego i z dodatków do uposażenia. Strażak odpowiada dyscyplinarnie za zawinione, nienależyte wykonywanie obowiązków służbowych oraz za czyny sprzeczne ze złożonym ślubowaniem.
Rola Strażaka w Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP)
Strażak OSP jest członkiem stowarzyszenia i nabywa członkostwa zgodnie ze statutem danej OSP. Może nabyć członkostwo zwyczajne, wspierające lub honorowe. Za „służbę” w OSP nie pobiera żadnego wynagrodzenia. Jedynym świadczeniem pieniężnym mu przysługującym jest ekwiwalent pieniężny za udział w działaniach ratowniczych i szkoleniach pożarniczych.
Status Prawny Członka OSP
Potocznie członka OSP, który bierze udział w działaniach ratowniczych, nazywa się strażakiem lub strażakiem OSP. Jednak w systemie prawa ochrony przeciwpożarowej nie ma takiego pojęcia jak strażak OSP. Członek OSP nie jest także „strażakiem jednostki ochrony przeciwpożarowej”. Bowiem zgodnie z art. 16a ust. 2 u.ppoż. w jednostkach wymienionych w art. 15 pkt 1a-5 i 8 u.ppoż. strażakiem jednostki ochrony przeciwpożarowej może być pracownik, który ma kwalifikacje wymagane do wykonywania zawodu strażaka, technika pożarnictwa, inżyniera pożarnictwa albo uzyskał uznanie kwalifikacji do wykonywania tych zawodów regulowanych w toku postępowania o uznanie nabytych w państwach członkowskich Unii Europejskiej, w państwach członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stronach umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym lub w Konfederacji Szwajcarskiej kwalifikacji do ich wykonywania, chyba że nie wykonują czynności ratowniczych. Członek OSP nie jest także strażakiem w rozumieniu ustawy o Państwowej Straży Pożarnej, bowiem zgodnie z art. 1 ust. 3 tejże ustawy strażakami są funkcjonariusze pożarnictwa pełniący służbę w Państwowej Straży Pożarnej.
Charakter Służby w OSP
Strażak Państwowej Straży Pożarnej pełni służbę w formacji, która zaliczana jest do pierwszego sektora - państwowego. Strażak pełni służbę w jednostce organizacyjnej Państwowej Straży Pożarnej. Mimo formalnych różnic, członkowie OSP, podobnie jak strażacy PSP, kierują się w swojej służbie wysokimi standardami etycznymi.
Kodeks Etyki Zawodowej Strażaka
Kodeks etyki zawodowej to spisany zbiór norm i zasad określających, które zachowania w danym zawodzie są uznawane za moralne, a które należy potępić. Zasady etyki zawodowej muszą obowiązywać wszystkich przedstawicieli danego zawodu. Złamanie zasad etyki zawodowej może skutkować nawet nałożeniem pewnych sankcji. Czasami może nawet dojść do odebrania prawa do wykonywania zawodu. Zasady etyki zawodowej mają na celu przeciwdziałanie nadużyciom czy korupcji.
Wartości i Zasady Służby
Strażacy, ze względu na uznane wartości w służbie, atmosferę pracy, solidarność, lojalność i tradycję, stanowią jedną wielką rodzinę. Służba to powołanie, które strażak realizuje w duchu godności i honoru, poświęcenia, odwagi, odpowiedzialności, profesjonalizmu, poszanowania prawa, dyscypliny służbowej i wymogów działania zespołowego.
Rola Munduru i Kondycji Psychofizycznej
Mundur, w odbiorze społecznym symbol bezpieczeństwa, zaufania i wyróżnienia, zobowiązuje strażaka do godnego zachowania i wyglądu. Strażak przystępuje do służby w dobrej kondycji psychofizycznej, gdyż wymaga tego odpowiedzialność za sprawne działanie w ratowaniu życia i mienia.
Wyzwania i Odpowiedzialność Przełożonych
Przełożeni są świadomi, że scentralizowana, hierarchiczna i rozkazodawcza struktura władzy właściwa formacji strażackiej, stwarza możliwość nadużyć tej władzy. Dlatego ważne jest budowanie kultury organizacyjnej opartej na szacunku i przestrzeganiu zasad etycznych na wszystkich szczeblach.
Działanie w Sytuacjach Kryzysowych
W akcjach ratowniczych, w których zawodzą znane procedury i zasady etyki zawodowej, strażak postępuje zgodnie z doświadczeniem i własnym sumieniem. Zdecydowaniu i skuteczności strażaka w działaniu ratowniczym powinna towarzyszyć wyrozumiałość wobec ratowanych i wrażliwość na ich potrzeby, biorąc pod uwagę, że miejsce katastrofy lub podobnego zdarzenia to miejsce czyjejś tragedii.