Zawody Strażackie i Rola Dowódcy

Zawody strażackie są wydarzeniem, na które Strażacy wyczekują z niecierpliwością każdego roku. Przygotowują się do nich zarówno bardziej doświadczeni członkowie OSP i PSP, jak i młodsi należący do MDP. Jest to czas szlifowania umiejętności strażackich, wspólnej integracji oraz doskonalenia wiedzy.

Udział w zawodach może się przełożyć na jeszcze lepsze wykonywanie obowiązków w czasie prawdziwej pracy. W tym czasie można doskonalić swoje umiejętności, a podczas samych treningów można się również bardziej poznawać, integrować i wymieniać doświadczeniami. Uczestnictwo w zawodach to także rywalizacja z innymi drużynami, dążenie do jak najlepszego wyniku i wspólna motywacja do działania.

Rodzaje i Częstotliwość Zawodów Strażackich

Strażacy OSP mogą sprawdzać swoje umiejętności na różnych poziomach. Zawody sportowo-pożarnicze OSP rozgrywane są na różnych szczeblach, a ich celem jest doskonalenie umiejętności obsługi sprzętu, popularyzacja zagadnień ochrony przeciwpożarowej oraz ocena stanu wyszkolenia pożarniczego. Regulamin określa zawody jako formę intensywnego szkolenia pożarniczego.

Szczeble Zawodów Krajowych

Zawody krajowe obejmują następujące szczeble:

• Gminne, gminne eliminacyjne
• Powiatowe, powiatowe eliminacyjne
• Wojewódzkie
• Krajowe
• Pucharowe
• Memoriałowe i inne

Terminy przeprowadzania zawodów gminnych, powiatowych oraz wojewódzkich ustalane są przez organizatorów w planach działalności. Zawody wojewódzkie powinny być zorganizowane nie później niż miesiąc przed zawodami krajowymi. Możliwe jest również przeprowadzenie dodatkowych zawodów (pucharów, memoriałów), ale nie stanowią one eliminacji do zawodów wyższego szczebla.

Międzynarodowe Zawody Pożarnicze CTIF

Zawody strażackie nie ograniczają się tylko do terenu Polski. Co 4 lata CTIF (Międzynarodowy Komitet Techniczny Prewencji i Zwalczania Pożarów) organizuje międzynarodowe zawody pożarnicze, nazywane olimpiadą pożarniczą. Jest to bardzo uroczyste wydarzenie, podczas którego płonie znicz olimpijski. W dniach 17 - 24 lipca 2022 r. w Celje (Słowenia) odbyły się XVII Międzynarodowe Zawody Sportowo-Pożarnicze wg regulaminu CTIF. Kwalifikacja na olimpiadę odbywa się poprzez ogólnopolskie zawody, a liczba drużyn, które awansują, określana jest przez organizatorów.

Organizator CTIF

CTIF (skrót pochodzi od pierwszych liter francuskiej nazwy) to ogólnoświatowa organizacja działająca na rzecz bezpieczeństwa strażaków od 1900 roku. Publikuje badania naukowe, artykuły i raporty, zapewnia wymianę doświadczeń i wiedzy w zakresie ochrony i ratownictwa w przypadku pożaru lub innych katastrof. Komitet organizuje również różne komisje, grupy robocze, imprezy i seminaria.

Podział Drużyn w Zawodach

Drużyny biorące udział w zawodach strażackich mogą być podzielone na:

• Grupę A - męskie w wieku powyżej 18 lat (dopuszcza się młodzież od 16 lat, z wyjątkiem funkcji mechanika i dowódcy).
• Grupę C - kobiece w wieku powyżej 16 lat.

W zawodach sportowo-pożarniczych biorą również udział Młodzieżowe Drużyny Pożarnicze (MDP). Dla młodych osób zawody pożarniczo-sportowe są świetnym sposobem na poznawanie środowiska strażackiego i sprzętu. Styczność z hydronetką, smokiem ssawnym czy rozdzielaczem pozwala na oswojenie się z narzędziami, z jakimi Strażacy pracują na co dzień podczas działań ratowniczych i pożarniczych.

Zawody Tradycyjne CTIF

W zawodach tradycyjnych CTIF wyróżnia się trzy grupy:

• Ochotnicze straże pożarne
• Zawodowe straże pożarne (PSP)
• Drużyny kobiece (OSP)

Artykuł omawia zakres zawodów tradycyjnych. Liczba jednostek OSP, które trenują do zawodów wg regulaminu CTIF jest znacznie mniejsza niż w przypadku tak zwanych zawodów „Na mokro” (rozgrywanych wg Regulaminu Zawodów Sportowo-Pożarniczych Ochotniczych Straży Pożarnych). Regulamin zawodów CTIF nie wyszczególnia szczebli, na jakich będą rozgrywane zawody w danym kraju. W Polsce rozgrywane są dwa rodzaje eliminacji: eliminacje wojewódzkie i eliminacje ogólnopolskie, które są przepustką do startu w zawodach międzynarodowych.

Klasyfikacja CTIF

Drużyna CTIF w Klasie B składa się z 10 osób. Najmłodszy zawodnik nie może mieć mniej niż 16 lat (liczy się rocznik). Nie ma górnych ograniczeń wiekowych, natomiast dla klasy B maksymalny wiek zawodnika do naliczania punktów to 65 lat (zawodnikom, którzy przekroczyli ten wiek, zaliczony zostanie wiek maksymalny - tj. 65 lat). Drużyna musi składać się wyłącznie z zawodników należących do tej samej jednostki. W ćwiczeniu bojowym bierze udział 9 zawodników, natomiast w sztafecie 8. Po zakończeniu ćwiczenia bojowego dowódca drużyny wskazuje jednego zawodnika, który nie przystąpi do sztafety pożarniczej. Startujący zawodnicy powinni posiadać odpowiednie oznaczenia funkcyjne.

Ćwiczenie Bojowe CTIF

Ćwiczenie bojowe w zawodach CTIF przeprowadzone jest bez użycia wody. Rozpoczyna się od wydania rozkazu przez dowódcę drużyny. Po rozpoczęciu dowódca i łącznik udają się w kierunku przewidywanego stanowiska rozdzielacza. Rota 2 i rota 3 wraz z mechanikiem budują linię ssawną. Na linię ssawną składają się 4 odcinki węża ssawnego o długości 1.6 m. Linię główną oraz pierwszą linię gaśniczą rozwija rota 1. Najważniejszym etapem ćwiczenia jest prawidłowe zbudowanie linii ssawnej, której budowa wymaga podpięcia linii do motopompy. Zawodnicy tworzący rotę 2 mają najwięcej do zrobienia - budują linię ssawną oraz drugą linię gaśniczą. Do ćwiczenia wykorzystuje się motopompę z nasadą ssawną A(4”) Ø 110 i przynajmniej z jednym wylotem tłocznym B(3”) Ø 75 umieszczonym po prawej stronie (w kierunku natarcia), oraz wyposażoną w uchwyt do wymaganego przestawienia. Ponadto wymagana jest czerwona listwa o długości przynajmniej 3 m.

Sztafeta CTIF

Każdy zawodnik ma do pokonania dystans 50 m. Pierwszy zawodnik rozpoczyna bieg z prądownicą, która jest przekazywana kolejnym zawodnikom aż do pokonania całego dystansu. Przekazanie prądownicy powinno nastąpić w strefie zmiany (w przeciwnym wypadku naliczane są punkty karne). Na torze sztafety ustawione są 3 przeszkody. Trzeci zawodnik pokonuje równoważnię, siódmy zawodnik pokonuje ścianę, a zadaniem ósmego zawodnika jest pokonanie rury. Odcinek toru do czołgania wyposażony jest w 8 m (± 0,1 m) rurę wykonaną z drewna, tworzywa sztucznego lub metalu o gładkiej powierzchni wewnętrznej.

Punktacja w Zawodach CTIF

W każdej z konkurencji możliwe jest otrzymanie punktów ujemnych (karnych), przyznawanych za wykonanie czynności niezgodnych z regulaminem. 1 punkt równy jest 1 sekundzie. Uzyskując nawet najlepszy czas, można otrzymać kilkadziesiąt punktów karnych i nie zająć wymarzonego miejsca. W celu uniknięcia punktów karnych należy trenować zgodnie z wytycznymi w regulaminie, ponieważ utrwalenie błędnych nawyków będzie trudne do naprawienia. Każda drużyna startuje z pulą 500 punktów dodatnich. Sumuje się uzyskany czas w ćwiczeniach (z uwzględnieniem ujemnych punktów) i odejmuje od puli startowej. Tak otrzymany wynik uwzględniany jest w klasyfikacji generalnej. W przypadku drużyn startujących w klasie B, uwzględniane są punkty za wiek zawodników.

Uzyskiwane czasy podczas Olimpiady CTIF robią wrażenie. Najlepsze drużyny wykonują ćwiczenie bojowe w czasie poniżej 30 sekund i sztafetę w okolicach 51 s.

Krajowe Zawody Sportowo-Pożarnicze OSP

Celem zawodów sportowo-pożarniczych OSP jest doskonalenie umiejętności obsługi sprzętu, popularyzacja zagadnień ochrony przeciwpożarowej, a także ocena stanu wyszkolenia pożarniczego. W zawodach biorą udział członkowie Ochotniczych Straży Pożarnych w wieku powyżej 16 lat. W przypadku zawodników niepełnoletnich wymagana jest zgoda rodziców/opiekunów. Niektóre funkcje w drużynie wymagają ukończonych 18 lat.

Klasyfikacja w Zawodach OSP

Drużyna składa się z 9 osób: 8 zawodników oraz 1 zawodnika rezerwowego (który nie jest obowiązkowy, ale zalecany). Drużyna kobieca składa się z 8 do 10 osób: 8 zawodniczek, 1 zawodniczki rezerwowej (nieobowiązkowo) oraz mężczyzny obsługującego motopompę (nieobowiązkowo). Startujący zawodnicy powinni posiadać odpowiednie oznaczenia funkcyjne.

Co 4 lata organizowane są krajowe zawody sportowo-pożarnicze OSP. Uzyskiwane czasy podczas zawodów krajowych robią wrażenie. Najlepsze drużyny wykonują ćwiczenie bojowe w czasie poniżej 30 sekund i sztafetę w okolicach 51 s. Przed zawodami krajowymi w 2019 roku kolegium sędziów zawodów strażackich ZOSP RP przygotowało uściślenia do regulaminu, aby zapewnić jego jednolitą interpretację na wszystkich szczeblach.

Ćwiczenie Bojowe "Na mokro" (Bojówka)

Ćwiczenie bojowe, często nazywane „bojówką”, to widowiskowa konkurencja. Celem jest strącenie pachołków i obrócenie/złamanie tarczy prądem wody. Cel ten realizuje się poprzez zassanie wody z zewnętrznego zbiornika, podanie jej na linię główną zakończoną rozdzielaczem, z którego wyprowadzone są dwie linie gaśnicze. Po zbudowaniu linii ssawnej i zanurzeniu jej w wodzie, drużyna przystępuje do budowy drugiej linii gaśniczej.

Zadania Poszczególnych Zawodników w "Bojówce"

Poniżej przedstawiono krótkie omówienie zadań poszczególnych zawodników w ćwiczeniu bojowym OSP. Celem tego omówienia jest zorientowanie w zadaniach, nie zastępuje ono regulaminu.

• Dowódca: Ćwiczenie rozpoczyna się od meldunku dowódcy o gotowości drużyny. Sędzia odbierający meldunek wydaje zgodę na rozpoczęcie ćwiczenia. Następnie sędzia startowy wydaje komendę do startu.
• Łącznik: Odpowiada za budowę linii głównej (linii od nasady motopompy do rozdzielacza) we współpracy z rozdzielaczowym. Zabiera z podestu wąż W-75, unosi go i rozwija w kierunku natarcia. Jedną końcówkę podłącza do motopompy, z drugą biegnie w kierunku rozdzielacza, rozwijając wąż na całą długość. Łączy końcówkę z odcinkiem W-75 rozwiniętym przez rozdzielaczowego.
• Rozdzielaczowy: Odpowiada za budowę linii głównej. Zabiera z podestu rozdzielacz oraz jeden odcinek węża W-75, biegnie na wysokość końca pierwszego odcinka węża rozwijanego przez łącznika. Stawia rozdzielacz na ziemi i w kierunku natarcia rozwija zabrany odcinek. Zostawia jedną końcówkę na ziemi, z drugą końcówką i rozdzielaczem biegnie w miejsce orientacyjnego ustawienia rozdzielacza. Ustawia rozdzielacz na ziemi za linią i łączy go z linią główną.
• Mechanik: Uczestniczy w budowie linii ssawnej. Jego zadaniem jest przeniesienie smoka ssawnego i dwóch kluczy do łączników w miejsce łączenia smoka z pierwszym odcinkiem węża ssawnego. Mechanik czeka na odbiór smoka i przekazanie kluczy do łączników rocie budującej linię ssawną.
• Rota I: Ma za zadanie zbudowanie pierwszej linii gaśniczej. Przodownik zabiera prądownicę i odcinek węża W-52, rozwija go w kierunku natarcia, pozostawia jedną końcówkę na ziemi, a z drugą biegnie i podłącza do prądownicy. Po rozwinięciu zajmuje stanowisko gaśnicze i zgłasza gotowość. Pomocnik roty zabiera z podestu odcinek węża W-52, biegnie na wysokość rozdzielacza, rozwija wąż i łączy jedną końcówkę do lewej nasady rozdzielacza. Z drugą końcówką biegnie w kierunku natarcia, rozwijając wąż na całą długość, a następnie łączy z odcinkiem węża rozwiniętym przez przodownika roty.
• Rota II: Ma najwięcej pracy do wykonania. Jej zadaniem jest zbudowanie linii ssawnej i drugiej linii gaśniczej. Po zbudowaniu linii ssawnej i zanurzeniu jej w wodzie, przystępuje do zbudowania drugiej linii gaśniczej analogicznie do roty I. Po zbudowaniu linii gaśniczej zadaniem przodownika jest strącenie czterech pachołków.

Podczas zawodów organizator zapewnia: zbiornik, podest, pachołki drogowe ustawione na stabilnych podstawach i tarczę obrotową.

Sztafeta Pożarnicza OSP

Każdy zawodnik ma do pokonania dystans 50 m. Pierwszy zawodnik rozpoczyna bieg z prądownicą, którą przekazuje kolejnym zawodnikom aż do pokonania całego dystansu. Przekazanie prądownicy powinno nastąpić w strefie zmiany (w przeciwnym wypadku naliczane są punkty karne). Każdy z zawodników poza pokonaniem dystansu 50 m ma do wykonania zadanie, np. pokonanie drewnianej ściany o wymiarach 1,5 m x 1,5 m, podłączenie odcinka W-52 do wyjścia rozdzielacza i podłączenie prądownicy do węża (dowolna kolejność). W sztafecie wykorzystywane są płotek, rów, tyczki (mocowane na trwałe z podstawą, 3 szt.), równoważnia i ściana.

Punktacja w Zawodach OSP

W każdej z konkurencji możliwe jest otrzymanie punktów karnych, przyznawanych za wykonanie czynności niezgodnych z regulaminem. 1 punkt równy jest 1 sekundzie. Uzyskując nawet najlepszy czas, można otrzymać kilkadziesiąt punktów karnych. Wynik to suma uzyskanych czasów w ćwiczeniu bojowym i sztafecie pożarniczej (z uwzględnieniem punktów karnych). Im mniejsza liczba punktów, tym wyższe miejsce.

Komendy Dowódcy w Zawodach

Rola dowódcy jest kluczowa w zawodach, zwłaszcza w zakresie wydawania komend. Drużyna w uzbrojeniu osobistym ustawia się w kolejności pełnionych funkcji przed linią startu. Dowódca drużyny melduje sędziemu o gotowości do rozpoczęcia ćwiczenia. Po otrzymaniu zgody słowem "rozpoczynać" dowódca wydaje rozkaz.

Przykładowy rozkaz, zgodny z regulaminem, brzmi:

„Baczność! Stanowisko wodne przy zbiorniku, rozdzielacz na wysokości dwóch odcinków W-75, linie gaśnicze z dwóch odcinków W-52, rota I obrócenie /złamanie tarczy, rota II przewrócenie pachołków, na linie startu w tył rozejść się”.

Wydanie błędnego rozkazu lub niewłaściwy rozkaz traktowany jest jako błąd („Niewłaściwe wydanie rozkazu”) i może skutkować punktami karnymi. Sędziowie na zawodach różnej rangi, nawet gminnych, mogą przyznawać punkty karne za niepoprawność wydawanego rozkazu. Zwraca się uwagę na precyzyjne sformułowania, takie jak "obrócenie/załamanie tarczy" oraz "przewrócenie pachołków", zamiast innych, podobnych zwrotów.

Rola i Obowiązki Dowódcy Sekcji w Służbie

Dowódca sekcji to stopień, który uzyskuje się po spełnieniu szeregu wymagań. W jednostkach KSRG wewnętrzne przyznanie stopnia dowódcy nie idzie w parze z jego obowiązkami i przywilejami, które ponosi po ukończeniu szkolenia w Państwowej Straży Pożarnej. Jednostki OSP to stale rozwijające się służby mundurowe, które swoim wyszkoleniem i posiadanym sprzętem niejednokrotnie dorównują lub przewyższają jednostki Państwowej Straży Pożarnej. Wymogi stawiane strażakom, szczególnie tym z jednostek operacyjno-technicznych, są porównywalne do wymogów zawodowców.

Wymagania i Kwalifikacje Dowódcy

Aby brać udział w akcji ratowniczej, trzeba mieć ukończone 18 lat, być zdrowym, ukończyć kurs podstawowy i stale uczestniczyć w życiu własnej jednostki. Obowiązki strażaka ratownika są na tyle jasne i powszechne, że nie wymagają szczegółowego opisywania. Inaczej jest w przypadku posiadania stopnia dowódcy sekcji. Zasady wydają się proste i przejrzyste, jednak dowódcą sekcji nie zostaje się od razu - trzeba brać czynny udział w akcjach ratowniczo-gaśniczych przez co najmniej trzy lata. Celem szkolenia prowadzonego przez jednostki Państwowej Straży Pożarnej jest przygotowanie strażaków do dowodzenia zastępem i sekcją z umiejętnością dokonywania oceny sytuacji i podejmowania decyzji w różnych sytuacjach ratowniczych, oraz nauczenie organizowania i prowadzenia szkolenia doskonalącego i instruktażowego w OSP.

Cechy Osobowościowe i Umiejętności Dowódcy

Istotą dowodzenia siłami i środkami ratowniczymi jest twórcze podejmowanie decyzji opartych na przesłankach naukowych oraz przewidywanie oddziaływania tych decyzji na siebie, tak aby kolejna była logicznym następstwem decyzji poprzednich. Umiejętność skutecznego dowodzenia wymaga, poza odpowiednimi kwalifikacjami, wielu lat praktyki oraz pewnych cech osobowościowych. Należy do nich między innymi zdolność do szybkiej analizy zaistniałej sytuacji, opanowanie i umiejętność logicznego myślenia. Wszystkie elementy procesu decyzyjnego są ze sobą ściśle powiązane i wymagają uwzględnienia możliwości taktycznych danego zastępu lub sekcji przy podjęciu jakichkolwiek działań.

Gotowość Bojowa

Utrzymanie załogi w stałej gotowości operacyjnej (bojowej) jest jednym z warunków powodzenia działań ratowniczo-gaśniczych. Gotowość bojowa oznacza pełną mobilność załogi do podjęcia działań, odpowiednie wyszkolenie oraz wyposażenie osobiste strażaków. Gotowość bojowa zależy także od utrzymania sprzętu we właściwym stanie technicznym. Obowiązki dowódcy w zakresie utrzymywania stałej gotowości bojowej dotyczą między innymi odpowiedniego utrzymania stanu technicznego samochodów i sprzętu. Dowódca ponosi pełną odpowiedzialność za stałą gotowość bojową podległej mu załogi.

Odpowiedzialność Dowódcy

Dowódca sekcji bierze całkowitą odpowiedzialność podczas wyjazdu bojowego za strażaków oraz sprzęt. Dlatego bezwzględnie powinien wiedzieć, kto spełnia wymagania, aby móc brać udział w akcji, oraz czy narzędzia nie są uszkodzone i można z nich korzystać w sposób bezpieczny. Doglądanie umocowania narzędzi oraz ich stanu również należą do obowiązków dowódcy. Po każdej zakończonej akcji powinien sprawdzić, czy czegoś nie brakuje lub nie uległo uszkodzeniu. Jest to szeroki zakres działań i obowiązków należących do dowódcy sekcji/zastępu.

Rodzaje Odpowiedzialności

Rozważając zagadnienie odpowiedzialności, należy wspomnieć o zjawiskach lekkomyślności i niedbalstwa. Lekkomyślność traktowana jest jako przestępstwo nieumyślne, zachodzące wtedy, gdy sprawca przewiduje możliwość popełnienia czynu zabronionego, lecz bezpodstawnie przypuszcza, że tego uniknie. Natomiast niedbalstwo zachodzi wtedy, gdy sprawca możliwości takiej nie przewiduje, choć powinien ją przewidzieć (art. 7 ust. 2 KK).

Z odpowiedzialnością karną można mieć do czynienia w wielu sytuacjach, a w szczególności, gdy kierujący akcją nie zachowuje warunków i zasad jej prowadzenia. Odpowiedzialność cywilna kierującego akcją ratowniczą może wystąpić (zupełnie niezależnie od istnienia lub nieistnienia odpowiedzialności karnej) w sytuacjach, z którymi najczęściej można się spotkać w trakcie prowadzenia akcji ratowniczej, np. uszkodzenie mienia.

Wszystkie opisane powyżej możliwości dotyczą odpowiedzialności za skutki wywołane prowadzeniem akcji ratowniczo-gaśniczej. W ich wyniku odpowiedzialność może ponieść w równym stopniu dowódca wydający niewłaściwą decyzję, jak i strażak w niewłaściwy sposób wykonujący polecenie lub rozkaz (np. niezgodnie z prawem), będąc świadomym, że w danej sytuacji łamie prawo. Jednak odpowiedzialność dowódcy za swoich podwładnych istnieje w każdej sytuacji, kiedy dochodzi do wykonania polecenia lub rozkazu. Odbywa się to w równym stopniu podczas akcji, jak i ćwiczeń. Dowódca ponosi pełną odpowiedzialność w przypadku bezpodstawnego narażenia podwładnego na utratę zdrowia lub życia, wskutek złej oceny sytuacji lub podjęcia niewłaściwej decyzji. Odpowiedzialność dowódcy ponosi za podległe mu mienie w postaci samochodów i sprzętu pożarniczego.

Należy jednak rozgraniczyć pojęcie odpowiedzialności określonej obowiązującym prawem karnym lub cywilnym od odpowiedzialności wynikłej z przydzielonych zadań i obowiązków w ramach regulaminów określających funkcjonowanie jednostki organizacyjnej straży pożarnej. W tym zakresie odpowiedzialność dotyczy wykonywania określonych czynności związanych z funkcjonowaniem tej jednostki.

Działania Dowódcy na Miejscu Zdarzenia

Sukcesy i niepowodzenia działań jednostek straży pożarnych w dużej mierze zależą od zasobu wiadomości, umiejętności i nawyków, jakimi muszą wykazać się dowódcy sekcji. Po przybyciu na miejsce zdarzenia dowódca musi ocenić sytuację. Rozpoczyna rozpoznanie wstępne i przekazuje informację dyspozytorowi, która powinna dać rzetelny, obiektywny i wyczerpująco jasny obraz sytuacji pożarowej, umożliwiający ocenę tej sytuacji. Powinien zorganizować łączność na terenie akcji oraz przeanalizować, jaki sprzęt będzie potrzebny do działań. Ważne jest, aby dowódca stwierdził, czy siły i środki są wystarczające.

Dowódca sekcji przez cały okres trwania akcji musi zapewniać strażakom bezpieczną i komfortową pracę. Nie powinien ich narażać na dodatkowe stresy. Musi uważnie przyglądać się całej sytuacji i jeśli zamierzone działania nie przynoszą efektu, musi zmienić plan taktyczny. Akcja powinna być przeprowadzona jak najszybciej przy małym wysiłku strażaków. Należy pamiętać, że podczas działań porozumiewanie się z dyspozytorem należy tylko i wyłącznie do zadań dowódcy. Posiadanie stopnia dowódcy sekcji, jak widać, wiąże się z wieloma obowiązkami i oczekiwaniami ze strony strażaków.

tags: #zawody #strazackie #dowodca #yt