Podziemne zbiorniki przeciwpożarowe: oznakowanie i przepisy prawne

Zbiornik przeciwpożarowy, często nazywany zbiornikiem ppoż., jest kluczowym elementem infrastruktury służącej do magazynowania wody do celów gaśniczych. W Polsce jego projektowanie, budowa, eksploatacja i oznakowanie są ściśle regulowane przez szereg norm i przepisów prawnych, mających na celu zapewnienie maksymalnej skuteczności i bezpieczeństwa w przypadku pożaru. Prawidłowo funkcjonujący zbiornik, szczególnie ten podziemny, jest nieodzowny w miejscach, gdzie dostęp do publicznej sieci wodociągowej jest ograniczony lub jej wydajność niewystarczająca. Zapewnienie odpowiedniego zaopatrzenia w wodę do celów gaśniczych to jeden z najważniejszych obowiązków każdego inwestora i właściciela obiektu.

Podstawy prawne i normatywne

Budowa i eksploatacja zbiorników przeciwpożarowych w Polsce podlega ścisłej regulacji. Głównymi aktami prawnymi i normatywnymi w tym zakresie są:

• Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów.
• Norma PN-B-02857:2017-04, zatytułowana „Ochrona przeciwpożarowa budynków. Przeciwpożarowe zbiorniki wodne. Wymagania ogólne”, która obowiązuje od 2017 roku.

Dla polskich inwestorów i projektantów niewiążące, ale przydatne przy projektowaniu mogą być również międzynarodowe standardy bezpieczeństwa, takie jak NFPA 22 (opracowany przez amerykański National Fire Protection Association) czy FM Approvals (standardy przyznawania międzynarodowego certyfikatu przez FM Global).

Zgodność z normą PN-B-02857:2017-04 oraz rozporządzeniami jest warunkiem nie tylko odbioru obiektu przez rzeczoznawcę ds. zabezpieczeń przeciwpożarowych, lecz także uzyskania pozytywnej opinii Państwowej Straży Pożarnej. Jedynym oficjalnym potwierdzeniem dopuszczenia zbiornika ppoż. do obrotu jest Krajowy Certyfikat Stałości Właściwości Użytkowych wydany przez CNBOP-PIB (Centrum Naukowo-Badawcze Ochrony Przeciwpożarowej im. Józefa Tuliszkowskiego).

Kiedy wymagany jest zbiornik przeciwpożarowy?

Obowiązek zastosowania zbiornika przeciwpożarowego wynika z oceny dostępności wody do celów gaśniczych oraz z charakterystyki zagrożenia obiektu. Jest on wymagany, gdy:

• dana lokalizacja jest pozbawiona dostępu do sieci wodociągowej;
• hydranty zasilane wodą z sieci nie zapewniają wystarczającej efektywności lub wymaganej wydajności;
• na terenie obiektu występuje zwiększone ryzyko pożarowe (np. przez składowanie materiałów łatwopalnych i wybuchowych);
• specyfika danej lokalizacji utrudnia dojazd służb ratunkowych;
• ugaszenie ewentualnego pożaru wiązałoby się z koniecznością dostępu do stałego rezerwuaru wody.

Zbiorniki przeciwpożarowe są wymagane m.in. dla obiektów o zwiększonym ryzyku pożaru, takich jak hale produkcyjne, magazyny, centra logistyczne, zakłady przetwórstwa chemicznego czy obiekty infrastruktury krytycznej. W tych przypadkach zapas wody musi być stale dostępny w ilości umożliwiającej prowadzenie działań ratowniczych przez określony czas, aż do momentu uruchomienia alternatywnych źródeł zasilania.

Pozwolenie na budowę dla zbiorników ppoż.

W świetle Prawa budowlanego i Ustawy o ochronie przeciwpożarowej, zbiorniki o trwałej konstrukcji - zwłaszcza żelbetowe, stalowe lub podziemne - traktowane są jako obiekty budowlane, a więc ich realizacja wymaga uzyskania pozwolenia na budowę. Decyzja o sposobie kwalifikacji inwestycji zależy od lokalnych warunków, sposobu montażu oraz opinii rzeczoznawcy ds. zabezpieczeń przeciwpożarowych.

Rodzaje zbiorników przeciwpożarowych ze szczególnym uwzględnieniem podziemnych

Zbiorniki przeciwpożarowe różnią się konstrukcją, sposobem posadowienia oraz przeznaczeniem. Dobór typu konstrukcji uzależniony jest od charakteru obiektu, dostępności terenu i wymaganego zapasu wody do celów gaśniczych. Norma PN-B-02857:2017-04 określa wymagania dla wszystkich typów zbiorników: naziemnych, półpodziemnych, podziemnych, krytych i otwartych.

Zbiorniki podziemne i półpodziemne

Zbiorniki podziemne umieszcza się pod powierzchnią gruntu, co pozwala zachować przestrzeń użytkową na działce i ograniczyć wpływ warunków atmosferycznych. Są powszechnie stosowane w miastach i przy obiektach o ograniczonej powierzchni zabudowy. Stanowią idealne rozwiązanie do lokalizacji pod parkingami, drogami czy terenami zielonymi, co pozwala na maksymalne wykorzystanie dostępnej przestrzeni.

Zbiorniki półpodziemne stanowią pośrednie rozwiązanie. Część konstrukcji znajduje się w nich pod ziemią, a część nad nią, co umożliwia lepsze dopasowanie do warunków lokalnych, na przykład w terenie o zróżnicowanej rzeźbie.

Najczęściej stosowane materiały do budowy zbiorników podziemnych to:

• Zbiorniki żelbetowe: Niezwykle trwałe i odporne na duże obciążenia, idealne pod parkingami czy drogami.
• Zbiorniki stalowe: Często stosowane przy dużych pojemnościach, wymagają odpowiedniego zabezpieczenia antykorozyjnego.
• Zbiorniki z Tworzyw Sztucznych (PE, GRP): Chociaż kojarzone z mniejszymi instalacjami, również mogą być stosowane jako zbiorniki podziemne, oferując szybki montaż i całkowitą odporność na korozję.

Wymagania techniczne i konstrukcyjne dla podziemnych zbiorników ppoż.

Zbiorniki przeciwpożarowe, zwłaszcza podziemne, muszą być zgodne z wymaganiami technicznymi, które zapewniają ich niezawodne działanie w sytuacjach awaryjnych. Norma PN-B-02857:2017-04 precyzuje kryteria dotyczące pojemności, głębokości, konstrukcji oraz materiałów.

Pojemność i konstrukcja zbiornika

• Minimalna pojemność: Minimalna pojemność zbiornika wodnego przeznaczonego do celów przeciwpożarowych wynosi 50 m³. Rzeczywista wartość zależy od rodzaju obiektu i poziomu zagrożenia pożarowego. Dla budynków użyteczności publicznej typowa pojemność wynosi 100-200 m³, natomiast dla zakładów produkcyjnych i magazynów jest obliczana indywidualnie.
• Zapas wody: W celu zrekompensowania ewentualnych strat wody przy niepełnym opróżnieniu, pojemność zbiornika powinna być zwiększona o 2,5%.
• Głębokość: Głębokość zbiorników ppoż., zgodnie z wymaganiami normy, nie może być mniejsza niż 2,0 m, a różnica wysokości między poziomem czerpania wody a najniższym użytecznym poziomem cieczy nie powinna przekraczać 5,0 m. W przypadku zbiorników naziemnych (lub elastycznych, posadowionych na nasypie), głębokość odnosi się do głębokości poboru wody ze studni ssawnej.
• Szczelność i trwałość: Konstrukcja musi gwarantować szczelność i odporność na oddziaływanie czynników atmosferycznych, zmian temperatury oraz obciążeń mechanicznych. Zbiorniki powinny być wykonane z przegród lub membran wodoszczelnych, zapewniających ochronę zapasu wody przed zamarzaniem.
• Zabezpieczenie przed zamarzaniem: Niezbędne jest także zabezpieczenie przed zamarzaniem, co uzyskuje się poprzez zastosowanie systemów grzewczych (np. kable i maty grzewcze) lub izolacji termicznej.

Materiały konstrukcyjne

Zbiorniki ppoż. wykonuje się z betonu, stali nierdzewnej, polietylenu lub tkanin technicznych o wysokiej odporności mechanicznej. Wymagane jest, aby użyte materiały charakteryzowały się odpornością na korozję, rozciąganie i rozerwanie, a ich żywotność była potwierdzona przez producenta.

Lokalizacja, dostępność i oznakowanie podziemnego zbiornika ppoż.

Prawidłowa lokalizacja i widoczne oznakowanie zbiornika przeciwpożarowego mają decydujące znaczenie dla skuteczności działań ratowniczych. Wymagania dotyczące jego usytuowania określa norma PN-B-02857:2017-04 oraz Rozporządzenie MSWiA.

Lokalizacja i dojazd

• Odległość od obiektu: Zbiornik ppoż. powinien być usytuowany w odległości nieprzekraczającej 250 m od budynku lub instalacji, które ma zabezpieczać. Zaleca się jego lokalizację w punkcie centralnym względem chronionych obiektów.
• Strefa pożarowa: Między zbiornikiem a budynkiem należy zachować strefę pożarową oddzielenia, realizowaną w postaci pasa wolnego terenu lub ściany o odpowiedniej odporności ogniowej.
• Stanowisko czerpania wody: Minimalna odległość stanowiska czerpania wody od obiektu powinna wynosić 8 m, a w przypadku budynków, których ściana zewnętrzna nie spełnia wymagań klasy odporności ogniowej E15, odległość ta wzrasta do 16 m. Stanowisko to musi znajdować się nie dalej niż 2 m od punktu poboru wody i zapewniać możliwość ustawienia pojazdu pożarniczego o długości do 12 m.
• Dojazd: Dojazd do zbiornika przeciwpożarowego powinien spełniać wymagania przewidziane dla dróg pożarowych - posiadać utwardzoną nawierzchnię, odpowiedni promień skrętu i nośność dostosowaną do ciężaru pojazdów gaśniczych (co najmniej 100 kN nacisku osi w obrębie miasta, 50 kN poza miastem). Jeżeli bezpośredni dojazd nie jest możliwy, dopuszcza się wykonanie utwardzonego dojścia o długości nieprzekraczającej 50 m i szerokości minimum 1,5 m.

Wyposażenie i oznakowanie

Aby podziemny zbiornik wodny spełniał wymagania, musi być wyposażony w komplet elementów umożliwiających bezpieczny i efektywny pobór wody przez jednostki ratownicze, a jego lokalizacja musi być jasno oznakowana.

• Przyłącza ssawne: Podstawowym elementem są przyłącza ssawne, umożliwiające podłączenie pomp pożarniczych. Ich średnica nie może być mniejsza niż 100 mm (a w przypadku pojedynczego przewodu w zbiorniku naziemnym - 150 mm). Przewody powinny być wykonane z materiałów odpornych na korozję i szczelnych. Zakończenie przewodu ssawnego wyposaża się w nasady strażackie typu 110 zgodnie z normą PN-M-51038. Dla większych zbiorników zaleca się dwa lub trzy przewody ssawne.
• Studzienka ssawna: Studzienka ssawna stanowi połączenie pomiędzy zbiornikiem a stanowiskiem czerpania wody. Musi mieć średnicę minimum 1 m i głębokość co najmniej 2 m, a także zapewniać wydajność przepływu nie mniejszą niż 1200 dm³/min. Powinna być szczelna, zabezpieczona przed zamarzaniem oraz wyposażona w pokrywę o średnicy minimum 60 cm, umożliwiającą dostęp serwisowy. W przypadku utrudnień terenowych i braku możliwości posadowienia studzienki poniżej poziomu terenu, zbiornik należy posadowić na nasypie tak, aby zapewnić głębokość poboru wody minimum 2 m.
• Oznakowanie: Zbiornik ppoż. oraz punkty i stanowiska czerpania wody muszą być odpowiednio oznakowane, aby były łatwo rozpoznawalne przez służby ratownicze. Rozporządzenie w sprawie ochrony ppoż. budynków, innych obiektów budowlanych i terenów nakłada na właścicieli obowiązek oznakowania przeciwpożarowych zbiorników wodnych i punktów poboru wody. W tym celu stosuje się specjalne tablice informacyjne zawierające dane dotyczące pojemności zbiornika, lokalizacji przyłączy hydrantowych oraz innych istotnych informacji. Znaki powinny być zgodne z Polskimi Normami. Oznakowanie powinno być wyraźne, niebudzące wątpliwości, tak aby umożliwiało szybką lokalizację punktu.

Punkt a stanowisko czerpania wody - definicje

W przepisach ppoż. można spotkać się z dwoma terminami:

• Punkt czerpania wody: Jest to ogólna lokalizacja, w której woda jest dostępna do celów przeciwpożarowych (np. zbiornik ppoż., sieć wodociągowa).
• Stanowisko czerpania wody: To konkretne miejsce, wyposażone w odpowiednie urządzenia (np. studzienka ssawna, hydrant), które pozwalają na bezpieczne i efektywne pobieranie wody z punktu czerpania przez pojazdy straży pożarnej. Stanowisko czerpania wody należy lokalizować przy każdej nasadzie ssawnej punktu poboru wody.

Czas napełniania i konserwacja zbiorników ppoż.

Utrzymanie zbiorników przeciwpożarowych w pełnej sprawności wymaga nie tylko odpowiedniego projektu, lecz także przestrzegania zasad ich eksploatacji i kontrolowanego napełniania. Czas uzupełniania wody po opróżnieniu zbiornika został określony w normie PN-B-02857:2017-04.

• Czas napełniania: Dla zbiorników o pojemności do 100 m³ proces napełniania powinien zakończyć się w ciągu 48 godzin. W przypadku konstrukcji o pojemności powyżej 100 m³ wymaga się, by w tym samym czasie osiągnięto minimum 50% objętości, a pełne napełnienie nastąpiło nie później niż po 72 godzinach.
• Regularne kontrole: Zbiornik ppoż. powinien być regularnie kontrolowany pod względem szczelności, czystości i drożności przewodów. Okresowe przeglądy techniczne obejmują ocenę stanu konstrukcji, pomiar poziomu wody, weryfikację systemów grzewczych i urządzeń zabezpieczających przed przepełnieniem.
• Dokumentacja: Dla obiektów narażonych na korozję lub ekspozycję na zmienne warunki atmosferyczne zaleca się prowadzenie dokumentacji eksploatacyjnej, zawierającej daty i wyniki kontroli.

Właściwie zaprojektowany, oznakowany i utrzymany podziemny zbiornik przeciwpożarowy zapewnia szybki dostęp do wody w sytuacjach awaryjnych, minimalizując ryzyko strat spowodowanych pożarem i gwarantując bezpieczeństwo ludzi oraz mienia.

tags: #zbiornik #pozarowy #podziemny #oznakowanie