Zbiornik Przeciwpożarowy w Serafinie i Jego Rola w Ochronie Terenów Leśnych

System ochrony przeciwpożarowej stanowi nieodzowny element infrastruktury, zwłaszcza w obszarach o podwyższonym zagrożeniu pożarowym, takich jak kompleksy leśne. W jego strukturze istotną rolę pełni zbiornik przeciwpożarowy, przeznaczony do magazynowania wody wykorzystywanej podczas akcji gaśniczych. Obowiązujące przepisy precyzują jego pojemność, konstrukcję, sposób lokalizacji i zasady eksploatacji. Przestrzeganie tych regulacji decyduje o skuteczności całego systemu przeciwpożarowego.

Znaczenie Zbiornika Przeciwpożarowego w Leśnictwie Serafin

W ostatnich latach odnotowuje się wyraźne zahamowanie depopulacji wsi Serafin, a także wzrost inwestycji mieszkaniowych i rekreacyjnych (np. domków letniskowych) w okolicy zbiornika przeciwpożarowego. Wzrost liczby mieszkańców i obiektów zwiększa potrzebę niezawodnej ochrony przeciwpożarowej, a lokalny zbiornik odgrywa w tym kluczową rolę.

Manewry Leśne w Serafinie - Praktyczne Sprawdzenie Gotowości

Znaczenie zbiornika w leśnictwie Serafin zostało potwierdzone podczas manewrów leśnych jednostek PSP i OSP powiatu ostrołęckiego, które odbyły się 31 maja 2022 roku na terenie gminy Łyse. Ćwiczenia te zostały przygotowane i zrealizowane przez Komendę Miejską PSP w Ostrołęce we współpracy z Nadleśnictwem Myszyniec.

Zgłoszenie o dużym pożarze lasu w pobliżu miejscowości Serafin, które wpłynęło do Stanowiska Kierowania Komendanta Miejskiego PSP w Ostrołęce o godzinie 11:00, było scenariuszem tych manewrów. W pierwszej kolejności na miejsce ćwiczeń zostały zadysponowane siły i środki z gminy Łyse i Myszyniec oraz Posterunek JRG PSP w Wydmusach. Strażacy z OSP Łyse, którzy dotarli na miejsce jako pierwsi, dokonali rozpoznania i stwierdzili, że pali się ponad 1 hektar lasu, a pożar nadal się rozprzestrzeniał. W związku z rozwojem sytuacji pożarowej dysponowane były kolejne zastępy gaśnicze.

W celu ugaszenia pożaru podawano 6 prądów gaśniczych. Kluczowym zadaniem było zapewnienie wystarczającej ilości środka gaśniczego. W tym celu zbudowano dwa stanowiska czerpania wody:

• Pierwsze stanowisko zbudowano na bazie zbiornika przeciwpożarowego w leśnictwie Serafin, z którego poprowadzono magistralę na odległość 1,7 km.
• Drugie stanowisko, również na bazie tego samego zbiornika, wykorzystywało 4 motopompy pływające, z których tankowano pojazdy gaśnicze dowożące wodę do pożaru.

Głównym celem ćwiczeń było praktyczne sprawdzenie przygotowania i doskonalenia współdziałania sił i środków krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego do prowadzenia działań ratowniczo-gaśniczych podczas pożarów wielkoobszarowych lasów, a także współpraca ze służbami leśnymi. Manewry te doskonale pokazały strategiczne znaczenie zbiornika przeciwpożarowego w Serafinie dla bezpieczeństwa regionu.

Ewolucja i Podstawowe Wymagania Zbiorników Przeciwpożarowych

Początek zbiornikom przeciwpożarowym dały sadzawki kopane wśród zabudowy folwarcznej, służące jako poidła dla zwierząt gospodarskich oraz do hodowli karpi. W razie pożaru z takiej sadzawki można było czerpać wodę przy pomocy skórzanych lub klepkowych wiader. W XIX wieku, wraz z rozwojem miast i wsi, powstawały oddziały straży pożarnej, które na potrzeby ręcznych sikawek i pomp dowoziły wodę w beczkach. Aby je szybko napełniać, tam gdzie w pobliżu brakowało rzeki lub innego naturalnego zbiornika, budowano specjalne zbiorniki przeciwpożarowe.

Budowa tych zbiorników, początkowo dobrowolna i zarządzana przez rady miejskie, szybko stała się obowiązkowa zgodnie z przepisami państwowymi. Ich powstawanie często wspierały również firmy ubezpieczeniowe. Zbiorniki lokalizowano zazwyczaj w środku zabudowy, blisko remizy strażackiej. Były to prostopadłościenne zagłębienia terenu, stromo obmurowane z trzech stron, z czwartą, od strony dojazdu, wyposażoną w schodki ułatwiające ręczne napełnianie beczek. Wraz z pojawieniem się pomp napędzanych silnikiem spalinowym, które umożliwiały nabieranie wody do cysterny poprzez wrzucenie węża ssawnego, wszystkie ściany mogły być stromo wykonane. Ze względów bezpieczeństwa takie zbiorniki wkrótce nakazano ogrodzić. Nowsze konstrukcje z XX wieku profilowano skośnie, co ułatwiło użycie betonu. Jednak w latach 80. XX wieku, wraz z budową wiejskich wodociągów i ustawieniem hydrantów przeciwpożarowych, wiele zbędnych i niekonserwowanych zbiorników zaczęło popadać w ruinę i stało się wysypiskami śmieci. Większość z nich została zasypana w latach 90. XX wieku. Niemniej, niektóre z nich mogą być dziś przerabiane (spłycanie, likwidowanie stromizn) na centralne punkty parków wiejskich, zwiększając różnorodność biologiczną. W suchych i odludnych kompleksach leśnych tradycyjne ziemne zbiorniki przeciwpożarowe buduje się także współcześnie, uszczelniając ich dno folią w celu zapobiegania stratom wody.

Lasy Państwowe, zwłaszcza przy gaszeniu pożarów w miejscach trudno dostępnych, często korzystają z pomocy lotnictwa. Śmigłowiec PZL-Sokół może być wyposażony w podwieszany zbiornik przeciwpożarowy typu "Bambi Bucket" lub bezpośrednio pod kadłubem, o pojemności 1500 litrów.

Nowoczesne zbiorniki przeciwpożarowe w obiektach przemysłowych lub zabytkowych są szczelnie przykryte, co zapobiega rozwojowi glonów i dostawaniu się zanieczyszczeń. Mają często kształt walca i są wykonane z ocynkowanej stali. Mogą być budowane jako wolnostojące lub wewnątrz budynku, pod ziemią i na ziemi. Oprócz rur napełniających i umożliwiających czerpanie wody, są zaopatrzone w wodowskazy lub czujniki poziomu wody oraz automatyczne podgrzewacze zabezpieczające wodę przed zamarznięciem.

Kiedy wymagany jest zbiornik przeciwpożarowy?

Obowiązek zastosowania zbiornika przeciwpożarowego wynika z oceny dostępności wody do celów gaśniczych oraz z charakterystyki zagrożenia obiektu. Jest on niezbędny w sytuacjach, gdy zewnętrzne źródła wody, takie jak sieć wodociągowa lub hydranty, nie zapewniają wymaganej wydajności. Zgodnie z normą PN-B-02857:2017-04 i przepisami Ustawy o ochronie przeciwpożarowej, zbiornik przeciwpożarowy jest wymagany między innymi dla obiektów o zwiększonym ryzyku pożaru, takich jak:

• Hale produkcyjne, magazyny, centra logistyczne
• Zakłady przetwórstwa chemicznego
• Obiekty infrastruktury krytycznej

W tych przypadkach zapas wody musi być stale dostępny w ilości umożliwiającej prowadzenie działań ratowniczych przez określony czas, aż do momentu uruchomienia alternatywnych źródeł zasilania. Wymagania obejmują również budynki, w których przewidywana ilość wody do gaszenia przekracza możliwości lokalnej sieci, a także kompleksy położone poza zasięgiem infrastruktury wodociągowej. W praktyce oznacza to, że zbiorniki są warunkiem formalnym dopuszczenia obiektu do użytkowania w określonych kategoriach zagrożenia pożarowego.

Czy zbiornik przeciwpożarowy wymaga pozwolenia na budowę?

Przepisy budowlane dotyczące zbiorników różnią się w zależności od ich rodzaju, konstrukcji oraz sposobu posadowienia. Zbiorniki o trwałej konstrukcji, w szczególności żelbetowe, stalowe lub podziemne, są traktowane jako obiekty budowlane. Ich realizacja wymaga uzyskania pozwolenia na budowę zgodnie z Prawem budowlanym i Ustawą o ochronie przeciwpożarowej.

Inaczej wygląda sytuacja w przypadku zbiorników tymczasowych lub elastycznych, stosowanych jako rozwiązania mobilne, np. w czasie rozbudowy obiektów lub na terenach bez stałej infrastruktury. Jeżeli taki zbiornik nie jest trwale związany z gruntem, może być wykonany na podstawie zgłoszenia robót budowlanych. Decyzja o sposobie kwalifikacji inwestycji zależy od lokalnych warunków, sposobu montażu oraz opinii rzeczoznawcy ds. zabezpieczeń przeciwpożarowych.

W każdym przypadku projektowanie zbiornika przeciwpożarowego powinno odbywać się z uwzględnieniem normy PN-B-02857:2017-04, która określa wymagania techniczne, pojemność i zasady lokalizacji. Spełnienie tych wymogów jest konieczne, aby zbiornik został uznany za element skutecznego systemu ochrony przeciwpożarowej i mógł być dopuszczony do eksploatacji.

Normy i Regulacje Prawne dla Zbiorników Przeciwpożarowych

Zbiorniki przeciwpożarowe podlegają ścisłej regulacji prawnej w Polsce. Tego zagadnienia dotyczą przede wszystkim dwa polskie akty:

• Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów.
• Norma PN-B-02857:2017-04 regulująca wymagania ogólne dotyczące przeciwpożarowych zbiorników wodnych.

Uzupełnieniem krajowych przepisów są również standardy międzynarodowe, takie jak NFPA 22 czy FM Approvals, stosowane przy projektach o podwyższonych wymaganiach bezpieczeństwa.

Rozporządzenie MSWiA - ogólne zasady

Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji to obszerny akt regulujący różne aspekty ochrony przeciwpożarowej budynków i terenów. Wspomina również o zbiornikach wody gaśniczej, określając, że każdy zbiornik powinien umożliwiać dostęp dla motopompy i mieć maksymalnie 50 metrów długości oraz co najmniej 1,5 metra szerokości. Określa także ogólne sytuacje, w których konieczne jest wykonanie zbiornika, np. gdy dana lokalizacja jest pozbawiona dostępu do sieci wodociągowej lub hydranty są niewystarczająco efektywne.

Norma PN-B-02857:2017-04 - szczegółowe wymagania

O ile Rozporządzenie MSWiA odnosi się do kwestii zbiorników tylko miejscami, to norma PN-B-02857:2017-04 skupia się wyłącznie na nich. Dokument ten definiuje zbiornik przeciwpożarowy jako pojemnik dowolnego kształtu lub zespół połączonych ze sobą pojemników, przeznaczonych do magazynowania wody dla celów gaśniczych. Norma obejmuje wszystkie typy zbiorników: naziemne, półpodziemne, podziemne, kryte i otwarte, a także określa zasady ich pojemności, głębokości i konstrukcji. Konstruktorzy i inwestorzy mogą znaleźć w niej informacje dotyczące wymaganej konstrukcji, pojemności, specyfikacji technicznej, lokalizacji oraz odległości od poszczególnych obiektów. Zgodność z tą normą jest warunkiem nie tylko odbioru obiektu przez rzeczoznawcę ds. zabezpieczeń przeciwpożarowych, lecz także uzyskania pozytywnej opinii Państwowej Straży Pożarnej.

Standardy Międzynarodowe: NFPA 22 i FM Approvals

Dla polskich inwestorów niewiążące, ale przydatne przy projektowaniu mogą być też akty wydane przez zagraniczne organy:

• NFPA 22: opracowany przez amerykański National Fire Protection Association standard opisujący kwestie projektowania, montażu i serwisowania zbiorników przeciwpożarowych. Dotyczy on m.in. wskazanego czasu napełnienia zbiornika (maksymalnie 8 godzin) oraz budowy przewodu napełniającego i przelewowego.
• FM Approvals: standardy przyznawania międzynarodowego certyfikatu wydawane przez FM Global produktom zapobiegającym powstawaniu szkód różnego typu, w tym w wyniku pożarów.

Rodzaje i Konstrukcja Zbiorników Przeciwpożarowych

Zbiorniki przeciwpożarowe różnią się konstrukcją, sposobem posadowienia oraz przeznaczeniem. Dobór typu konstrukcji jest uzależniony od charakteru obiektu, dostępności terenu i wymaganego zapasu wody do celów gaśniczych.

Zbiorniki naziemne, podziemne i półpodziemne

• Naziemne zbiorniki stosuje się tam, gdzie liczy się szybki dostęp do wody i łatwość konserwacji. Wykonuje się je najczęściej ze stali, żelbetu lub w formie elastycznych konstrukcji z tkanin technicznych. Ich montaż nie wymaga głębokich wykopów, a serwisowanie jest proste i mało inwazyjne.
• Podziemne zbiorniki umieszcza się pod powierzchnią gruntu, co pozwala zachować przestrzeń użytkową na działce i ograniczyć wpływ warunków atmosferycznych. Są powszechnie stosowane w miastach i przy obiektach o ograniczonej powierzchni zabudowy.
• Półpodziemne zbiorniki to pośrednie rozwiązanie, gdzie część konstrukcji znajduje się pod ziemią, a część nad nią, co umożliwia lepsze dopasowanie do warunków lokalnych.

Otwarte zbiorniki wodne jako zbiorniki przeciwpożarowe

W wielu przypadkach za zbiorniki przeciwpożarowe uznaje się również otwarte zbiorniki wodne, takie jak stawy, zbiorniki retencyjne czy jeziora. Mogą one pełnić funkcję źródła wody do gaszenia pożarów, o ile są zgodne z zasadami zamieszczonymi w normie PN-B-02857:2017-04. Taki otwarty zbiornik musi spełniać wymagania dotyczące minimalnej głębokości 2,0 m, wydzielonego stanowiska czerpania wody oraz utwardzonego dojazdu dla pojazdów pożarniczych. Rozwiązania te są często wykorzystywane na terenach przemysłowych i wiejskich, gdzie brak jest infrastruktury wodociągowej. Ich eksploatacja wiąże się z koniecznością regularnej kontroli poziomu wody i utrzymania drożności stanowiska poboru.

Szczegółowe Wymagania Techniczne i Eksploatacyjne

Zbiorniki przeciwpożarowe muszą spełniać szczegółowe wymagania techniczne i konstrukcyjne, aby zapewnić niezawodne działanie w sytuacjach awaryjnych. Norma PN-B-02857:2017-04 precyzuje kryteria dotyczące pojemności, głębokości, konstrukcji oraz materiałów.

Pojemność i głębokość zbiornika

• Minimalna pojemność zbiornika wodnego do celów przeciwpożarowych wynosi 50 m³, jednak rzeczywista wartość zależy od rodzaju obiektu i poziomu zagrożenia pożarowego.
• Dla budynków użyteczności publicznej typowa pojemność wynosi 100-200 m³, natomiast dla zakładów produkcyjnych i magazynów jest obliczana indywidualnie.
• Pojemność zbiornika powinna być zwiększona o 2,5% w celu zrekompensowania ewentualnych strat wody przy niepełnym opróżnieniu.
• Głębokość zbiorników nie może być mniejsza niż 2,0 m, a różnica wysokości między poziomem czerpania wody a najniższym użytecznym poziomem cieczy nie powinna przekraczać 5,0 m.
• Niezbędne jest zabezpieczenie przed zamarzaniem, poprzez systemy grzewcze lub izolację termiczną.

Materiały konstrukcyjne i trwałość

Zbiorniki przeciwpożarowe wykonuje się z betonu, stali nierdzewnej, polietylenu lub tkanin technicznych o wysokiej odporności mechanicznej. Użyte materiały muszą charakteryzować się odpornością na korozję, rozciąganie i rozerwanie, a ich żywotność powinna być potwierdzona przez producenta. Konstrukcja musi gwarantować szczelność i odporność na oddziaływanie czynników atmosferycznych, zmian temperatury oraz obciążeń mechanicznych. W przypadku zbiorników elastycznych dopuszcza się zastosowanie kilku połączonych pojemników o średnicy przewodów łączącej co najmniej 300 mm.

Lokalizacja i dostępność

Prawidłowa lokalizacja zbiornika przeciwpożarowego ma decydujące znaczenie dla skuteczności działań ratowniczych. Powinien być usytuowany w odległości nieprzekraczającej 250 m od chronionego obiektu. Zaleca się lokalizację w punkcie centralnym względem chronionych obiektów, co skraca czas dojazdu i poboru wody. Między zbiornikiem a budynkiem należy zachować strefę pożarową oddzielenia. Minimalna odległość stanowiska czerpania wody od obiektu powinna wynosić 8 m, a w przypadku budynków o niskiej odporności ogniowej ściany zewnętrznej (nie spełniającej E15), odległość ta wzrasta do 16 m. Stanowisko czerpania musi znajdować się nie dalej niż 2 m od punktu poboru wody i zapewniać możliwość ustawienia pojazdu pożarniczego o długości do 12 m. Dojazd do zbiornika powinien spełniać wymagania dla dróg pożarowych (utwardzona nawierzchnia, odpowiedni promień skrętu, nośność), a jeżeli bezpośredni dojazd nie jest możliwy, dopuszcza się utwardzone dojście o długości do 50 m i szerokości minimum 1,5 m.

Wyposażenie zbiornika

Aby zbiornik spełniał wymagania normy PN-B-02857:2017-04, musi być wyposażony w komplet elementów umożliwiających bezpieczny i efektywny pobór wody:

• Przyłącza ssawne: średnica nie mniejsza niż 100 mm (150 mm dla pojedynczego przewodu w zbiorniku naziemnym). Powinny być wykonane z materiałów odpornych na korozję i szczelne przy podciśnieniu co najmniej 0,07 MPa.
• Studzienka ssawna: średnica minimum 1 m, głębokość co najmniej 2 m, wydajność przepływu nie mniejsza niż 1200 dm³/min. Musi być szczelna, zabezpieczona przed zamarzaniem i wyposażona w pokrywę o średnicy minimum 60 cm.
• Zawór zwrotny na wlocie przewodu ssawnego i zakończenie wyposażone w nasady strażackie typu 110 (PN-M-51038).
• Dla większych zbiorników zaleca się dwa lub trzy przewody ssawne.
• System zabezpieczenia przeciw zamarzaniu: kable i maty grzewcze, izolacja termiczna.
• Przyłącze do napełniania: w wymaganym czasie - do 48 godzin dla pojemności do 100 m³, lub 72 godziny dla zbiorników większych (przy minimum 50% objętości w 48h).
• Oznakowanie, główny wyłącznik instalacji elektrycznej, utwardzone stanowisko czerpania wody.

Czas napełniania i konserwacja

Czas uzupełniania wody po opróżnieniu zbiornika, określony w normie PN-B-02857:2017-04, jest jednym z podstawowych parametrów weryfikowanych podczas odbioru technicznego:

• Dla zbiorników o pojemności do 100 m³ napełnianie powinno zakończyć się w ciągu 48 godzin.
• Dla konstrukcji o pojemności powyżej 100 m³ wymagane jest osiągnięcie minimum 50% objętości w 48 godzin, a pełne napełnienie nie później niż po 72 godzinach.

Zbiornik powinien być regularnie kontrolowany pod względem szczelności, czystości i drożności przewodów. Okresowe przeglądy techniczne obejmują ocenę stanu konstrukcji, pomiar poziomu wody, weryfikację systemów grzewczych i urządzeń zabezpieczających przed przepełnieniem. Dla obiektów narażonych na korozję lub ekspozycję na zmienne warunki atmosferyczne zaleca się prowadzenie dokumentacji eksploatacyjnej.

tags: #zbiornik #przeciwpozarowy #w #serafinie